Światło, cień i półcień

ogarniam.edu.pl · Fizyka · Optykaklasa 8 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/8/fizyka/swiatlo-cien-i-polcien/

Światło biegnie po liniach prostych. Dlatego za przeszkodą powstaje cień – czasem ostry, a czasem z rozmytym brzegiem.

1Źródła światła i ciała oświetlone

Źródła światła same wysyłają światło: Słońce, żarówka, płomień świecy, ekran telefonu.
Większość ciał nie świeci – to ciała oświetlone. Widzisz je, bo odbijają światło do twoich oczu. Księżyc też tylko odbija światło Słońca.

Uwaga na błąd

~~„Księżyc świeci”~~

Księżyc nie jest źródłem światła – odbija światło Słońca.

2Światło biegnie prosto

W ośrodku jednorodnym (np. w samym powietrzu albo w samej wodzie) światło biegnie po liniach prostych. Rysujemy je jako promienie ze strzałką.
Dowód z życia: proste smugi światła w zakurzonym pokoju albo między drzewami we mgle.
Światło biegnie też przez próżnię – inaczej niż dźwięk. W próżni ma prędkość ok. 300 000 km/s (3 · 10⁸ m/s). Ze Słońca do Ziemi leci ok. 8 minut.

Zapamiętaj

W ośrodku jednorodnym światło rozchodzi się prostoliniowo; w próżni z prędkością ok. 300 000 km/s.

Sprawdź, czy rozumiesz

Dlaczego widzimy książkę leżącą na stole?

3Cień i półcień

Nieprzezroczysta przeszkoda zatrzymuje promienie. Za nią powstaje cień – obszar, do którego nie dociera światło z żadnej części źródła.
Małe (punktowe) źródło, np. dioda, daje ostry cień.
Duże źródło, np. długa świetlówka, daje w środku cień, a wokół niego półcień. Do półcienia dociera światło tylko z części źródła, więc jest tam szarawo.

Promienie z brzegów źródła wyznaczają granice cienia i półcienia

4Zaćmienia

Zaćmienie Słońca: Księżyc staje między Słońcem a Ziemią i jego cień pada na Ziemię. Zdarza się tylko w nowiu.
Zaćmienie Księżyca: Ziemia staje między Słońcem a Księżycem i Księżyc wchodzi w cień Ziemi. Zdarza się tylko w pełni.
Z miejsc w cieniu Księżyca widać zaćmienie Słońca całkowite, a z półcienia – częściowe.

Kolejność ciał podczas zaćmień (rysunek nie w skali)

Sprawdź, czy rozumiesz

Podczas zaćmienia Słońca

✎Ściąga: Światło, cień i półcień

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

W ośrodku jednorodnym światło rozchodzi się prostoliniowo; w próżni z prędkością ok. 300 000 km/s.
Źródła światła same wysyłają światło: Słońce, żarówka, płomień świecy, ekran telefonu.
Małe (punktowe) źródło, np. dioda, daje ostry cień.
Duże źródło, np. długa świetlówka, daje w środku cień, a wokół niego półcień. Do półcienia dociera światło tylko z części źródła, więc jest tam szarawo.
Zaćmienie Słońca: Księżyc staje między Słońcem a Ziemią i jego cień pada na Ziemię. Zdarza się tylko w nowiu.
Zaćmienie Księżyca: Ziemia staje między Słońcem a Księżycem i Księżyc wchodzi w cień Ziemi. Zdarza się tylko w pełni.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Które ciało jest źródłem światła?
1. Apłomień świecy
2. Blustro
3. Cbiała kartka
4. DKsiężyc
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: płomień świecy – Płomień sam świeci; Księżyc, lustro i kartka tylko odbijają światło.
Dlaczego widzimy książkę leżącą na stole?
1. Abo pochłania całe światło
2. Bbo jest ciepła
3. Cbo odbija światło do naszych oczu
4. Dbo sama świeci
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: bo odbija światło do naszych oczu – Książka jest ciałem oświetlonym – odbija światło.
Cień powstaje, bo światło
1. Aprzenika przez każde ciało
2. Bodbija się od powietrza
3. Czagina się wokół przeszkód
4. Drozchodzi się prostoliniowo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: rozchodzi się prostoliniowo – Przeszkoda zatrzymuje proste promienie, więc za nią światła brakuje.
Mała dioda oświetla piłkę. Za piłką powstaje
1. Atylko półcień
2. Bostry cień bez półcienia
3. Ccień i szeroki półcień
4. Dżaden cień
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ostry cień bez półcienia – Punktowe źródło daje ostry cień – półcień wymaga dużego źródła.
Półcień powstaje, gdy źródło światła jest
1. Akolorowe
2. Bpunktowe
3. Cbardzo jasne
4. Dduże (rozciągłe)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: duże (rozciągłe) – Do półcienia dociera światło tylko z części dużego źródła.
Ile w przybliżeniu wynosi prędkość światła w próżni?
1. A300 km/h
2. B300 000 km/s
3. C3000 km/s
4. D340 m/s
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 300 000 km/s – c ≈ 300 000 km/s = 3 · 10⁸ m/s; 340 m/s to prędkość dźwięku w powietrzu.
Podczas zaćmienia Słońca
1. AKsiężyc jest między Słońcem a Ziemią
2. BSłońce jest między Ziemią a Księżycem
3. CZiemia jest między Słońcem a Księżycem
4. DKsiężyc przestaje świecić
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Księżyc jest między Słońcem a Ziemią – Cień Księżyca pada wtedy na Ziemię.
Zaćmienie Księżyca może się zdarzyć tylko
1. Aw południe
2. Bw pierwszej kwadrze
3. Cw nowiu
4. Dw pełni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w pełni – Tylko w pełni Ziemia może stanąć między Słońcem a Księżycem.

Cały dział „Optyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 9 🔊 Posłuchaj notatki