1Piszemy „rz”
- Rz wymienne – w innej formie wyrazu jest r: morze – morski, dworzec – dwór, Piotrze – Piotr, starzec – stary, gorzki – gorycz.
- Po spółgłoskach b, p, d, t, g, k, ch, j, w: brzeg, przed, drzewo, trzy, grzyb, krzak, chrzan, ujrzeć, wrzos.
- W zakończeniach -arz, -erz, -mierz, -mistrz: kucharz, lekarz, żołnierz, Kazimierz, burmistrz.
- Rz niewymienne – do zapamiętania: rzeka, rzecz, rzucać, burza, porządek, korzeń.
Rz wymienia się na r; piszemy je też po b, p, d, t, g, k, ch, j, w
2Wyjątki
- Po spółgłosce piszemy „sz” lub „ż” w wyrazach: pszczoła, pszenica, pszenny, kształt, bukszpan, gżegżółka.
- Zakończenie -eż (a nie -erz): papież, młodzież, odzież, grabież, łupież.
Który wyraz jest wyjątkiem i po spółgłosce ma „sz”, a nie „rz”?
Po „p” zwykle piszemy „rz”, ale pszczoła, pszenica i kształt to wyjątki.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Piszemy „ż”
- Ż wymienne – w innej formie jest g, h, z, ź lub dz: noga – nóżka, druh – drużyna, wozić – wożę, groźba – grożę, pieniądz – pieniężny.
- Po l, ł, r, n: lżejszy, łże, rżeć, inżynier.
- Ż niewymienne – do zapamiętania: żaba, żółw, żyrafa, żurek, wróżka, plaża, bagaż, jeż.
Ż wymienia się na g, h, z, ź, dz; piszemy je też po l, ł, r, n
4Krok po kroku: „mo?e”
- Krok 1. Szukaj wymiany: morze – morski → „r”, więc rz; może – mogę → „g”, więc ż.
- Krok 2. Brak wymiany? Spójrz na literę przed: k?ak → po „k” piszesz krzak.
- Krok 3. Sprawdź zakończenie: leka? → -arz → lekarz; młodzie? → -eż → młodzież.
- Krok 4. Nadal nic? Słownik i zapamiętanie: rzeka, żaba.
Pisanie pszyjaciel, kszak. Po „p” i „k” piszemy „rz” (przyjaciel, krzak) – wyjątków z „sz” jest tylko kilka i warto je wykuć.
Dlaczego morze piszemy przez „rz”?
„Rz” piszemy, gdy w innej formie wymienia się na „r”: morze – morski, dworzec – dwór.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Rz czy ż
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Rz wymienia się na r; piszemy je też po b, p, d, t, g, k, ch, j, w
- Ż wymienia się na g, h, z, ź, dz; piszemy je też po l, ł, r, n
- Rz wymienne – w innej formie wyrazu jest r: morze – morski, dworzec – dwór, Piotrze – Piotr, starzec – stary, gorzki – gorycz.
- Po spółgłoskach b, p, d, t, g, k, ch, j, w: brzeg, przed, drzewo, trzy, grzyb, krzak, chrzan, ujrzeć, wrzos.
- Rz niewymienne – do zapamiętania: rzeka, rzecz, rzucać, burza, porządek, korzeń.
- Ż wymienne – w innej formie jest g, h, z, ź lub dz: noga – nóżka, druh – drużyna, wozić – wożę, groźba – grożę, pieniądz – pieniężny.
- Po l, ł, r, n: lżejszy, łże, rżeć, inżynier.
- Ż niewymienne – do zapamiętania: żaba, żółw, żyrafa, żurek, wróżka, plaża, bagaż, jeż.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Dlaczego morze piszemy przez „rz”?
- Abo „rz” wymienia się na „r”: morski
- Bbo po „m” zawsze piszemy „rz”
- Cbo wymienia się na „g”
- Dbo to rzeczownik
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: bo „rz” wymienia się na „r”: morski – „Rz” piszemy, gdy w innej formie wymienia się na „r”: morze – morski, dworzec – dwór.
Dlaczego książka piszemy przez „ż”?
- Abo „ż” wymienia się na „g”: księga
- Bbo to wyraz obcego pochodzenia
- Cbo po „ą” zawsze piszemy „ż”
- Dbo wymienia się na „r”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: bo „ż” wymienia się na „g”: księga – „Ż” piszemy, gdy wymienia się na g, h, z, ź lub dz: książka – księga, wożę – wozić.
Po których spółgłoskach zwykle piszemy „rz”?
- Ab, p, d, t, g, k, ch, j, w
- Bpo każdej spółgłosce
- Cl, ł, r, n
- Ds, z, ś
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: b, p, d, t, g, k, ch, j, w – Np. brzoza, przez, drzewo, trzy, grzyb, krzak; wyjątki: pszczoła, kształt, bukszpan.
Który wyraz zapisano poprawnie?
- Abżoza
- Bbżosa
- Cbrzoza
- Dbrzosa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: brzoza – Po „b” piszemy „rz”: brzoza, brzeg, brzuch.
W którym wyrazie jest błąd ortograficzny?
- Arzeka
- Bżeka
- Cwieża
- Dżaba
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: żeka – Poprawnie: rzeka (rz niewymienne). Żaba, wieża i rzeka są zapisane dobrze.
Które zdanie zapisano poprawnie?
- AMoże pojedziemy nad może.
- BMorze pojedziemy nad morze.
- CMorze pojedziemy nad może.
- DMoże pojedziemy nad morze.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Może pojedziemy nad morze. – „Może” – bo mogę (ż wymienne na g), „morze” – bo morski (rz wymienne na r).
Który wyraz jest wyjątkiem i po spółgłosce ma „sz”, a nie „rz”?
- Akrzesło
- Bprzyjaciel
- Cpszczoła
- Dtrzmiel
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: pszczoła – Po „p” zwykle piszemy „rz”, ale pszczoła, pszenica i kształt to wyjątki.
Jak poprawnie zapiszesz wyraz młodzi_?
- Amłodzierz
- Bmłodzieś
- Cmłodziesz
- Dmłodzież
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: młodzież – Zakończenie -eż: młodzież, odzież, papież – w odróżnieniu od -erz (żołnierz).
Cały dział „Ortografia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.