1Rytm dobowy
- Rytm dobowy to powtarzający się co dobę (ok. 24 godziny) cykl aktywności i odpoczynku.
- Steruje nim zegar biologiczny w organizmie, a ustawiają go światło i ciemność.
- Rośliny też mają swój rytm: kwiaty mniszka otwierają się rano, a wieczorem i w pochmurne dni się zamykają.
2Zwierzęta dzienne i nocne
- Zwierzęta dzienne są aktywne za dnia, a w nocy śpią, np. wiewiórka, większość ptaków, pszczoła.
- Zwierzęta nocne żerują w nocy, np. puszczyk (sowa), nietoperze, jeż, ćmy, borsuk.
- Przystosowania do życia nocą: duże oczy (sowy widzą w półmroku), czuły słuch (sowa słyszy mysz w trawie), echolokacja nietoperzy (wydają dźwięki i słuchają ich echa), dobry węch (jeż, borsuk).
„nietoperze są ślepe” – widzą, ale w ciemności orientują się głównie dzięki echolokacji.
Co ustawia zegar biologiczny organizmu?
Zegar biologiczny dopasowuje się do zmian dnia i nocy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Sen człowieka
- Dziecko w wieku szkolnym (6–12 lat) powinno spać ok. 9–12 godzin na dobę.
- Podczas snu organizm odpoczywa, mózg utrwala to, czego się nauczyliśmy, wydziela się hormon wzrostu, wzmacnia się odporność, a rano mamy lepszy nastrój.
- Skutki niewyspania: senność, gorsza koncentracja i pamięć, rozdrażnienie, częstsze infekcje.
Regularny, odpowiednio długi sen pomaga w nauce, wzroście i dobrym samopoczuciu.
4Higiena snu
- Kładź się i wstawaj o stałych porach, także w weekendy.
- Odłóż telefon, tablet i komputer co najmniej godzinę przed snem – ich niebieskie światło utrudnia zasypianie.
- Śpij w ciemnym, cichym i przewietrzonym pokoju.
- Wieczorem nie pij napojów z kofeiną (cola, energetyki, mocna herbata).
Dlaczego nie warto korzystać z telefonu tuż przed snem?
Światło ekranu oszukuje zegar biologiczny, że wciąż jest dzień.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Rytm dobowy i sen
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Regularny, odpowiednio długi sen pomaga w nauce, wzroście i dobrym samopoczuciu.
- Rytm dobowy to powtarzający się co dobę (ok. 24 godziny) cykl aktywności i odpoczynku.
- Zwierzęta dzienne są aktywne za dnia, a w nocy śpią, np. wiewiórka, większość ptaków, pszczoła.
- Zwierzęta nocne żerują w nocy, np. puszczyk (sowa), nietoperze, jeż, ćmy, borsuk.
- Skutki niewyspania: senność, gorsza koncentracja i pamięć, rozdrażnienie, częstsze infekcje.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co ustawia zegar biologiczny organizmu?
- Aświatło i ciemność
- Bilość zjedzonego pokarmu
- Ctemperatura wody
- Dwilgotność powietrza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: światło i ciemność – Zegar biologiczny dopasowuje się do zmian dnia i nocy.
Które zwierzę jest aktywne głównie w nocy?
- Apszczoła
- Bwiewiórka
- Csikora
- Dpuszczyk
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: puszczyk – Puszczyk to sowa, która poluje nocą.
Jak nietoperz znajduje owady w ciemności?
- Adzięki echolokacji
- Bdzięki wyczuwaniu ciepła
- Cdzięki dotykowi skrzydeł
- Ddzięki świecącym oczom
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: dzięki echolokacji – Nietoperz wydaje dźwięki i słucha echa odbitego od owadów.
Co dzieje się wieczorem z kwiatami mniszka?
- Aotwierają się
- Bzamykają się
- Czmieniają kolor
- Dopadają na ziemię
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zamykają się – Mniszek ma rytm dobowy: rano otwiera kwiaty, a wieczorem je zamyka.
Ile godzin na dobę powinno spać 11-letnie dziecko?
- Aok. 9–12 godzin
- Bok. 5–6 godzin
- Cok. 13–15 godzin
- Dok. 7–8 godzin
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ok. 9–12 godzin – Dzieciom w wieku szkolnym zaleca się 9–12 godzin snu.
Dlaczego nie warto korzystać z telefonu tuż przed snem?
- Ajego niebieskie światło utrudnia zasypianie
- Btelefon zużywa tlen w sypialni
- Ctelefon rozładuje się do rana
- Dekran nagrzewa pokój na całą noc
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: jego niebieskie światło utrudnia zasypianie – Światło ekranu oszukuje zegar biologiczny, że wciąż jest dzień.
Co dzieje się w organizmie podczas snu?
- Amięśnie pracują ciężej niż w dzień
- Borganizm przestaje wydzielać hormony
- Codporność organizmu słabnie
- Dmózg utrwala to, czego się nauczyliśmy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: mózg utrwala to, czego się nauczyliśmy – We śnie mózg porządkuje i zapamiętuje informacje z całego dnia.
Bartek co dzień śpi tylko 6 godzin. Czego można się spodziewać?
- Alepszej pamięci i lepszych ocen
- Bgorszej koncentracji i rozdrażnienia
- Cszybszego wzrostu i większej siły
- Drzadszych przeziębień i infekcji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: gorszej koncentracji i rozdrażnienia – Niewyspanie osłabia uwagę, pamięć, nastrój i odporność.
Cały dział „Organizmy i ekosystemy”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.