1Dlaczego chronimy przyrodę
- Człowiek wycina lasy, osusza bagna, buduje drogi i zanieczyszcza środowisko, przez co giną gatunki.
- Chronimy rzadkie rośliny, zwierzęta i grzyby, cenne ekosystemy, krajobrazy oraz skały i jaskinie.
2Formy ochrony przyrody
| forma ochrony | co chroni | przykład |
|---|---|---|
| park narodowy | duży obszar o wyjątkowej przyrodzie, chroniony w całości | Białowieski, Tatrzański |
| rezerwat przyrody | mniejszy obszar z cennym ekosystemem, gatunkiem lub tworem przyrody | Jaskinia Raj koło Chęcin |
| park krajobrazowy | cenny krajobraz; można w nim mieszkać i gospodarować | Suwalski Park Krajobrazowy |
| obszar Natura 2000 | gatunki i siedliska ważne dla całej Unii Europejskiej | Ostoja Biebrzańska |
| pomnik przyrody | pojedynczy obiekt: stare drzewo, głaz narzutowy, źródło | dąb Bartek koło Zagnańska |
| użytek ekologiczny | mały fragment cennej przyrody | śródpolne oczko wodne, bagienko |
- W Polsce są 23 parki narodowe (stan na 2026 r.). Najstarsze – Białowieski i Pieniński – powstały w 1932 r. Największy jest Biebrzański, a najmłodszy – Ujście Warty (2001 r.).
Park narodowy to najwyższa forma ochrony dużego obszaru, a pomnik przyrody chroni pojedynczy obiekt.
Która forma ochrony przyrody obejmuje pojedynczy obiekt, np. stary dąb lub głaz?
Pomnik przyrody to pojedynczy cenny twór przyrody, np. dąb Bartek.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Ochrona gatunkowa
- Ochrona ścisła – nie wolno zrywać, niszczyć, chwytać ani płoszyć, np. obuwik pospolity, lilia złotogłów, rzekotka drzewna, bocian biały, ryś, niedźwiedź brunatny.
- Ochrona częściowa – w wyjątkowych przypadkach, za zgodą urzędu, można np. zbierać część roślin lub ograniczać liczbę zwierząt, np. śnieżyczka przebiśnieg, kosodrzewina, bóbr.
„gatunek chroniony jest pod ochroną tylko w parku narodowym” – ochrona gatunkowa obowiązuje w całej Polsce, także przy drodze czy w ogrodzie.
4Ochrona w mojej okolicy
- Formy ochrony przyrody w swojej gminie sprawdzisz w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody lub na mapie Geoserwisu GDOŚ (Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska).
- Na terenach chronionych chodzimy wyznaczonymi szlakami, nie hałasujemy, nie zrywamy roślin, nie płoszymy zwierząt i zabieramy swoje śmieci.
Co oznacza ochrona ścisła gatunku?
Gatunek pod ochroną ścisłą jest chroniony cały rok w całej Polsce.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Formy ochrony przyrody
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Park narodowy to najwyższa forma ochrony dużego obszaru, a pomnik przyrody chroni pojedynczy obiekt.
- Ochrona ścisła – nie wolno zrywać, niszczyć, chwytać ani płoszyć, np. obuwik pospolity, lilia złotogłów, rzekotka drzewna, bocian biały, ryś, niedźwiedź brunatny.
- Ochrona częściowa – w wyjątkowych przypadkach, za zgodą urzędu, można np. zbierać część roślin lub ograniczać liczbę zwierząt, np. śnieżyczka przebiśnieg, kosodrzewina, bóbr.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ile parków narodowych jest w Polsce (stan na 2026 r.)?
- A32
- B16
- C23
- D25
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 23 – W Polsce są 23 parki narodowe; najmłodszy, Ujście Warty, powstał w 2001 r.
Która forma ochrony przyrody obejmuje pojedynczy obiekt, np. stary dąb lub głaz?
- Apark narodowy
- Bpark krajobrazowy
- Cobszar Natura 2000
- Dpomnik przyrody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: pomnik przyrody – Pomnik przyrody to pojedynczy cenny twór przyrody, np. dąb Bartek.
Czym park krajobrazowy różni się od parku narodowego?
- Amożna w nim mieszkać i gospodarować, ochrona jest łagodniejsza
- Bchroni wyłącznie zwierzęta, a nie rośliny
- Cobowiązują w nim surowsze zakazy niż w parku narodowym
- Dchroni tylko pojedyncze drzewa i głazy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: można w nim mieszkać i gospodarować, ochrona jest łagodniejsza – Park krajobrazowy chroni krajobraz, ale ludzie mogą w nim żyć i pracować.
Które parki narodowe są najstarsze w Polsce?
- ATatrzański i Karkonoski
- BBiebrzański i Ujście Warty
- CKampinoski i Wielkopolski
- DBiałowieski i Pieniński
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Białowieski i Pieniński – Białowieski i Pieniński park narodowy powstały w 1932 r.
Co oznacza ochrona ścisła gatunku?
- Awolno go niszczyć, ale tylko zimą
- Bnie wolno go zrywać, niszczyć, chwytać ani płoszyć
- Cjest chroniony tylko w parkach narodowych
- Dmożna go zbierać w dowolnych ilościach poza parkiem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: nie wolno go zrywać, niszczyć, chwytać ani płoszyć – Gatunek pod ochroną ścisłą jest chroniony cały rok w całej Polsce.
Gdzie sprawdzisz, jakie formy ochrony przyrody są w Twojej gminie?
- Aw Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody
- Bw karcie charakterystyki substancji
- Cw regulaminie pracowni przyrodniczej
- Dw atlasie ptaków Europy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody – Rejestr i Geoserwis GDOŚ pokazują wszystkie formy ochrony przyrody w Polsce.
Klasa idzie na wycieczkę do rezerwatu. Jak należy się tam zachować?
- Askrócić sobie drogę na przełaj
- Biść wyznaczonym szlakiem i nie zrywać roślin
- Crozpalić ognisko na polanie
- Dzerwać kilka kwiatów na pamiątkę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: iść wyznaczonym szlakiem i nie zrywać roślin – Na terenach chronionych nie niszczymy przyrody i trzymamy się szlaków.
Który gatunek jest objęty ochroną częściową?
- Aobuwik pospolity
- Bbóbr
- Cniedźwiedź brunatny
- Dryś
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: bóbr – Bóbr jest pod ochroną częściową, a pozostałe gatunki – pod ścisłą.
Cały dział „W terenie i najbliższym otoczeniu”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.