1Dźwięki, których nie słyszymy
- To treść fakultatywna – decyduje nauczyciel. Człowiek słyszy dźwięki od ok. 20 Hz do 20 000 Hz (20 kHz).
- Infradźwięki mają częstotliwość poniżej 20 Hz. Wytwarzają je trzęsienia ziemi, wulkany, burze, silny wiatr i duże maszyny; słonie i wieloryby się nimi porozumiewają.
- Ultradźwięki mają częstotliwość powyżej 20 kHz. Wysyłają je nietoperze i delfiny, które słuchają echa i tak „widzą” przeszkody – to echolokacja.
2Zastosowania
- USG – ultradźwięki odbite od narządów dają obraz wnętrza ciała, np. dziecka przed urodzeniem.
- Echosonda mierzy głębokość: h = v · t przez 2, gdzie v – prędkość dźwięku w wodzie [m/s], t – czas od wysłania do powrotu echa [s]. Dzielimy przez 2, bo dźwięk płynie w dół i z powrotem.
- Przykład: v = 1500 m/s, t = 0,4 s → h = 1500 · 0,4 przez 2 = 300 m.
- Infradźwięki rejestrują stacje wykrywające trzęsienia ziemi i wybuchy.
Echolokacja nietoperza polega na
Z czasu powrotu echa nietoperz ocenia odległość przeszkody.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Fale elektromagnetyczne
- Światło to mały fragment widma fal elektromagnetycznych:
| Rodzaj | Zastosowanie |
|---|---|
| radiowe | radio, telewizja |
| mikrofale | kuchenka, Wi-Fi, telefon |
| podczerwień | pilot, kamera termowizyjna |
| światło widzialne | widzenie, oświetlenie |
| nadfiolet | witamina D, odkażanie |
| rentgenowskie | prześwietlenia |
| gamma | leczenie nowotworów |
Wszystkie fale elektromagnetyczne biegną w próżni z prędkością światła, ok. 300 000 km/s.
4Fale mechaniczne a elektromagnetyczne
- To porównanie jest w obowiązkowej podstawie (nie fakultatywne).
- Wspólne: przenoszą energię, odbijają się i załamują, mają długość fali i częstotliwość.
- Różnica: fala mechaniczna (dźwięk) potrzebuje ośrodka, a elektromagnetyczna biegnie też przez próżnię – dźwięk w powietrzu ok. 340 m/s, światło prawie milion razy szybciej.
„USG to promieniowanie jak rentgen”
Ultradźwięki to fale dźwiękowe (mechaniczne), a nie elektromagnetyczne.
Który rodzaj fal elektromagnetycznych wykorzystuje się w prześwietleniu kości?
Promienie rentgenowskie słabiej przechodzą przez kości niż przez mięśnie.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Infradźwięki, ultradźwięki i fale elektromagnetyczne
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Wszystkie fale elektromagnetyczne biegną w próżni z prędkością światła, ok. 300 000 km/s.
- Infradźwięki mają częstotliwość poniżej 20 Hz. Wytwarzają je trzęsienia ziemi, wulkany, burze, silny wiatr i duże maszyny; słonie i wieloryby się nimi porozumiewają.
- Ultradźwięki mają częstotliwość powyżej 20 kHz. Wysyłają je nietoperze i delfiny, które słuchają echa i tak „widzą” przeszkody – to echolokacja.
- USG – ultradźwięki odbite od narządów dają obraz wnętrza ciała, np. dziecka przed urodzeniem.
- Echosonda mierzy głębokość: h = v · t przez 2, gdzie v – prędkość dźwięku w wodzie [m/s], t – czas od wysłania do powrotu echa [s]. Dzielimy przez 2, bo dźwięk płynie w dół i z powrotem.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ultradźwięki to dźwięki o częstotliwości
- Aponiżej 20 Hz
- Bod 20 Hz do 20 kHz
- Cpowyżej 20 kHz
- Ddokładnie 1000 Hz
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: powyżej 20 kHz – Człowiek słyszy do ok. 20 kHz; wyżej są ultradźwięki.
Infradźwięki wytwarza np.
- Anietoperz polujący na owady
- Baparat USG
- Ctrzęsienie ziemi
- Dgwizdek dla psa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: trzęsienie ziemi – Infradźwięki (poniżej 20 Hz) powstają m.in. przy trzęsieniach ziemi i burzach.
Echolokacja nietoperza polega na
- Awyczuwaniu zapachu
- Bwysyłaniu ultradźwięków i słuchaniu echa
- Cwysyłaniu fal radiowych
- Dwidzeniu w podczerwieni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wysyłaniu ultradźwięków i słuchaniu echa – Z czasu powrotu echa nietoperz ocenia odległość przeszkody.
Echo z dna wróciło po 0,4 s; v = 1500 m/s. Głębokość wynosi
- A150 m
- B300 m
- C3750 m
- D600 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 300 m – h = 1500 · 0,4 : 2 = 300 m (dźwięk płynie w dół i z powrotem).
Który rodzaj fal elektromagnetycznych wykorzystuje się w prześwietleniu kości?
- Afale radiowe
- Bmikrofale
- Cpodczerwień
- Dpromieniowanie rentgenowskie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: promieniowanie rentgenowskie – Promienie rentgenowskie słabiej przechodzą przez kości niż przez mięśnie.
Pilot do telewizora wysyła
- Apromieniowanie gamma
- Binfradźwięki
- Cultradźwięki
- Dpodczerwień
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: podczerwień – Dioda w pilocie świeci niewidzialnym promieniowaniem podczerwonym.
Z jaką prędkością biegną w próżni fale radiowe?
- Aok. 340 m/s
- Bok. 300 000 km/s
- Cwolniej niż światło
- Dnie biegną w próżni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ok. 300 000 km/s – Wszystkie fale elektromagnetyczne mają w próżni prędkość światła.
Czym różni się dźwięk od światła?
- Adźwięk nie rozchodzi się w próżni, a światło tak
- Bświatło nie przenosi energii
- Cdźwięk jest szybszy od światła
- Dświatło nie odbija się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: dźwięk nie rozchodzi się w próżni, a światło tak – Dźwięk to fala mechaniczna i potrzebuje ośrodka.
Cały dział „Powtórzenia, treści fakultatywne i dodatkowe”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.