1Organizacja materiału genetycznego
- DNA owija się wokół białek histonów i tworzy nukleosomy – jak nitka nawinięta na szpulki. Taki kompleks DNA z białkami to chromatyna. W interfazie jest luźna, a przed podziałem silnie się kondensuje w chromosomy, które łatwo rozdzielić.
- Chromosomy homologiczne to pary chromosomów o tej samej wielkości i tych samych genach: jeden od matki, drugi od ojca. Komórka somatyczna człowieka ma 2n = 46 chromosomów (23 pary), a gameta n = 23.
2Fazy cyklu komórkowego
- Cykl komórkowy to czas od powstania komórki do jej podziału. Składa się z interfazy (zwykle ok. 90% czasu) i fazy podziału M: mitozy (podział jądra) i cytokinezy (podział cytoplazmy).
| Faza | Co się dzieje | Ilość DNA w komórce 2n |
|---|---|---|
| G1 | wzrost komórki, synteza białek i organelli | 2c |
| S | replikacja DNA, chromosomy stają się dwuchromatydowe | 2c → 4c |
| G2 | przygotowanie do podziału, synteza białek wrzeciona | 4c |
| M | mitoza i cytokineza | 4c → 2c w każdej komórce potomnej |
- Komórki, które przestają się dzielić (czasowo albo na stałe, np. większość neuronów), przechodzą w stan G0.
Chromosomy homologiczne to
Chromatydy siostrzane to kopie DNA jednego chromosomu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Replikacja DNA w fazie S
- Replikacja kopiuje DNA, żeby każda komórka potomna dostała pełną informację genetyczną. Jest semikonserwatywna (półzachowawcza): każda nowa cząsteczka DNA ma jedną nić starą (matrycę) i jedną nowo zbudowaną.
- Po replikacji chromosom ma dwie chromatydy siostrzane połączone w centromerze. Dopóki się nie rozdzielą, liczymy je jako jeden chromosom.
Faza S: liczba chromosomów zostaje 2n, a ilość DNA rośnie 2c → 4c (n – liczba chromosomów w jednym zestawie; c – ilość DNA w jednym zestawie jednochromatydowych chromosomów)
- Człowiek: w G1 – 46 chromosomów i 46 cząsteczek DNA; w G2 – nadal 46 chromosomów, ale 92 cząsteczki DNA (po 2 chromatydy).
„W fazie S podwaja się liczba chromosomów”
Podwaja się ilość DNA (liczba chromatyd), a liczba chromosomów się nie zmienia.
✎Ściąga: Cykl komórkowy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Faza S: liczba chromosomów zostaje 2n, a ilość DNA rośnie 2c → 4c (n – liczba chromosomów w jednym zestawie; c – ilość DNA w jednym zestawie jednochromatydowych chromosomów)
- Chromosomy homologiczne to pary chromosomów o tej samej wielkości i tych samych genach: jeden od matki, drugi od ojca. Komórka somatyczna człowieka ma 2n = 46 chromosomów (23 pary), a gameta n = 23.
- Cykl komórkowy to czas od powstania komórki do jej podziału. Składa się z interfazy (zwykle ok. 90% czasu) i fazy podziału M: mitozy (podział jądra) i cytokinezy (podział cytoplazmy).
- Replikacja kopiuje DNA, żeby każda komórka potomna dostała pełną informację genetyczną. Jest semikonserwatywna (półzachowawcza): każda nowa cząsteczka DNA ma jedną nić starą (matrycę) i jedną nowo zbudowaną.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W której fazie cyklu komórkowego zachodzi replikacja DNA?
- Aw fazie S
- Bw fazie G2
- Cw fazie G1
- Dw anafazie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w fazie S – S od ang. synthesis – synteza DNA.
Która faza cyklu komórkowego trwa zwykle najdłużej?
- Aprofaza
- Bmetafaza
- Cinterfaza
- Dcytokineza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: interfaza – Interfaza to zwykle ok. 90% cyklu.
Czym są nukleosomy?
- Apęcherzykami z enzymami
- Bparami chromosomów homologicznych
- Cpodjednostkami rybosomów
- Dodcinkami DNA nawiniętymi na białka histonowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: odcinkami DNA nawiniętymi na białka histonowe – To podstawowa jednostka upakowania chromatyny.
Ile wynosi ilość DNA komórki diploidalnej w fazie G2?
- A8c
- B2c
- C4c
- D1c
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 4c – DNA zostało podwojone w fazie S.
Ile chromosomów ma komórka somatyczna człowieka po fazie S?
- A92 jednochromatydowe
- B46 dwuchromatydowych
- C46 jednochromatydowych
- D23 dwuchromatydowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 46 dwuchromatydowych – Liczba chromosomów się nie zmienia, każdy ma dwie chromatydy.
Co oznacza, że replikacja DNA jest semikonserwatywna?
- Akażda nowa cząsteczka ma jedną nić starą i jedną nową
- Bjedna cząsteczka jest całkiem stara, a druga całkiem nowa
- Ckopiowana jest połowa genów
- Dobie nici nowej cząsteczki są nowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: każda nowa cząsteczka ma jedną nić starą i jedną nową – Nici rodzicielskie są matrycami.
Jak nazywa się stan, w którym komórka przestaje się dzielić?
- AG2
- BS
- CM
- DG0
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: G0 – W G0 są np. dojrzałe neurony.
Chromosomy homologiczne to
- Achromosomy powstałe w fazie S
- Bpara chromosomów o tych samych genach – jeden od matki, drugi od ojca
- Cdwie chromatydy jednego chromosomu
- Dchromosomy płci X i Y u kobiety
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: para chromosomów o tych samych genach – jeden od matki, drugi od ojca – Chromatydy siostrzane to kopie DNA jednego chromosomu.
Cały dział „Podziały komórkowe”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.