Czym różnią się od siebie aminokwasy białkowe?

tym, że tylko niektóre mają atom węgla

obecnością grupy karboksylowej

Hemoglobina jest białkiem złożonym, ponieważ

oprócz aminokwasów ma część niebiałkową (hem z żelazem)

występuje w czerwonych krwinkach

składa się z więcej niż 20 rodzajów aminokwasów

Białka – budowa i funkcje – ściąga i quiz

ogarniam.edu.pl · Biologia · Chemiczne podstawy życiaklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/biologia/bialka-budowa-i-funkcje/

Białka – budowa i funkcje

Białko to długi „sznurek” aminokwasów zwinięty w konkretny kształt. Od kształtu zależy, co białko robi – i dlatego ugotowane jajko nie wraca do surowego.

1Z czego zbudowane jest białko

Białka to biopolimery zbudowane z aminokwasów. W białkach występuje 20 rodzajów aminokwasów – jak litery, z których układa się mnóstwo „słów”.
Każdy aminokwas ma grupę aminową –NH₂, grupę karboksylową –COOH i resztę boczną R przy tym samym atomie węgla: H₂N–CH(R)–COOH. N – azot, H – wodór, C – węgiel, O – tlen, a R to część zmienna, która decyduje o właściwościach aminokwasu.
Aminokwasy łączą się w łańcuch (polipeptyd). O kolejności aminokwasów decyduje informacja w genie, a kolejność decyduje o zwinięciu łańcucha.
Aminokwasy egzogenne trzeba dostarczać z pokarmem, bo organizm człowieka nie wytworzy ich w wystarczającej ilości.

Zapamiętaj

Białko = łańcuch aminokwasów; kolejność aminokwasów → kształt → funkcja

2Funkcje białek

Funkcja	Przykład
budulcowa	kolagen (ścięgna, skóra), keratyna (włosy, paznokcie)
enzymatyczna	amylaza, pepsyna
transportowa	hemoglobina (tlen), białka kanałowe w błonach
odpornościowa	przeciwciała
ruchowa	aktyna i miozyna w mięśniach
regulacyjna i sygnałowa	insulina, receptory błonowe
zapasowa	kazeina w mleku, albumina jaja

Sprawdź, czy rozumiesz

Aminokwasy egzogenne to te, które

3Białka proste i złożone

Białko proste składa się wyłącznie z aminokwasów (albuminy, kolagen, keratyna). Białko złożone ma też część niebiałkową: hemoglobina – hem z jonem Fe²⁺, glikoproteiny – cukier, lipoproteiny – lipid, nukleoproteiny – kwas nukleinowy.
Kolagen i keratyna są włókniste (budulec), a hemoglobina i enzymy – kuliste. Kształt idzie w parze z funkcją.

4Denaturacja

Denaturacja to utrata przestrzennego kształtu białka pod wpływem wysokiej temperatury, zmiany pH, soli metali ciężkich lub alkoholu. Kolejność aminokwasów zostaje, ale białko zwykle traci funkcję. Bywa nieodwracalna (ścięte jajko) albo odwracalna – powrót kształtu to renaturacja.
Doświadczenie: do probówek z białkiem jaja dodaj wodę (próba kontrolna) i etanol, a trzecią ogrzej we wrzącej wodzie. Obserwacja: w etanolu i po ogrzaniu białko mętnieje i ścina się, w kontroli – bez zmian. Wyjaśnienie: etanol i temperatura zniszczyły kształt białka.

Uwaga na błąd

~~„Denaturacja rozbija białko na aminokwasy”~~

Nie – kolejność aminokwasów zostaje, rozwija się tylko przestrzenne zwinięcie.

