1Metal i stop metalu
- Stop metali to mieszanina metalu z innymi metalami lub niemetalami, otrzymana przez stopienie i wymieszanie składników.
- Stopy są zwykle twardsze i wytrzymalsze niż czyste metale, a niektóre, np. stal nierdzewna, są też bardziej odporne na korozję.
| stop | skład | zastosowanie |
|---|---|---|
| stal | żelazo + węgiel | mosty, szyny, narzędzia |
| stal nierdzewna | żelazo + węgiel + chrom i nikiel | sztućce, zlewy, garnki |
| brąz | miedź + cyna | dzwony, medale, pomniki |
| mosiądz | miedź + cynk | klamki, instrumenty dęte |
| stopy aluminium | glin + np. magnez, miedź | samoloty, ramy rowerów |
| stopy złota | złoto + srebro, miedź | biżuteria |
- Próba na biżuterii mówi, ile w niej złota: próba 585 oznacza 585 części złota w 1000 częściach stopu, czyli trochę ponad połowę.
Stop to mieszanina metalu z innymi substancjami; zwykle jest twardszy i trwalszy niż czysty metal.
2Korozja
- Korozja to niszczenie metali pod wpływem tlenu i wody z otoczenia.
- Korozja żelaza i stali to rdzewienie. Powstaje krucha, rudobrązowa rdza, która odpada, a metal pod nią niszczeje dalej.
- Korozję przyspieszają: wilgoć, sól (np. sypana zimą na drogi) i kwaśne środowisko.
„rdza to brud, który da się zmyć wodą” – rdza to nowa substancja powstała z żelaza, a woda przyspiesza rdzewienie.
Co oznacza próba 585 na złotym pierścionku?
Próba mówi, ile części złota przypada na 1000 części stopu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Doświadczenie z gwoździami
- Stalowe gwoździe umieszczamy w probówkach: suchej (zamkniętej), z wodą, z wodą z solą i z olejem. Obserwujemy je przez kilka dni.
- Wynik: najbardziej rdzewieje gwóźdź w słonej wodzie, mniej – w zwykłej wodzie, a w suchej probówce i w oleju prawie wcale.
- Wniosek: do korozji potrzebne są woda i tlen, a sól ją przyspiesza.
4Ochrona przed korozją
- Odcinamy dostęp wody i powietrza: malowanie (płoty, mosty), lakierowanie (karoserie aut), smarowanie i natłuszczanie (łańcuch roweru, narzędzia).
- Ocynkowanie – pokrycie stali warstwą cynku (wiadra, rynny, barierki).
- Zamiast zwykłej stali używamy stali nierdzewnej.
Gwoździe umieszczono w suchej probówce, w oleju, w wodzie i w wodzie z solą. Gdzie gwóźdź zardzewieje najszybciej?
Sól przyspiesza korozję, więc w słonej wodzie rdzy jest najwięcej.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Stopy metali i korozja
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Stop to mieszanina metalu z innymi substancjami; zwykle jest twardszy i trwalszy niż czysty metal.
- Stop metali to mieszanina metalu z innymi metalami lub niemetalami, otrzymana przez stopienie i wymieszanie składników.
- Próba na biżuterii mówi, ile w niej złota: próba 585 oznacza 585 części złota w 1000 częściach stopu, czyli trochę ponad połowę.
- Korozja to niszczenie metali pod wpływem tlenu i wody z otoczenia.
- Ocynkowanie – pokrycie stali warstwą cynku (wiadra, rynny, barierki).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Z jakich metali składa się brąz?
- Az glinu i magnezu
- Bz żelaza i chromu
- Cz miedzi i cyny
- Dz miedzi i cynku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: z miedzi i cyny – Brąz to stop miedzi z cyną, a mosiądz – miedzi z cynkiem.
Czym jest stal?
- Astopem miedzi z cynkiem
- Bstopem żelaza z węglem
- Crdzą, która powstaje z żelaza
- Dczystym żelazem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: stopem żelaza z węglem – Dodatek węgla sprawia, że stal jest twardsza od czystego żelaza.
Co jest potrzebne, aby żelazo zardzewiało?
- Atylko światło
- Btylko sól
- Colej i powietrze
- Dwoda i tlen
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: woda i tlen – Korozja żelaza zachodzi przy jednoczesnym dostępie wody i tlenu.
Gwoździe umieszczono w suchej probówce, w oleju, w wodzie i w wodzie z solą. Gdzie gwóźdź zardzewieje najszybciej?
- Aw oleju
- Bw zwykłej wodzie
- Cw wodzie z solą
- Dw suchej probówce
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w wodzie z solą – Sól przyspiesza korozję, więc w słonej wodzie rdzy jest najwięcej.
Dlaczego łańcuch rowerowy smaruje się olejem?
- Aolej zamienia stal w stal nierdzewną
- Bolej usuwa tlen z wnętrza metalu
- Csmar odcina dostęp wody i powietrza do metalu
- Dolej przyciąga wilgoć z powietrza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: smar odcina dostęp wody i powietrza do metalu – Warstwa smaru chroni metal przed wodą i tlenem, więc nie rdzewieje.
Dlaczego zimą samochody szybciej rdzewieją?
- Aśnieg nie zawiera wody
- Bzimą w powietrzu nie ma tlenu
- Csól sypana na drogi przyspiesza korozję
- Dmróz zamienia stal w rdzę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: sól sypana na drogi przyspiesza korozję – Słona woda spod kół osiada na karoserii i przyspiesza rdzewienie.
Na czym polega ocynkowanie?
- Ana stopieniu żelaza z cyną
- Bna pomalowaniu metalu farbą
- Cna zanurzeniu metalu w oleju
- Dna pokryciu stali warstwą cynku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: na pokryciu stali warstwą cynku – Warstwa cynku chroni stal pod spodem przed korozją.
Co oznacza próba 585 na złotym pierścionku?
- Apierścionek jest z czystego złota
- Bw 1000 częściach stopu jest 585 części srebra
- Cw 1000 częściach stopu jest 585 części złota
- Dpierścionek zawiera 585 g złota
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w 1000 częściach stopu jest 585 części złota – Próba mówi, ile części złota przypada na 1000 części stopu.
Cały dział „Materia i jej przemiany w przyrodzie”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.