Dlaczego widzimy Księżyc na nocnym niebie?

odbija światło Gwiazdy Polarnej

Jak ustawione są Słońce, Ziemia i Księżyc podczas zaćmienia Księżyca?

Ziemia jest między Słońcem a Księżycem

Księżyc jest między Słońcem a Ziemią

Słońce jest między Ziemią a Księżycem

Księżyc jest po drugiej stronie Słońca

Jak bezpiecznie obserwować zaćmienie Słońca?

przez specjalne filtry do obserwacji Słońca

gołym okiem, ale tylko przez chwilę

przez lornetkę bez żadnego filtra

przez zwykłe okulary przeciwsłoneczne

Fazy Księżyca i zaćmienia – ściąga i quiz

ogarniam.edu.pl · Przyroda · Planeta Ziemiaklasa 5 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/5/przyroda/fazy-ksiezyca-i-zacmienia/

Fazy Księżyca i zaćmienia

Dowiesz się, dlaczego Księżyc zmienia wygląd, jak rozpoznać jego fazy i jak dochodzi do zaćmień.

1Księżyc – satelita Ziemi

Księżyc jest naturalnym satelitą Ziemi – krąży wokół niej.
Księżyc nie świeci własnym światłem – odbija światło Słońca.
Księżyc obiega Ziemię w ok. 27,3 doby, a pełny cykl faz (od nowiu do nowiu) trwa ok. 29,5 doby.
Do Ziemi jest zwrócony zawsze tą samą stroną, bo obraca się wokół osi w tym samym czasie, w którym obiega Ziemię.

2Fazy Księżyca

Fazy Księżyca to zmiany jego wyglądu: widzimy raz większą, raz mniejszą część oświetlonej połowy.
Kolejność: nów (Księżyc niewidoczny) → sierp przybywający → I kwadra → garb przybywający → pełnia → garb ubywający → III (ostatnia) kwadra → sierp ubywający → nów.

Fazy Księżyca widziane z Polski

Zapamiętaj

Reguła „D–C” (na półkuli północnej): gdy Księżyc przypomina literę D, to przybywa, a gdy literę C – ubywa.

Uwaga na błąd

„fazy powstają, bo na Księżyc pada cień Ziemi” – cień Ziemi pada na Księżyc tylko podczas zaćmienia.

Sprawdź, czy rozumiesz

Ile trwa pełny cykl faz Księżyca, od nowiu do nowiu?

3Zaćmienia

cecha	zaćmienie Słońca	zaćmienie Księżyca
ustawienie	Księżyc między Słońcem a Ziemią	Ziemia między Słońcem a Księżycem
kiedy	tylko w nowiu	tylko w pełni
co widzimy	Księżyc zasłania tarczę Słońca	Księżyc w cieniu Ziemi staje się rudy

Zapamiętaj

Nigdy nie patrz na Słońce bez specjalnych filtrów – także podczas zaćmienia. Okulary przeciwsłoneczne nie chronią oczu!

12 sierpnia 2026 r. w Polsce widać było częściowe zaćmienie Słońca. Następne częściowe zaćmienie Słońca zobaczymy w Polsce 2 sierpnia 2027 r.

Zaćmienie Słońca i zaćmienie Księżyca (rysunek nie w skali).

4Model w klasie

Lampa to Słońce, piłka – Ziemia, a kulka – Księżyc. Gdy przesuwamy kulkę wokół piłki, widać raz całą oświetloną stronę kulki, raz jej część, a raz wcale – to fazy.
Cień kulki na piłce to model zaćmienia Słońca, a kulka schowana w cieniu piłki – zaćmienia Księżyca.

Sprawdź, czy rozumiesz

W modelu lampa to Słońce, piłka to Ziemia, a kulka to Księżyc. Kulka chowa się w cieniu piłki. Co pokazuje model?

✎Ściąga: Fazy Księżyca i zaćmienia

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Reguła „D–C” (na półkuli północnej): gdy Księżyc przypomina literę D, to przybywa, a gdy literę C – ubywa.
Nigdy nie patrz na Słońce bez specjalnych filtrów – także podczas zaćmienia. Okulary przeciwsłoneczne nie chronią oczu!
Księżyc jest naturalnym satelitą Ziemi – krąży wokół niej.
Fazy Księżyca to zmiany jego wyglądu: widzimy raz większą, raz mniejszą część oświetlonej połowy.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Dlaczego widzimy Księżyc na nocnym niebie?
1. Aodbija światło Gwiazdy Polarnej
2. Bświeci światłem z wnętrza
3. Cświeci własnym światłem
4. Dodbija światło Słońca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: odbija światło Słońca – Księżyc nie świeci sam – odbija światło Słońca.
Ile trwa pełny cykl faz Księżyca, od nowiu do nowiu?
1. Aok. 29,5 doby
2. Bok. 365 dób
3. Cok. 24 godzin
4. Dok. 7 dób
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ok. 29,5 doby – Cykl faz Księżyca trwa około 29,5 doby, czyli mniej więcej miesiąc.
Wieczorem Kuba zobaczył Księżyc w kształcie litery D. Co to oznacza?
1. AKsiężyc ubywa
2. Bjest nów
3. Cjest pełnia
4. DKsiężyc przybywa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Księżyc przybywa – Według reguły D–C kształt litery D oznacza Księżyc przybywający.
Która faza Księżyca następuje bezpośrednio po pełni?
1. Agarb ubywający
2. Bpierwsza kwadra
3. Csierp przybywający
4. Dgarb przybywający
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: garb ubywający – Po pełni oświetlona część Księżyca zaczyna się zmniejszać – najpierw widać garb ubywający.
W czasie której fazy Księżyca może dojść do zaćmienia Słońca?
1. Aw pierwszej kwadrze
2. Bw ostatniej kwadrze
3. Cw nowiu
4. Dw pełni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w nowiu – Zaćmienie Słońca zachodzi, gdy Księżyc jest między Słońcem a Ziemią, czyli w nowiu.
Jak ustawione są Słońce, Ziemia i Księżyc podczas zaćmienia Księżyca?
1. AKsiężyc jest między Słońcem a Ziemią
2. BSłońce jest między Ziemią a Księżycem
3. CKsiężyc jest po drugiej stronie Słońca
4. DZiemia jest między Słońcem a Księżycem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ziemia jest między Słońcem a Księżycem – Podczas zaćmienia Księżyc wchodzi w cień rzucany przez Ziemię.
Jak bezpiecznie obserwować zaćmienie Słońca?
1. Agołym okiem, ale tylko przez chwilę
2. Bprzez specjalne filtry do obserwacji Słońca
3. Cprzez lornetkę bez żadnego filtra
4. Dprzez zwykłe okulary przeciwsłoneczne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: przez specjalne filtry do obserwacji Słońca – Patrzenie na Słońce bez specjalnego filtra może trwale uszkodzić wzrok.
W modelu lampa to Słońce, piłka to Ziemia, a kulka to Księżyc. Kulka chowa się w cieniu piłki. Co pokazuje model?
1. Apierwszą kwadrę
2. Bnów
3. Czaćmienie Księżyca
4. Dzaćmienie Słońca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zaćmienie Księżyca – Gdy Księżyc wchodzi w cień Ziemi, dochodzi do zaćmienia Księżyca.

Cały dział „Planeta Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 9 🔊 Posłuchaj notatki