1Czym jest jezioro
- Jezioro to naturalne zagłębienie terenu wypełnione wodą stojącą. Zagłębienie to nazywamy misą jeziorną.
- Typ jeziora zależy od tego, jak powstała misa jeziorna. Najwięcej jezior w Polsce powstało dzięki lądolodowi.
- Typ jeziora w okolicy rozpoznasz po kształcie na mapie: długie i wąskie to zwykle jezioro rynnowe, a rozległe o postrzępionych brzegach – morenowe.
2Rodzaje jezior w Polsce
| typ | jak powstało | przykłady |
|---|---|---|
| rynnowe | w rynnie wyżłobionej przez wodę płynącą pod lądolodem; długie, wąskie, głębokie | Hańcza, Jeziorak |
| morenowe | w zagłębieniu między pagórkami morenowymi; płytkie, o nieregularnym kształcie | Śniardwy, Mamry |
| przybrzeżne | z zatoki morskiej odciętej przez mierzeję | Łebsko, Gardno |
| krasowe | w zagłębieniu po rozpuszczeniu skał przez wodę; małe, okrągłe | jeziora Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego |
| górskie (cyrkowe) | w zagłębieniu wyżłobionym przez lodowiec górski | Morskie Oko, Wielki Staw Polski |
- Zbiorniki sztuczne (zaporowe) tworzą ludzie, przegradzając rzekę zaporą, np. Jezioro Solińskie na Sanie.
Hańcza (rynnowe, ok. 108 m) – najgłębsze jezioro w Polsce. Śniardwy (morenowe, ok. 113 km²) – największe.
„największe jezioro jest też najgłębsze” – Śniardwy są największe, ale płytkie; najgłębsza jest Hańcza.
Czym jest jezioro?
Jezioro to naturalna misa z wodą stojącą.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Znaczenie rzek i jezior
- Dają wodę pitną i wodę do nawadniania pól, a także ryby (rybactwo).
- Przyciągają turystów – np. żeglarzy na Mazurach – co daje pracę mieszkańcom.
- Służą do transportu (statki, barki) i wytwarzania energii w elektrowniach wodnych.
- Retencja: jeziora i zbiorniki zatrzymują wodę – po ulewach zmniejszają ryzyko powodzi, a w czasie suszy oddają wodę.
4Zarastanie i ochrona
- Jeziora powoli się zarastają i spłycają, bo na dnie gromadzą się muł i szczątki roślin. Po wielu latach jezioro może zmienić się w torfowisko.
- Zarastanie przyspieszają ścieki i nawozy spływające z pól. Chronimy jeziora: oczyszczamy ścieki, nie śmiecimy i zostawiamy pas roślin przy brzegu.
Co znaczy, że jezioro „zatrzymuje wodę” (retencja)?
Retencja chroni przed powodzią i suszą.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Jeziora
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Hańcza (rynnowe, ok. 108 m) – najgłębsze jezioro w Polsce. Śniardwy (morenowe, ok. 113 km²) – największe.
- Jezioro to naturalne zagłębienie terenu wypełnione wodą stojącą. Zagłębienie to nazywamy misą jeziorną.
- Zbiorniki sztuczne (zaporowe) tworzą ludzie, przegradzając rzekę zaporą, np. Jezioro Solińskie na Sanie.
- Retencja: jeziora i zbiorniki zatrzymują wodę – po ulewach zmniejszają ryzyko powodzi, a w czasie suszy oddają wodę.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest jezioro?
- Anaturalnym zagłębieniem wypełnionym wodą stojącą
- Bnaturalnym zagłębieniem z wodą płynącą
- Cszerokim, wolno płynącym odcinkiem rzeki
- Dzagłębieniem wypełnionym wodą tylko wiosną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: naturalnym zagłębieniem wypełnionym wodą stojącą – Jezioro to naturalna misa z wodą stojącą.
Które jezioro jest najgłębsze w Polsce?
- AMamry
- BHańcza
- CŚniardwy
- DŁebsko
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Hańcza – Hańcza to jezioro rynnowe o głębokości ok. 108 m.
Na mapie widać jezioro długie, wąskie i bardzo głębokie. Jaki to typ jeziora?
- Amorenowe
- Brynnowe
- Ckrasowe
- Dprzybrzeżne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: rynnowe – Jeziora rynnowe leżą w wąskich, głębokich rynnach wyżłobionych przez wodę spod lądolodu.
Jak powstało jezioro Łebsko?
- Awoda spod lądolodu wyżłobiła rynnę
- Blodowiec górski wyżłobił zagłębienie
- Cmierzeja odcięła zatokę od morza
- Dludzie przegrodzili rzekę zaporą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: mierzeja odcięła zatokę od morza – Łebsko to jezioro przybrzeżne na Wybrzeżu Słowińskim.
Do jakiego typu należy Morskie Oko?
- Ajezior morenowych
- Bjezior górskich (cyrkowych)
- Czbiorników sztucznych
- Djezior przybrzeżnych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: jezior górskich (cyrkowych) – Morskie Oko leży w Tatrach, w zagłębieniu wyżłobionym przez lodowiec.
Czym jest Jezioro Solińskie?
- Ajeziorem przybrzeżnym
- Bjeziorem rynnowym
- Cjeziorem krasowym
- Dsztucznym zbiornikiem zaporowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: sztucznym zbiornikiem zaporowym – Jezioro Solińskie powstało po przegrodzeniu Sanu zaporą.
Co znaczy, że jezioro „zatrzymuje wodę” (retencja)?
- Anigdy nie zamarza zimą
- Bwytwarza prąd dla okolicznych domów
- Coczyszcza ścieki płynące z miast
- Dgromadzi wodę po ulewach i oddaje ją w suszy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: gromadzi wodę po ulewach i oddaje ją w suszy – Retencja chroni przed powodzią i suszą.
Co przyspiesza zarastanie jezior?
- Aścieki i nawozy spływające z pól
- Bczysta woda deszczowa
- Czimowe zamarzanie jeziora
- Dpas roślin przy brzegu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ścieki i nawozy spływające z pól – Ścieki i nawozy sprawiają, że w jeziorze bujnie rosną rośliny i glony.
Cały dział „Planeta Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.