1Na czym polega rozszerzalność cieplna
- Rozszerzalność cieplna: ogrzewane ciała zwiększają objętość, a oziębiane – zmniejszają.
- Po ogrzaniu drobiny poruszają się szybciej i oddalają się od siebie. Same drobiny się nie powiększają.
- Najbardziej rozszerzają się gazy, mniej ciecze, a najmniej ciała stałe.
Ogrzewanie → szybszy ruch drobin → większe odległości między nimi → większa objętość.
„ciało rozszerza się, bo drobiny rosną” – drobiny mają ten sam rozmiar, zwiększają się tylko odległości między nimi.
2Ciała stałe
- Kulka i pierścień (przyrząd Gravesande’a): zimna kulka przechodzi przez pierścień, a ogrzana w płomieniu (pod opieką nauczyciela) – utyka. Po ostygnięciu znów przechodzi.
- Mosty i tory kolejowe mają szczeliny dylatacyjne. Latem stal się wydłuża i bez tych przerw mogłaby się wygiąć.
- Przewody elektryczne latem zwisają bardziej niż zimą, bo są dłuższe.
3Ciecze
- W termometrze cieczowym ciecz po ogrzaniu zwiększa objętość i podnosi się w cienkiej rurce.
- Butelek z napojami nie napełnia się do pełna, bo ogrzana ciecz mogłaby rozsadzić butelkę.
Dlaczego napojów w butelkach nie nalewa się do pełna?
Wolne miejsce w butelce pozwala cieczy się rozszerzyć.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Gazy
- Balonik nałożony na pustą butelkę napełnia się, gdy wstawimy butelkę do ciepłej wody, a flaczeje w zimnej.
- Napompowana piłka na mrozie mięknie, bo powietrze w niej zajmuje mniejszą objętość.
5Zastosowania
- Termometr i bimetal – dwa złączone paski różnych metali, które przy ogrzaniu się wyginają i wyłączają np. żelazko lub czajnik.
- Ciasno zakręcony słoik? Polewamy metalową pokrywkę ciepłą wodą – metal rozszerza się bardziej niż szkło i pokrywka się luzuje.
- Woda w zakresie 0–4 °C zachowuje się wyjątkowo – przy ogrzewaniu się kurczy (zobacz temat o gęstości).
Balonik nałożony na pustą butelkę wstawiono do miski z ciepłą wodą. Co się stanie?
Ogrzane powietrze w butelce zwiększa objętość i wypełnia balonik.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Rozszerzalność cieplna
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Ogrzewanie → szybszy ruch drobin → większe odległości między nimi → większa objętość.
- Rozszerzalność cieplna: ogrzewane ciała zwiększają objętość, a oziębiane – zmniejszają.
- Kulka i pierścień (przyrząd Gravesande’a): zimna kulka przechodzi przez pierścień, a ogrzana w płomieniu (pod opieką nauczyciela) – utyka. Po ostygnięciu znów przechodzi.
- Termometr i bimetal – dwa złączone paski różnych metali, które przy ogrzaniu się wyginają i wyłączają np. żelazko lub czajnik.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co dzieje się z drobinami, gdy ciało jest ogrzewane?
- Azwiększają swoje rozmiary
- Bzamieniają się w inne drobiny
- Cporuszają się szybciej i oddalają od siebie
- Dporuszają się wolniej i zbliżają się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: poruszają się szybciej i oddalają od siebie – Rosną odległości między drobinami, a nie same drobiny.
Po co w mostach zostawia się szczeliny dylatacyjne?
- Ażeby latem rozszerzająca się konstrukcja się nie wygięła
- Bżeby most był lżejszy
- Cżeby woda deszczowa szybciej spływała
- Dżeby zimą konstrukcja mogła się rozszerzyć
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: żeby latem rozszerzająca się konstrukcja się nie wygięła – Latem stal się rozszerza i potrzebuje miejsca na wydłużenie.
Ogrzana kulka nie przechodzi przez pierścień, przez który wcześniej przechodziła. Dlaczego?
- Apierścień skurczył się od ciepła płomienia
- Bzwiększyła swoją objętość
- Czwiększyła swoją masę
- Dkulka zaczęła się topić
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zwiększyła swoją objętość – Po ogrzaniu kulka się rozszerzyła, ale jej masa się nie zmieniła.
Dlaczego napojów w butelkach nie nalewa się do pełna?
- Ażeby butelka była lżejsza w transporcie
- Bogrzana ciecz zwiększa objętość i mogłaby rozsadzić butelkę
- Cbo ogrzana ciecz zmniejsza objętość
- Dżeby napój szybciej się schłodził
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ogrzana ciecz zwiększa objętość i mogłaby rozsadzić butelkę – Wolne miejsce w butelce pozwala cieczy się rozszerzyć.
Balonik nałożony na pustą butelkę wstawiono do miski z ciepłą wodą. Co się stanie?
- Abalonik się napełni
- Bbalonik od razu pęknie
- Cbalonik zostanie wciągnięty do butelki
- Dnic się nie zmieni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: balonik się napełni – Ogrzane powietrze w butelce zwiększa objętość i wypełnia balonik.
Dlaczego latem przewody elektryczne zwisają bardziej niż zimą?
- Alatem są cięższe
- Blatem płynie przez nie więcej prądu
- Clatem słupy się obniżają
- Dlatem są dłuższe, bo się rozszerzają
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: latem są dłuższe, bo się rozszerzają – Ogrzany metal się wydłuża, więc przewód mocniej zwisa.
Jak najłatwiej odkręcić ciasno zakręcony słoik z metalową pokrywką?
- Apolać pokrywkę zimną wodą
- Bpolać pokrywkę ciepłą wodą
- Cwłożyć słoik do zamrażarki
- Dmocno potrząsnąć słoikiem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: polać pokrywkę ciepłą wodą – Metal rozszerza się bardziej niż szkło, więc pokrywka się poluzuje.
Co rozszerza się najbardziej przy takim samym ogrzaniu?
- Agaz
- Bciało stałe
- Cwszystkie jednakowo
- Dciecz
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: gaz – Drobiny gazu są najsłabiej ze sobą związane, więc gazy rozszerzają się najbardziej.
Cały dział „Materia i jej przemiany w przyrodzie”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.