1Czego potrzebuje roślina
- Światło – bez niego roślina nie wytwarza pokarmu, jest blada i wyciąga się w górę.
- Woda – bez wody roślina więdnie i zasycha.
- Odpowiednia temperatura – w zimnie roślina rośnie wolno, a w upale więdnie.
- Gleba z solami mineralnymi (zawierającymi m.in. azot, fosfor i potas) – ich brak osłabia wzrost.
- Powietrze – roślina pobiera z niego dwutlenek węgla (CO₂) potrzebny do fotosyntezy (więcej w temacie o fotosyntezie).
2Doświadczenie z rzeżuchą
- Wysiewamy rzeżuchę na wilgotną watę w kilku pojemnikach. Próba kontrolna: światło, woda, temperatura pokojowa. Próby badawcze: w ciemnej szafce, bez podlewania, w lodówce, podlewana wodą z solą albo z detergentem.
- W każdej próbie badawczej zmieniamy tylko jeden czynnik – wtedy wiemy, co spowodowało różnicę.
- Wynik: najlepiej rośnie próba kontrolna. W ciemności rzeżucha jest blada i wydłużona, w zimnie rośnie wolno, a bez wody, z solą lub detergentem usycha.
Próba kontrolna to próba w dobrych warunkach – porównujemy z nią próby badawcze.
Zmienianie w jednej próbie kilku warunków naraz (np. ciemność i zimno) – wtedy nie wiadomo, który czynnik zadziałał.
Czym jest próba kontrolna?
Próba kontrolna jest punktem odniesienia dla prób badawczych.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Zanieczyszczenia szkodzą roślinom
- Sól drogowa sypana zimą wsiąka w glebę przy ulicach – drzewa mają brązowe brzegi liści i usychają.
- Smog i pył osiadają na liściach i zasłaniają im światło.
- Kwaśne opady uszkadzają liście i igły – w latach 80. XX w. zniszczyły wiele świerków w Karkonoszach.
- Metale ciężkie (np. ołów) z przemysłu i spalin trafiają do gleby i roślin.
- Nadmiar nawozów uszkadza korzenie i spływa do rzek i jezior.
Skutki zanieczyszczeń: żółknięcie i opadanie liści, słabszy wzrost, mniejsze plony.
4Rośliny a zmiana klimatu
- Częstsze susze i upały – rośliny usychają, plony są mniejsze.
- Wcześniejsza wiosna – rośliny wcześniej kwitną, a późny przymrozek może zniszczyć kwiaty, np. drzew owocowych.
- Jak pomóc: podlewać deszczówką, sadzić drzewa, nawozić z umiarem.
Dlaczego drzewa przy ruchliwych ulicach mają często brązowe brzegi liści?
Sól sypana zimą na jezdnie wsiąka w glebę i uszkadza drzewa.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Co wpływa na wzrost roślin?
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Próba kontrolna to próba w dobrych warunkach – porównujemy z nią próby badawcze.
- Skutki zanieczyszczeń: żółknięcie i opadanie liści, słabszy wzrost, mniejsze plony.
- Światło – bez niego roślina nie wytwarza pokarmu, jest blada i wyciąga się w górę.
- Woda – bez wody roślina więdnie i zasycha.
- Odpowiednia temperatura – w zimnie roślina rośnie wolno, a w upale więdnie.
- Gleba z solami mineralnymi (zawierającymi m.in. azot, fosfor i potas) – ich brak osłabia wzrost.
- Powietrze – roślina pobiera z niego dwutlenek węgla (CO₂) potrzebny do fotosyntezy (więcej w temacie o fotosyntezie).
- Sól drogowa sypana zimą wsiąka w glebę przy ulicach – drzewa mają brązowe brzegi liści i usychają.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Rzeżucha rosła tydzień w ciemnej szafce. Jak wygląda?
- Ajest ciemnozielona i niska
- Bwygląda jak w próbie kontrolnej
- Cma czerwone liście
- Djest blada i wydłużona
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: jest blada i wydłużona – Bez światła roślina nie wytwarza pokarmu i wyciąga się w górę.
Czym jest próba kontrolna?
- Apróbą, w której zmieniamy kilka czynników naraz
- Bpróbą, w której roślina nie dostaje wody
- Cpróbą w dobrych warunkach, z którą porównujemy wyniki
- Dpróbą, którą wykonuje się dopiero po badaniu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: próbą w dobrych warunkach, z którą porównujemy wyniki – Próba kontrolna jest punktem odniesienia dla prób badawczych.
Kasia bada wpływ temperatury na rzeżuchę. Co powinna zmienić w próbie badawczej?
- Atylko temperaturę
- Brodzaj nasion i temperaturę
- Ctemperaturę i ilość wody
- Dtemperaturę i oświetlenie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: tylko temperaturę – Zmieniamy jeden czynnik, żeby wiedzieć, co spowodowało różnicę.
Który gaz z powietrza roślina wykorzystuje do fotosyntezy?
- Aazot
- Btlen
- Cargon
- Ddwutlenek węgla
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: dwutlenek węgla – Do fotosyntezy roślina potrzebuje CO₂ z powietrza.
Dlaczego drzewa przy ruchliwych ulicach mają często brązowe brzegi liści?
- Adostają za dużo wody z deszczu
- Bszkodzi im sól drogowa w glebie
- Cmają za dużo światła
- Drosną w zbyt żyznej glebie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: szkodzi im sól drogowa w glebie – Sól sypana zimą na jezdnie wsiąka w glebę i uszkadza drzewa.
W jaki sposób smog szkodzi roślinom?
- Apył osiada na liściach i zasłania światło
- Bsprawia, że rośliny szybciej kwitną
- Czwiększa ilość wody w glebie
- Ddostarcza roślinom soli mineralnych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: pył osiada na liściach i zasłania światło – Zakurzone liście dostają mniej światła i słabiej wytwarzają pokarm.
Jak rośliny najczęściej reagują na zanieczyszczenie gleby?
- Ażółkną i słabiej rosną
- Bwydają więcej kwiatów i owoców
- Cmają ciemniejsze, lśniące liście
- Drosną szybciej i mają większe liście
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: żółkną i słabiej rosną – Zanieczyszczenia osłabiają roślinę, więc jej liście żółkną.
Jak wcześniejsza wiosna może zaszkodzić drzewom owocowym?
- Aliście w ogóle nie wyrosną
- Bowoce dojrzeją zimą pod śniegiem
- Cpóźny przymrozek zniszczy wcześnie otwarte kwiaty
- Ddrzewa nie zdążą wypuścić korzeni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: późny przymrozek zniszczy wcześnie otwarte kwiaty – Kwiaty otwarte za wcześnie łatwo przemarzają.
Cały dział „Organizmy i ekosystemy”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.