1Doświadczenie Ørsteda
- Potrzebujesz: baterii lub zasilacza, prostego przewodu, wyłącznika i kompasu (igły magnetycznej).
- Kompas leży na stole, a igła wskazuje północ. Przewód ustawiasz równolegle do igły, tuż nad nią.
- Prąd włączaj tylko na krótko – przewód połączony z baterią bez żadnego odbiornika mocno się nagrzewa, a bateria szybko się rozładowuje.
2Obserwacje
| co robimy | co robi igła |
|---|---|
| włączamy prąd | odchyla się od kierunku północ–południe |
| zmieniamy kierunek prądu | odchyla się w przeciwną stronę |
| wyłączamy prąd | wraca do położenia początkowego |
| zwiększamy natężenie prądu | odchyla się bardziej |
Co się stanie, gdy zmienisz kierunek prądu w przewodzie nad igłą?
Kierunek prądu decyduje o kierunku wychylenia.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wniosek
Wokół przewodnika, w którym płynie prąd, istnieje pole magnetyczne. Kierunek tego pola zależy od kierunku prądu.
- Igła nie jest przyciągana przez przewód. Obraca się, bo działa na nią pole magnetyczne prądu; tuż przy przewodzie jest ono porównywalne z polem Ziemi lub silniejsze, więc wychylenie jest wyraźne.
- Linie pola wokół prostego przewodu to okręgi, których środek leży na przewodzie. Zobaczysz je, gdy przewód przebija kartkę z opiłkami żelaza albo gdy wokół niego ustawisz kilka kompasów.
- Gdy zmienisz kierunek prądu, zwrot linii pola też się odwraca.
„Igła się odchyla, bo przewód jest z metalu”
Bez prądu ten sam przewód nie rusza igły – przyczyną jest prąd, a nie metal.
4Znaczenie odkrycia
- Doświadczenie Ørsteda pokazało, że elektryczność i magnetyzm są ze sobą powiązane: płynący prąd wytwarza pole magnetyczne.
- Na tym zjawisku działają elektromagnes i silnik elektryczny – poznasz je w temacie „Bezpieczna sieć domowa, elektromagnes i silnik elektryczny” (treść fakultatywna).
Jaki wniosek wynika z doświadczenia Ørsteda?
To główny wniosek z obserwacji.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Przewodnik z prądem i igła magnetyczna
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Wokół przewodnika, w którym płynie prąd, istnieje pole magnetyczne. Kierunek tego pola zależy od kierunku prądu.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W doświadczeniu Ørsteda igła kompasu odchyla się, gdy
- Aprzewód leży daleko od igły
- Bwyłączamy prąd
- Cprzewód jest zimny
- Dw przewodzie płynie prąd
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w przewodzie płynie prąd – Prąd wytwarza pole magnetyczne, które działa na igłę.
Co się stanie, gdy zmienisz kierunek prądu w przewodzie nad igłą?
- Aigła się rozmagnesuje
- Bigła odchyli się w przeciwną stronę
- Cigła odchyli się w tę samą stronę
- Digła przestanie się ruszać
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: igła odchyli się w przeciwną stronę – Kierunek prądu decyduje o kierunku wychylenia.
Jaki wniosek wynika z doświadczenia Ørsteda?
- Awokół przewodnika z prądem istnieje pole magnetyczne
- Bigła kompasu przewodzi prąd
- Cprzewód z prądem jest naelektryzowany i przyciąga igłę
- Dmagnes wytwarza prąd w każdym metalu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wokół przewodnika z prądem istnieje pole magnetyczne – To główny wniosek z obserwacji.
Kiedy igła wraca do położenia początkowego?
- Agdy odwrócimy kierunek prądu
- Bnigdy nie wraca
- Cgdy zwiększymy prąd
- Dgdy wyłączymy prąd
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: gdy wyłączymy prąd – Bez prądu nie ma pola wokół przewodu, więc igła znów wskazuje północ.
Jak ustawia się przewód na początku doświadczenia Ørsteda?
- Adowolnie, bo to nie ma znaczenia
- Bpionowo, z dala od igły
- Crównolegle do igły, tuż nad nią
- Dprostopadle do igły, metr od niej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: równolegle do igły, tuż nad nią – Wtedy wychylenie igły jest najlepiej widoczne.
Jaki kształt mają linie pola magnetycznego wokół prostego przewodu z prądem?
- Aproste rozchodzące się promieniście od przewodu
- Bokręgi wokół przewodu
- Clinie od bieguna N do S przewodu
- Dproste równoległe do przewodu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: okręgi wokół przewodu – Środek każdego okręgu leży na przewodzie.
Jak zmieni się wychylenie igły, gdy zwiększymy natężenie prądu?
- Azmaleje
- Bnie zmieni się
- Cwzrośnie
- Digła zacznie się kręcić w kółko
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wzrośnie – Większy prąd wytwarza silniejsze pole magnetyczne.
Uczeń twierdzi, że igła odchyla się, bo przewód jest z miedzi. Co obala ten pogląd?
- Abez prądu ten sam przewód nie rusza igły
- Bmiedź jest cięższa od stali
- Cigła jest zrobiona ze stali
- Dprzewód jest bardzo długi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: bez prądu ten sam przewód nie rusza igły – Przyczyną wychylenia jest prąd, a nie metal przewodu.
Cały dział „Magnetyzm”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.