1Czym jest gęstość
- Gęstość mówi, ile masy mieści się w określonej objętości substancji, np. w 1 cm³ (sześcianie o krawędzi 1 cm).
- Na modelu drobinowym: im ciaśniej upakowane i cięższe drobiny, tym większa gęstość.
- 1 cm³ wody ma masę około 1 g. 1 cm³ żelaza ma masę prawie 8 g, a 1 cm³ styropianu – dużo mniej niż 1 g.
- Kilogram styropianu i kilogram żelaza mają taką samą masę, ale styropian zajmuje dużo większą objętość.
Gęstość to masa 1 cm³ substancji.
„kilogram żelaza jest cięższy niż kilogram styropianu” – oba mają masę 1 kg, różnią się tylko objętością.
2Temperatura i stan skupienia
- Ogrzewana substancja rozszerza się – drobiny oddalają się od siebie. Ta sama masa zajmuje wtedy większą objętość – gęstość maleje.
- Ciepłe powietrze ma mniejszą gęstość niż zimne, dlatego unosi się do góry. Tak działa balon na ogrzane powietrze.
- Zwykle ta sama substancja ma największą gęstość jako ciało stałe, mniejszą jako ciecz, a najmniejszą jako gaz – bo jej drobiny są coraz dalej od siebie.
Co ma większą masę: kilogram żelaza czy kilogram styropianu?
Oba mają masę 1 kg; styropian zajmuje tylko większą objętość.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wyjątkowa woda
- Woda jest wyjątkiem: lód ma mniejszą gęstość niż woda w stanie ciekłym, dlatego pływa po jej powierzchni.
- Na modelu drobinowym: w lodzie drobiny wody układają się w ażurową sieć z pustymi przestrzeniami, więc są średnio dalej od siebie niż w wodzie ciekłej. Dlatego zamarzająca woda zwiększa objętość (o ok. 1/11) – mróz rozsadza butelki z wodą, rury i skały.
- Największą gęstość woda ma w temperaturze około 4 °C. Taka woda opada na dno.
- Zimą jezioro zamarza od góry. Lód chroni wodę pod spodem przed mrozem, a przy dnie zostaje woda o temperaturze ok. 4 °C. Dzięki temu ryby i inne organizmy przeżywają zimę.
Lód pływa po wodzie, a przy dnie zamarzniętego jeziora jest woda o temperaturze ok. 4 °C.
4Gęstość a pływanie
- Przedmioty z substancji o gęstości mniejszej niż gęstość wody pływają (drewno, styropian, lód), a o większej – toną (kamień, żelazo). Pływanie ciał to temat z klasy 4.
Jaką temperaturę ma zimą woda przy dnie głębokiego jeziora?
Woda o temperaturze ok. 4 °C ma największą gęstość, więc gromadzi się przy dnie.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Gęstość substancji
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Gęstość to masa 1 cm³ substancji.
- Lód pływa po wodzie, a przy dnie zamarzniętego jeziora jest woda o temperaturze ok. 4 °C.
- Gęstość mówi, ile masy mieści się w określonej objętości substancji, np. w 1 cm³ (sześcianie o krawędzi 1 cm).
- 1 cm³ wody ma masę około 1 g. 1 cm³ żelaza ma masę prawie 8 g, a 1 cm³ styropianu – dużo mniej niż 1 g.
- Kilogram styropianu i kilogram żelaza mają taką samą masę, ale styropian zajmuje dużo większą objętość.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jaką masę ma 1 cm³ wody?
- Aokoło 10 g
- Bokoło 100 g
- Cokoło 1 kg
- Dokoło 1 g
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: około 1 g – To łatwa do zapamiętania wartość: 1 cm³ wody to ok. 1 g.
Co ma większą masę: kilogram żelaza czy kilogram styropianu?
- Akilogram styropianu
- Bkilogram żelaza
- Cmają taką samą masę
- Dnie da się tego porównać
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: mają taką samą masę – Oba mają masę 1 kg; styropian zajmuje tylko większą objętość.
Dlaczego balon na ogrzane powietrze się unosi?
- Aogrzane powietrze ma większą gęstość niż zimne
- Bogrzane powietrze ma mniejszą gęstość niż zimne powietrze wokół
- Cpłomień palnika odpycha balon od ziemi
- Dogrzane powietrze nie ma żadnej masy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ogrzane powietrze ma mniejszą gęstość niż zimne powietrze wokół – Ciepłe powietrze jest rzadsze od otaczającego, więc unosi się wraz z balonem.
Jak zwykle zmienia się gęstość substancji, gdy ją ogrzewamy?
- Anie zmienia się
- Bmaleje
- Cnajpierw maleje, potem rośnie
- Drośnie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: maleje – Po ogrzaniu ta sama masa zajmuje większą objętość, więc gęstość maleje.
Dlaczego lód pływa po wodzie?
- Ajest zimniejszy od wody
- Bjest twardszy od wody
- Cma mniejszą gęstość niż woda
- Dma większą gęstość niż woda
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ma mniejszą gęstość niż woda – Ciała o gęstości mniejszej niż gęstość wody pływają po jej powierzchni.
Jaką temperaturę ma zimą woda przy dnie głębokiego jeziora?
- Aokoło 4 °C
- Bokoło 20 °C
- Cokoło 0 °C
- Dokoło −10 °C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: około 4 °C – Woda o temperaturze ok. 4 °C ma największą gęstość, więc gromadzi się przy dnie.
Który opis pasuje do substancji o dużej gęstości?
- Adrobiny są bardzo lekkie i rozproszone
- Bdrobiny są ciasno upakowane w małej objętości
- Cmiędzy drobinami jest dużo pustego miejsca
- Ddrobiny są daleko od siebie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: drobiny są ciasno upakowane w małej objętości – Im więcej masy w tej samej objętości, tym większa gęstość.
Marta wrzuciła do wody korek, gwóźdź i kostkę lodu. Co zatonęło?
- Agwóźdź i lód
- Bwszystkie trzy przedmioty
- Ctylko gwóźdź
- Dgwóźdź i korek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: tylko gwóźdź – Tylko stal, z której zrobiony jest gwóźdź, ma gęstość większą niż woda; korek i lód pływają.
Cały dział „Materia i jej przemiany w przyrodzie”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.