1Czym jest tarcie
- Tarcie to opór, który pojawia się, gdy jedno ciało przesuwa się (albo próbuje się przesunąć) po drugim.
- Siła tarcia działa zawsze przeciwnie do kierunku ruchu i spowalnia go. Dlatego toczona po trawie piłka w końcu się zatrzymuje.
- Tarcie zależy od rodzaju i chropowatości powierzchni oraz od nacisku, czyli od tego, jak mocno ciała są do siebie dociśnięte.
Tarcie jest tym większe, im bardziej szorstkie są powierzchnie i im mocniej są do siebie dociśnięte.
2Badamy tarcie
- Do klocka (albo książki) przyczepiamy siłomierz i ciągniemy go równo po różnych powierzchniach: szkle, blacie stołu, wykładzinie, papierze ściernym.
- Siłomierz pokazuje największą siłę na papierze ściernym, a najmniejszą na szkle. Gdy na klocek położymy drugi klocek (większy nacisk), siła też rośnie.
- Wniosek: tarcie jest większe na chropowatych powierzchniach i przy większym nacisku.
W którą stronę działa siła tarcia?
Tarcie przeciwdziała ruchowi, więc działa w stronę przeciwną.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Tarcie przydatne i szkodliwe
- Przydatne: dzięki tarciu chodzimy bez poślizgu, hamujemy rowerem i samochodem, trzymamy przedmioty w dłoni, zapalamy zapałkę.
- Szkodliwe: przez tarcie zużywają się podeszwy butów i opony, a części maszyn nagrzewają się i ścierają.
„tarcie zawsze przeszkadza” – bez tarcia nie moglibyśmy chodzić ani hamować.
4Jak zmieniamy tarcie
| chcemy… | w życiu codziennym | w przyrodzie |
|---|---|---|
| zwiększyć tarcie | piasek na oblodzonym chodniku, bieżnik opony, korki w butach piłkarskich, rękawice z chropowatą powierzchnią | drobne włoski i przylgi na łapach gekonów i much, przyssawki ośmiornic |
| zmniejszyć tarcie | smar w łańcuchu rowerowym, łożyska kulkowe, wosk na nartach, kółka walizki | śluz na ciele ryb i ślimaków; opływowy kształt ciała ryb i ptaków (zmniejsza opór wody i powietrza) |
Dzięki czemu gekon może chodzić po pionowej szybie?
Specjalna budowa palców gekona zwiększa przyczepność do podłoża.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Tarcie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Tarcie jest tym większe, im bardziej szorstkie są powierzchnie i im mocniej są do siebie dociśnięte.
- Tarcie to opór, który pojawia się, gdy jedno ciało przesuwa się (albo próbuje się przesunąć) po drugim.
- Przydatne: dzięki tarciu chodzimy bez poślizgu, hamujemy rowerem i samochodem, trzymamy przedmioty w dłoni, zapalamy zapałkę.
- Szkodliwe: przez tarcie zużywają się podeszwy butów i opony, a części maszyn nagrzewają się i ścierają.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W którą stronę działa siła tarcia?
- Azawsze pionowo w dół
- Bzgodnie z kierunkiem ruchu
- Cprzeciwnie do kierunku ruchu
- Dzawsze pionowo w górę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: przeciwnie do kierunku ruchu – Tarcie przeciwdziała ruchowi, więc działa w stronę przeciwną.
Po której powierzchni najtrudniej przeciągnąć klocek?
- Apo gładkiej szybie
- Bpo papierze ściernym
- Cpo wypolerowanym blacie
- Dpo tafli lodu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: po papierze ściernym – Najbardziej chropowata powierzchnia daje największe tarcie.
Jak zmieni się tarcie, gdy na przesuwany klocek położymy drugi klocek?
- Azwiększy się
- Bnie zmieni się
- Czmniejszy się
- Dcałkowicie zniknie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zwiększy się – Większy nacisk oznacza większe tarcie.
Zimą dozorca posypuje oblodzony chodnik piaskiem. Po co?
- Ażeby szybciej roztopić lód
- Bżeby chodnik stał się gładszy
- Cżeby zwiększyć tarcie i nie ślizgać się
- Dżeby zmniejszyć tarcie pod butami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: żeby zwiększyć tarcie i nie ślizgać się – Piasek sprawia, że powierzchnia jest chropowata, więc tarcie rośnie.
Który przykład to zmniejszanie tarcia?
- Abieżnik na oponie samochodu
- Bchropowate rękawice ogrodnicze
- Ckorki w butach piłkarskich
- Dsmarowanie łańcucha rowerowego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: smarowanie łańcucha rowerowego – Smar sprawia, że części łatwiej się po sobie przesuwają.
W którym przypadku tarcie jest szkodliwe?
- Azużywanie się opon samochodu
- Bhamowanie rowerem przed przejściem
- Czapalanie zapałki o draskę
- Dchodzenie po suchym chodniku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zużywanie się opon samochodu – Tarcie ściera opony, więc trzeba je wymieniać.
Dzięki czemu gekon może chodzić po pionowej szybie?
- Ałapy wydzielają mocny klej
- Bdrobne włoski na palcach zwiększają przyczepność
- Cśluz na łapach zmniejsza tarcie
- Dszyba przyciąga go jak magnes
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: drobne włoski na palcach zwiększają przyczepność – Specjalna budowa palców gekona zwiększa przyczepność do podłoża.
Dlaczego ryba łatwo przesuwa się w wodzie?
- Aśluz i opływowy kształt zmniejszają opór
- Bryba ma dużą masę i tonie
- Cłuski zwiększają tarcie o wodę
- Dwoda nie stawia żadnego oporu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: śluz i opływowy kształt zmniejszają opór – Śliski śluz i opływowe ciało pomagają rybie łatwo płynąć.
Cały dział „Planeta Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.