1Nazwy przemian
| Przemiana | Z czego w co | Przykład |
|---|---|---|
| topnienie | ciało stałe → ciecz | lód w napoju |
| krzepnięcie | ciecz → ciało stałe | woda w zamrażarce |
| parowanie, wrzenie | ciecz → gaz | schnąca kałuża, woda w czajniku |
| skraplanie | gaz → ciecz | rosa, zaparowane lustro |
| sublimacja | ciało stałe → gaz | suchy lód, pranie schnące na mrozie |
| resublimacja | gaz → ciało stałe | szron, szadź |
- Topnienie, parowanie, wrzenie i sublimacja pobierają energię (ciepło). Krzepnięcie, skraplanie i resublimacja oddają energię do otoczenia.
2Topnienie i wrzenie w stałej temperaturze
- Ciała krystaliczne (lód, metale, sól) topią się w określonej temperaturze topnienia – lód w 0 °C. W tej samej temperaturze krzepną. Ciała bezpostaciowe (szkło, wosk) miękną stopniowo.
- Wrzenie to gwałtowne parowanie w całej objętości cieczy – w środku powstają pęcherzyki pary. Temperatura wrzenia zależy od ciśnienia: woda wrze w 100 °C pod ciśnieniem 1013 hPa, na Rysach w ok. 92 °C, a w szybkowarze w ok. 120 °C.
Podczas topnienia i wrzenia temperatura się nie zmienia, choć ciągle dostarczamy ciepło. Energia idzie na rozrywanie wiązań między cząsteczkami – rośnie energia wewnętrzna, a temperatura nie.
- Dodatkowo (poza obowiązkową podstawą): do stopienia 1 kg lodu trzeba ok. 334 000 J (ciepło topnienia), a do odparowania 1 kg wody – ok. 2 260 000 J (ciepło parowania).
Która przemiana oddaje energię do otoczenia?
Przy krzepnięciu cząsteczki wiążą się ze sobą i oddają energię.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Parowanie a wrzenie
| Cecha | Parowanie | Wrzenie |
|---|---|---|
| gdzie zachodzi | tylko na powierzchni cieczy | w całej objętości cieczy |
| w jakiej temperaturze | w każdej | w temperaturze wrzenia |
- Parowanie przyspiesza wyższa temperatura, większa powierzchnia cieczy i wiatr.
- Parująca ciecz zabiera energię i ochładza ciało – dlatego po wyjściu z basenu jest nam zimno, a pot chłodzi skórę.
Mówienie, że biały „dym” nad czajnikiem to para wodna. Para jest niewidoczna; widzisz drobne kropelki, które już się skropliły.
✎Ściąga: Zmiany stanu skupienia
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Podczas topnienia i wrzenia temperatura się nie zmienia, choć ciągle dostarczamy ciepło. Energia idzie na rozrywanie wiązań między cząsteczkami – rośnie energia wewnętrzna, a temperatura nie.
- Wrzenie to gwałtowne parowanie w całej objętości cieczy – w środku powstają pęcherzyki pary. Temperatura wrzenia zależy od ciśnienia: woda wrze w 100 °C pod ciśnieniem 1013 hPa, na Rysach w ok. 92 °C, a w szybkowarze w ok. 120 °C.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Powstawanie szronu na szybie to
- Asublimacja
- Bkrzepnięcie
- Cresublimacja
- Dskraplanie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: resublimacja – Para wodna zamienia się od razu w kryształki lodu.
Zaparowane lustro w łazience to przykład
- Aparowania
- Btopnienia
- Cresublimacji
- Dskraplania
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: skraplania – Para wodna oddaje energię zimnemu lustru i zamienia się w kropelki wody.
Garnek z wodą i lodem stoi na palniku, a wodę cały czas mieszamy. Jak zmienia się temperatura mieszaniny, dopóki pływa w niej lód?
- Apozostaje równa 0 °C
- Bstale rośnie
- Cmaleje
- Drośnie, ale wolniej niż później
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: pozostaje równa 0 °C – Ciepło idzie na topnienie lodu, więc temperatura stoi w miejscu.
Czym wrzenie różni się od parowania?
- Anie wymaga dostarczania energii
- Bzachodzi w każdej temperaturze
- Czachodzi w całej objętości cieczy i tylko w temperaturze wrzenia
- Dzachodzi tylko na powierzchni cieczy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zachodzi w całej objętości cieczy i tylko w temperaturze wrzenia – Parowanie zachodzi na powierzchni w każdej temperaturze, a wrzenie – w całej objętości w temperaturze wrzenia.
W wysokich górach woda wrze w temperaturze niższej niż 100 °C, ponieważ
- Aciśnienie powietrza jest tam wyższe
- Bjest tam zimniej
- Cciśnienie powietrza jest tam niższe
- Dwoda w górach jest czystsza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ciśnienie powietrza jest tam niższe – Temperatura wrzenia maleje, gdy maleje ciśnienie.
Która przemiana oddaje energię do otoczenia?
- Aparowanie
- Bsublimacja
- Ckrzepnięcie
- Dtopnienie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: krzepnięcie – Przy krzepnięciu cząsteczki wiążą się ze sobą i oddają energię.
Na wykresie temperatury od czasu ogrzewania lodu jest poziomy odcinek przy 0 °C. Co się wtedy dzieje?
- Awoda stygnie
- Blód się topi
- Cogrzewa się sam lód
- Dwoda wrze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: lód się topi – Podczas topnienia temperatura lodu i wody stoi w miejscu.
Dlaczego po wyjściu z basenu robi się nam zimno?
- Aparująca woda pobiera energię od skóry
- Bwoda oddaje ciepło skórze
- Cwoda skrapla się na skórze
- Dskóra pobiera zimno z wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: parująca woda pobiera energię od skóry – Parowanie pobiera energię, więc ochładza skórę.
Cały dział „Zjawiska cieplne”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.