Sprawdź, czy rozumiesz

Podczas denaturacji białko

✎Ściąga: Białka – budowa i funkcje

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Białko = łańcuch aminokwasów; kolejność aminokwasów → kształt → funkcja
Białka to biopolimery zbudowane z aminokwasów. W białkach występuje 20 rodzajów aminokwasów – jak litery, z których układa się mnóstwo „słów”.
Aminokwasy egzogenne trzeba dostarczać z pokarmem, bo organizm człowieka nie wytworzy ich w wystarczającej ilości.
Białko proste składa się wyłącznie z aminokwasów (albuminy, kolagen, keratyna). Białko złożone ma też część niebiałkową: hemoglobina – hem z jonem Fe²⁺, glikoproteiny – cukier, lipoproteiny – lipid, nukleoproteiny – kwas nukleinowy.
Denaturacja to utrata przestrzennego kształtu białka pod wpływem wysokiej temperatury, zmiany pH, soli metali ciężkich lub alkoholu. Kolejność aminokwasów zostaje, ale białko zwykle traci funkcję. Bywa nieodwracalna (ścięte jajko) albo odwracalna – powrót kształtu to renaturacja.
Doświadczenie: do probówek z białkiem jaja dodaj wodę (próba kontrolna) i etanol, a trzecią ogrzej we wrzącej wodzie. Obserwacja: w etanolu i po ogrzaniu białko mętnieje i ścina się, w kontroli – bez zmian. Wyjaśnienie: etanol i temperatura zniszczyły kształt białka.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Czym różnią się od siebie aminokwasy białkowe?
1. Aresztą boczną R
2. Bobecnością grupy aminowej
3. Ctym, że tylko niektóre mają atom węgla
4. Dobecnością grupy karboksylowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: resztą boczną R – Każdy ma –NH₂ i –COOH, a różni je reszta R.
Hemoglobina jest białkiem złożonym, ponieważ
1. Apełni funkcję transportową
2. Bwystępuje w czerwonych krwinkach
3. Cskłada się z więcej niż 20 rodzajów aminokwasów
4. Doprócz aminokwasów ma część niebiałkową (hem z żelazem)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: oprócz aminokwasów ma część niebiałkową (hem z żelazem) – O podziale na proste i złożone decyduje obecność składnika niebiałkowego.
Funkcję odpornościową pełnią
1. Akeratyna
2. Baktyna
3. Cprzeciwciała
4. Dkazeina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: przeciwciała – Przeciwciała rozpoznają antygeny.
Które białko pełni funkcję zapasową?
1. Amiozyna
2. Binsulina
3. Ckolagen
4. Dkazeina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: kazeina – Kazeina z mleka jest źródłem aminokwasów dla młodych ssaków.
Podczas denaturacji białko
1. Arozpada się na pojedyncze aminokwasy
2. Bzamienia się w tłuszcz
3. Ctraci przestrzenny kształt, a kolejność aminokwasów zostaje
4. Dzmienia kolejność aminokwasów w łańcuchu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: traci przestrzenny kształt, a kolejność aminokwasów zostaje – Denaturacja niszczy zwinięcie białka, ale nie rozrywa łańcucha.
Który czynnik NIE wywołuje denaturacji białka?
1. Awoda w temperaturze pokojowej
2. Bsole metali ciężkich
3. Cwysoka temperatura
4. Detanol
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: woda w temperaturze pokojowej – Woda w zwykłej temperaturze nie niszczy struktury białka.
W doświadczeniu z białkiem jaja próbą kontrolną jest probówka z białkiem i
1. Asolą miedzi
2. Bogrzana we wrzącej wodzie
3. Cetanolem
4. Dwodą, bez badanego czynnika
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wodą, bez badanego czynnika – Kontrola różni się od prób badawczych tylko brakiem badanego czynnika.
Aminokwasy egzogenne to te, które
1. Aorganizm wytwarza w nadmiarze
2. Bnie występują w białkach
3. Czawierają fosfor
4. Dmuszą być dostarczone z pokarmem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: muszą być dostarczone z pokarmem – Organizm człowieka nie potrafi ich wytworzyć w wystarczającej ilości.

Cały dział „Chemiczne podstawy życia”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Biologia, klasa 1

Metody badawcze w biologii Opracowanie wyników: tabela, wykres, średnia i mediana Poziomy organizacji życia Znaczenie biologii i biotechnologia Średnia ważona, odchylenie standardowe i ocena źródeł Pierwiastki i związki chemiczne w organizmach Wiązanie peptydowe i struktura przestrzenna białek Enzymy: swoistość, inhibicja i sprzężenie zwrotne Węglowodany Lipidy Wiązania glikozydowe i estrowe, chityna i podział lipidów Kwasy nukleinowe Witaminy i sole mineralne Woda, witaminy i sole mineralne – powtórka i dodatki Budowa komórki prokariotycznej i eukariotycznej Organelle, porównanie komórek i teoria endosymbiozy Cytoszkielet i połączenia między komórkami Błony biologiczne i transport Białka transportujące, transport aktywny wtórny i tonoplast Metabolizm komórki: enzymy, ATP i oddychanie Oddychanie tlenowe i fermentacje – etapy Fotosynteza – faza zależna i niezależna od światła Glikogenoliza, glukoneogeneza i inne źródła energii w komórce Doświadczenia i obserwacje: komórka i jej metabolizm Cykl komórkowy Replikacja DNA – enzymy i przebieg Mitoza Mejoza Wrzeciono podziałowe, mitoza a mejoza, rekombinacja Apoptoza i nowotwory Regulacja cyklu komórkowego, apoptoza i nowotwory Analiza skamieniałości i obserwacje ewolucyjne