1Temperatura i równowaga termiczna
- Temperatura jest miarą średniej energii kinetycznej ruchu cząsteczek – im wyższa, tym szybciej średnio się one poruszają. Mierzymy ją termometrem.
- Ciała o różnych temperaturach wymieniają energię, aż ich temperatury się wyrównają – to równowaga termiczna. Dlatego termometr trzeba chwilę potrzymać.
- T = t + 273, gdzie T – temperatura w kelwinach [K], t – w stopniach Celsjusza [°C]. Np. 27 °C = 300 K. Zmiana o 1 °C to zmiana o 1 K.
2Energia wewnętrzna, praca i ciepło
- Energia wewnętrzna to energia wszystkich cząsteczek ciała.
- Zwiększysz ją, wykonując pracę (pocieranie dłoni, pompowanie roweru – pompka się grzeje) albo dostarczając ciepło (garnek na kuchence).
Ciepło to energia przekazywana z ciała o wyższej temperaturze do ciała o niższej.
Mylenie temperatury z ciepłem. Ciało nie „ma ciepła” – ma energię wewnętrzną i temperaturę; ciepło to energia w przepływie.
Termometr pokazuje temperaturę ciała dopiero po chwili, bo
Termometr pokazuje swoją temperaturę, więc musi się ona wyrównać z temperaturą ciała.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Sposoby przekazywania ciepła
| Sposób | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| przewodzenie | cząsteczki przekazują energię sąsiadom | łyżeczka w herbacie |
| konwekcja | ciepła ciecz lub gaz unosi się, zimna opada | kaloryfer grzeje pokój |
| promieniowanie | energię niesie promieniowanie, także przez próżnię | ciepło Słońca |
- Metale dobrze przewodzą ciepło, a powietrze, styropian i wełna to izolatory cieplne.
4Zmiany stanu skupienia
- Lód topnieje w 0 °C, a woda wrze w 100 °C (przy ciśnieniu normalnym). Podczas tych przemian temperatura się nie zmienia, choć dostarczasz ciepło.
- Stałą temperaturę topnienia mają ciała krystaliczne (lód, metale). Szkło i wosk miękną stopniowo.
- Parowanie zachodzi w każdej temperaturze z powierzchni cieczy, a wrzenie – w temperaturze wrzenia w całej objętości (pęcherze pary).
- Więcej w tematach klasy 7: „Temperatura i energia wewnętrzna”, „Zmiana energii wewnętrznej: praca i ciepło”, „Sposoby przekazywania ciepła”, „Zmiany stanu skupienia”.
Co dzieje się z temperaturą topniejącego lodu, gdy dostarczamy ciepło?
Ciepło idzie na zmianę stanu skupienia; temperatura wynosi 0 °C.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Zjawiska cieplne – powtórzenie z klasy 7
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Ciepło to energia przekazywana z ciała o wyższej temperaturze do ciała o niższej.
- Temperatura jest miarą średniej energii kinetycznej ruchu cząsteczek – im wyższa, tym szybciej średnio się one poruszają. Mierzymy ją termometrem.
- Energia wewnętrzna to energia wszystkich cząsteczek ciała.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Temperatura 27 °C w skali Kelvina to
- A246 K
- B300 K
- C27 K
- D273 K
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 300 K – T = 27 + 273 = 300 K.
Ciepło samorzutnie przepływa
- Azawsze od metalu do powietrza
- Bod ciała zimniejszego do cieplejszego
- Cod ciała większego do mniejszego
- Dod ciała o wyższej temperaturze do ciała o niższej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: od ciała o wyższej temperaturze do ciała o niższej – Przepływ trwa, aż temperatury się wyrównają.
Termometr pokazuje temperaturę ciała dopiero po chwili, bo
- Aciało musi ostygnąć
- Brtęć jest ciężka
- Cskala musi się nagrzać
- Dmusi dojść do równowagi termicznej z ciałem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: musi dojść do równowagi termicznej z ciałem – Termometr pokazuje swoją temperaturę, więc musi się ona wyrównać z temperaturą ciała.
Pompka rowerowa grzeje się podczas pompowania, bo
- Azachodzi topnienie
- Bpompka pobiera ciepło ze Słońca
- Cpowietrze traci energię
- Dwykonana praca zwiększa energię wewnętrzną powietrza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wykonana praca zwiększa energię wewnętrzną powietrza – Energię wewnętrzną można zwiększyć pracą, nie tylko ciepłem.
Kaloryfer ogrzewa cały pokój głównie dzięki
- Atopnieniu
- Bprzewodzeniu przez ściany
- Ckonwekcji
- Dsublimacji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: konwekcji – Ciepłe powietrze unosi się, a chłodne opada i krąży po pokoju.
Jedynym sposobem przekazywania ciepła przez próżnię jest
- Aprzewodzenie
- Bpromieniowanie
- Cparowanie
- Dkonwekcja
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: promieniowanie – Przewodzenie i konwekcja wymagają cząsteczek ośrodka.
Powstawanie szronu na szybie to
- Aparowanie
- Bresublimacja
- Ckrzepnięcie
- Dsublimacja
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: resublimacja – Para wodna przechodzi od razu w kryształki lodu.
Co dzieje się z temperaturą topniejącego lodu, gdy dostarczamy ciepło?
- Astale rośnie
- Bnie zmienia się, dopóki cały lód nie stopnieje
- Cmaleje
- Drośnie dwa razy szybciej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: nie zmienia się, dopóki cały lód nie stopnieje – Ciepło idzie na zmianę stanu skupienia; temperatura wynosi 0 °C.
Cały dział „Powtórzenia, treści fakultatywne i dodatkowe”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.