1Gdzie wykorzystujemy biologię
| Dziedzina | Przykłady zastosowań |
|---|---|
| medycyna | szczepionki, antybiotyki, diagnostyka chorób genetycznych, przeszczepy, badania nad nowotworami |
| rolnictwo | hodowla wydajnych odmian roślin i ras zwierząt, biologiczne zwalczanie szkodników, ochrona roślin |
| ochrona środowiska | ochrona zagrożonych gatunków, ocena stanu ekosystemów, oczyszczanie ścieków |
| przemysł spożywczy | fermentacja (jogurt, kefir, kiszonki, pieczywo, piwo), produkcja enzymów |
- Działy biologii (dodatek): cytologia (komórki), genetyka (dziedziczenie i zmienność), ekologia (organizm a środowisko), ewolucjonizm (pochodzenie organizmów), mikrobiologia, botanika i zoologia. Na styku z innymi naukami powstały biochemia, biofizyka i biogeografia.
- Wiedza biologiczna pozwala rozumieć działanie własnego organizmu. Dzięki niej łatwiej wyjaśnić znaczenie diety, szczepień i profilaktyki, czyli zapobiegania chorobom.
2Biotechnologia
Biotechnologia – wykorzystanie organizmów żywych, ich komórek lub składników (np. enzymów) do wytwarzania użytecznych produktów lub usług
- Biotechnologia tradycyjna wykorzystuje naturalne działanie mikroorganizmów. Bakterie Lactobacillus prowadzą fermentację mlekową, a drożdże Saccharomyces cerevisiae alkoholową. Stąd jogurty, pieczywo, sery i ocet — bez konieczności zmieniania genów.
- Biotechnologia nowoczesna może korzystać z inżynierii genetycznej, czyli celowego zmieniania DNA, materiału genetycznego. Zmodyfikowane bakterie produkują ludzką insulinę. GMO oznacza organizm genetycznie zmodyfikowany, na przykład kukurydzę odporną na pewne szkodniki.
- Mikroorganizmy produkują też antybiotyki, jak penicylina z pędzlaka, i enzymy używane w proszkach do prania. Pomagają wytwarzać biopaliwa. Bioremediacja wykorzystuje je do usuwania zanieczyszczeń, na przykład rozkładu ropy.
Biotechnologia to
Obejmuje biotechnologię tradycyjną i nowoczesną.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Ocena zastosowań
- Oceniaj konkretne zastosowanie. Możliwymi korzyściami są wydajniejsza produkcja leków, większe plony i ograniczenie części środków ochrony roślin. Nie każda metoda daje wszystkie korzyści jednocześnie.
- Pytania mogą dotyczyć wpływu zmodyfikowanego organizmu na środowisko albo etyki klonowania i zmian ludzkiego genomu. Ważne są cel oraz skutki danego rozwiązania.
Utożsamianie biotechnologii wyłącznie z GMO. Robienie jogurtu czy kiszenie ogórków też jest biotechnologią (tradycyjną).
✎Ściąga: Znaczenie biologii i biotechnologia
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Biotechnologia – wykorzystanie organizmów żywych, ich komórek lub składników (np. enzymów) do wytwarzania użytecznych produktów lub usług
- Działy biologii (dodatek): cytologia (komórki), genetyka (dziedziczenie i zmienność), ekologia (organizm a środowisko), ewolucjonizm (pochodzenie organizmów), mikrobiologia, botanika i zoologia. Na styku z innymi naukami powstały biochemia, biofizyka i biogeografia.
- Biotechnologia tradycyjna wykorzystuje naturalne działanie mikroorganizmów. Bakterie Lactobacillus prowadzą fermentację mlekową, a drożdże Saccharomyces cerevisiae alkoholową. Stąd jogurty, pieczywo, sery i ocet — bez konieczności zmieniania genów.
- Biotechnologia nowoczesna może korzystać z inżynierii genetycznej, czyli celowego zmieniania DNA, materiału genetycznego. Zmodyfikowane bakterie produkują ludzką insulinę. GMO oznacza organizm genetycznie zmodyfikowany, na przykład kukurydzę odporną na pewne szkodniki.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Biotechnologia to
- Awyłącznie tworzenie organizmów GMO
- Bchemiczna synteza leków bez udziału organizmów
- Cnauka o budowie komórki
- Dwykorzystanie organizmów lub ich składników do wytwarzania użytecznych produktów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wykorzystanie organizmów lub ich składników do wytwarzania użytecznych produktów – Obejmuje biotechnologię tradycyjną i nowoczesną.
Który proces jest przykładem biotechnologii tradycyjnej?
- Awprowadzanie genu do komórki
- Btworzenie kukurydzy odpornej na szkodniki
- Cwytwarzanie jogurtu przez bakterie fermentacji mlekowej
- Dprodukcja insuliny przez zmodyfikowane bakterie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wytwarzanie jogurtu przez bakterie fermentacji mlekowej – Fermentację stosowano na długo przed poznaniem genów.
Które organizmy wykorzystuje się do wypieku chleba i produkcji piwa?
- Abakterie kwasu mlekowego
- Bdrożdże
- Cpędzlaki
- Dglony
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: drożdże – Drożdże przeprowadzają fermentację alkoholową.
Insulinę ludzką wytwarza się obecnie głównie dzięki
- Afermentacji mlekowej
- Btrzustkom świń
- Csyntezie z ropy naftowej
- Dgenetycznie zmodyfikowanym mikroorganizmom
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: genetycznie zmodyfikowanym mikroorganizmom – Do bakterii lub drożdży wprowadza się ludzki gen insuliny.
Bioremediacja to
- Aleczenie chorób genetycznych
- Bhodowla nowych ras zwierząt
- Cprodukcja antybiotyków
- Dusuwanie zanieczyszczeń środowiska z udziałem organizmów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: usuwanie zanieczyszczeń środowiska z udziałem organizmów – Np. bakterie rozkładające ropę naftową.
GMO to organizm
- Apowstały w wyniku naturalnej mutacji
- Bhodowany bez nawozów
- Cuzyskany wyłącznie przez krzyżowanie odmian
- Dktórego materiał genetyczny zmieniono metodami inżynierii genetycznej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: którego materiał genetyczny zmieniono metodami inżynierii genetycznej – Inżynieria genetyczna celowo zmienia DNA.
Penicylinę – pierwszy antybiotyk – wytwarza
- Abakteria jelitowa
- Bdrożdże piekarskie
- Croślina naczyniowa
- Dgrzyb pędzlak
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: grzyb pędzlak – Odkrył ją Alexander Fleming.
Które zastosowanie biologii dotyczy głównie rolnictwa?
- Abiologiczne zwalczanie szkodników
- Bprodukcja szczepionek
- Cdiagnostyka chorób genetycznych
- Dprzeszczepianie narządów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: biologiczne zwalczanie szkodników – Wykorzystuje naturalnych wrogów szkodników.
Cały dział „Biologia jako nauka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.