1Jednostki, które poznasz w tym roku
| Wielkość | Symbol | Jednostka |
|---|---|---|
| ładunek elektryczny | q | kulomb (C) |
| natężenie prądu | I | amper (A) |
| napięcie | U | wolt (V) |
| opór elektryczny | R | om (Ω) |
| moc | P | wat (W) |
| praca, energia | W, E | dżul (J), kilowatogodzina (kWh) |
| częstotliwość | f | herc (Hz) |
- Układ SI ma 7 jednostek podstawowych, m.in. metr, kilogram, sekundę, amper i kelwin. Pozostałe jednostki SI z tabeli (C, V, Ω, W, J, Hz) to jednostki pochodne, np. 1 C = 1 A · s, 1 Ω = 1 V/A.
- 1 kWh = 3,6 · 10⁶ J – jednostka spoza SI, z rachunku za prąd.
2Przedrostki
- mili (m) – tysięczna część: 250 mA = 0,25 A.
- kilo (k) – tysiąc: 4,7 kΩ = 4700 Ω, 2 kW = 2000 W.
- mega (M) – milion: 100 MHz = 100 000 000 Hz.
Z mA na A dzielisz przez 1000, z kW na W mnożysz przez 1000.
- Jednostki wyłapują błędy: opór w A/V oznacza odwrócony wzór – om to V/A.
Która z tych jednostek jest jednostką podstawową układu SI?
Amper jest podstawowy, a wolt, om i kulomb są pochodne (np. 1 C = 1 A · s).
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Niepewność i cyfry znaczące
- Niepewność pomiaru mówi, z jaką precyzją znasz wynik. Zależy od działki i zakresu miernika (więcej: klasa 7, „Pomiary i niepewność pomiarowa”).
- Zakres miernika wybierz większy od mierzonej wartości, ale możliwie najmniejszy – odczyt jest wtedy najdokładniejszy.
- Powtarzaj pomiar i licz średnią. Wynik zapisuj z niepewnością, np. przy działce 0,1 V: U = (4,5 ± 0,1) V.
- Wynik obliczony zaokrąglij: 4,5 V : 0,22 A = 20,4545… Ω, czyli R ≈ 20 Ω (dane mają po 2 cyfry znaczące).
4Od tabeli do wniosku
| U [V] | 0 | 2 | 4 | 6 |
|---|---|---|---|---|
| I [A] | 0 | 0,1 | 0,2 | 0,3 |
- Na osi poziomej to, co zmieniasz (U), na pionowej to, co mierzysz (I). Osie podpisz z jednostkami.
- Obserwacja to, co widzisz: „gdy U rośnie, I też rośnie”. Wniosek to, co z tego wynika: „U : I jest stałe, więc R = 20 Ω”.
„Rosną razem, więc jedno powoduje drugie”
Latem rośnie sprzedaż lodów i liczba utonięć – obie zależą od upału, a nie od siebie nawzajem.
Latem rośnie sprzedaż lodów i liczba utonięć. Jaki wniosek jest poprawny?
Wspólny wzrost nie dowodzi, że jedna wielkość jest przyczyną drugiej.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Jednostki, niepewność i wykresy w klasie 8
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Z mA na A dzielisz przez 1000, z kW na W mnożysz przez 1000.
- mili (m) – tysięczna część: 250 mA = 0,25 A.
- kilo (k) – tysiąc: 4,7 kΩ = 4700 Ω, 2 kW = 2000 W.
- mega (M) – milion: 100 MHz = 100 000 000 Hz.
- Niepewność pomiaru mówi, z jaką precyzją znasz wynik. Zależy od działki i zakresu miernika (więcej: klasa 7, „Pomiary i niepewność pomiarowa”).
- Obserwacja to, co widzisz: „gdy U rośnie, I też rośnie”. Wniosek to, co z tego wynika: „U : I jest stałe, więc R = 20 Ω”.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ile to 250 mA?
- A2,5 A
- B0,25 A
- C0,025 A
- D25 A
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 0,25 A – mili to tysięczna część: 250 : 1000 = 0,25 A.
Opornik ma opór 4,7 kΩ, czyli
- A4700 Ω
- B47 000 Ω
- C0,0047 Ω
- D470 Ω
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 4700 Ω – kilo to tysiąc: 4,7 · 1000 Ω = 4700 Ω.
Stacja radiowa nadaje na częstotliwości 100 MHz, czyli
- A100 000 000 Hz
- B0,1 Hz
- C100 000 Hz
- D1 000 000 Hz
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 100 000 000 Hz – mega to milion: 100 · 1 000 000 Hz = 100 000 000 Hz.
Która z tych jednostek jest jednostką podstawową układu SI?
- Awolt
- Bkulomb
- Camper
- Dom
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: amper – Amper jest podstawowy, a wolt, om i kulomb są pochodne (np. 1 C = 1 A · s).
Spodziewasz się prądu ok. 0,3 A. Który zakres amperomierza jest najlepszy?
- A0,5 A
- B10 A
- C100 mA
- D0,2 A
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 0,5 A – Zakres musi być większy od 0,3 A, ale możliwie mały – 0,5 A daje najdokładniejszy odczyt.
Z danych 4,5 V i 0,22 A kalkulator pokazał R = 20,4545… Ω. Jak zapiszesz wynik?
- AR = 20,4545 Ω
- BR ≈ 200 Ω
- CR ≈ 0,05 Ω
- DR ≈ 20 Ω
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: R ≈ 20 Ω – Dane mają po 2 cyfry znaczące, więc wynik zaokrąglamy do 2 cyfr: 20 Ω.
Z wykresu I(U) odczytano: U = 6 V, I = 0,3 A. Opór przewodnika wynosi
- A6,3 Ω
- B20 Ω
- C0,05 Ω
- D1,8 Ω
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 20 Ω – R = U : I = 6 V : 0,3 A = 20 Ω.
Latem rośnie sprzedaż lodów i liczba utonięć. Jaki wniosek jest poprawny?
- ALody powodują utonięcia
- BTe wielkości nie mogą rosnąć jednocześnie
- CObie wielkości mogą zależeć od trzeciej – upału
- DUtonięcia zwiększają sprzedaż lodów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Obie wielkości mogą zależeć od trzeciej – upału – Wspólny wzrost nie dowodzi, że jedna wielkość jest przyczyną drugiej.
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.