1Ruch obrotowy
- Ruch obrotowy to obracanie się Ziemi wokół osi – wyobrażonej linii przechodzącej przez bieguny.
- Ziemia obraca się z zachodu na wschód. Jeden obrót trwa ok. 24 godzin – to doba.
- Skutek 1: dzień i noc – zawsze połowa Ziemi jest oświetlona, a druga w cieniu.
- Skutek 2: pozorna wędrówka Słońca ze wschodu na zachód – w rzeczywistości to Ziemia się obraca.
- Skutek 3: różnice czasu – gdy u nas jest południe, gdzie indziej jest rano albo wieczór. Dlatego są strefy czasowe.
2Ruch obiegowy
- Ziemia krąży wokół Słońca – to ruch obiegowy. Pełny obieg trwa ok. 365 dni i 6 godzin – to rok.
- Z „nadwyżek” po 6 godzin co 4 lata zbiera się doba – dodajemy 29 lutego. To rok przestępny (366 dni).
- Oś Ziemi jest nachylona i stale skierowana w pobliże Gwiazdy Polarnej.
- Dlatego zmieniają się pory roku, długość dnia i wysokość Słońca w południe.
Latem nasza półkula jest zwrócona ku Słońcu: dzień jest długi, a Słońce wysoko. Zimą – odwrotnie.
„latem jest ciepło, bo Ziemia jest bliżej Słońca” – pory roku są skutkiem nachylenia osi Ziemi i ruchu obiegowego.
Ile trwa jeden pełny obrót Ziemi wokół własnej osi?
Jeden obrót Ziemi wokół osi to doba, czyli około 24 godzin.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Równonoce i przesilenia
| data | nazwa | w Polsce |
|---|---|---|
| ok. 20–21 III | równonoc wiosenna | dzień = noc; początek wiosny |
| ok. 21 VI | przesilenie letnie | najdłuższy dzień; początek lata |
| ok. 22–23 IX | równonoc jesienna | dzień = noc; początek jesieni |
| ok. 21–22 XII | przesilenie zimowe | najkrótszy dzień; początek zimy |
- Przesilenie zimowe wypada w 2026 r. 21 grudnia, a w 2027 r. – 22 grudnia.
4Doświadczenie z globusem i lampą
- Lampa to Słońce. Obracany globus ma zawsze połowę oświetloną (dzień), a połowę w cieniu (noc).
- Gdy przesuwamy globus wokół lampy, nie zmieniając kierunku osi, raz lepiej oświetlona jest półkula północna, a raz południowa.
Dlaczego w Polsce latem jest cieplej niż zimą?
Latem półkula północna jest zwrócona ku Słońcu, więc mocniej się nagrzewa.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Latem nasza półkula jest zwrócona ku Słońcu: dzień jest długi, a Słońce wysoko. Zimą – odwrotnie.
- Ruch obrotowy to obracanie się Ziemi wokół osi – wyobrażonej linii przechodzącej przez bieguny.
- Oś Ziemi jest nachylona i stale skierowana w pobliże Gwiazdy Polarnej.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ile trwa jeden pełny obrót Ziemi wokół własnej osi?
- Aok. 29,5 doby
- Bok. 365 dni
- Cok. 12 godzin
- Dok. 24 godzin
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ok. 24 godzin – Jeden obrót Ziemi wokół osi to doba, czyli około 24 godzin.
W którą stronę obraca się Ziemia?
- Az zachodu na wschód
- Bz południa na północ
- Cze wschodu na zachód
- Dz północy na południe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: z zachodu na wschód – Ziemia obraca się z zachodu na wschód, dlatego Słońce wschodzi na wschodzie.
Co jest skutkiem ruchu obrotowego Ziemi?
- Adodawanie 29 lutego co 4 lata
- Bnastępowanie po sobie dnia i nocy
- Cnastępowanie po sobie pór roku
- Dzmiana wysokości Słońca w ciągu roku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: następowanie po sobie dnia i nocy – Dzień i noc wynikają z obracania się Ziemi wokół osi.
Dlaczego co 4 lata mamy rok przestępny?
- Aobieg Ziemi trwa ok. 365 dni i 6 godzin
- Bdoba trwa trochę ponad 25 godzin
- Cluty jest najkrótszym miesiącem roku
- Dobieg Ziemi trwa dokładnie 366 dni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: obieg Ziemi trwa ok. 365 dni i 6 godzin – Cztery „nadwyżki” po 6 godzin dają razem jedną dodatkową dobę.
W którą stronę jest skierowana oś Ziemi przez cały rok?
- Azawsze w stronę Księżyca
- Bco miesiąc w inną stronę
- Cw pobliże Gwiazdy Polarnej
- Dprosto na Słońce
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w pobliże Gwiazdy Polarnej – Oś Ziemi jest nachylona i stale skierowana w pobliże Gwiazdy Polarnej.
Kiedy w Polsce jest najdłuższy dzień w roku?
- Aok. 22 grudnia
- Bok. 21 marca
- Cok. 23 września
- Dok. 21 czerwca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ok. 21 czerwca – W dniu przesilenia letniego dzień jest najdłuższy, a Słońce w południe najwyżej.
Tabela podaje długość dnia w Warszawie: 21 III – ok. 12 h, 21 VI – ok. 17 h, 23 IX – ok. 12 h, 21 XII – ok. 8 h. Kiedy dzień trwa tyle co noc?
- A21 VI i 21 XII
- B21 III i 23 IX
- C23 IX i 21 XII
- D21 III i 21 VI
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 21 III i 23 IX – Dzień trwa 12 h, czyli tyle co noc, w dniach równonocy.
Dlaczego w Polsce latem jest cieplej niż zimą?
- AZiemia jest latem dużo bliżej Słońca
- BSłońce samo wytwarza latem więcej ciepła
- CSłońce jest w południe wyżej, a dzień dłuższy
- DZiemia obraca się latem szybciej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Słońce jest w południe wyżej, a dzień dłuższy – Latem półkula północna jest zwrócona ku Słońcu, więc mocniej się nagrzewa.
Cały dział „Planeta Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.