1Elementy cytoszkieletu
- Cytoszkielet to jednocześnie rusztowanie, tory kolejowe i silnik komórki: nadaje kształt, po jego włóknach wędrują pęcherzyki i organelle, a przy podziale rozdziela chromosomy.
| Element | Budowa | Funkcje |
|---|---|---|
| mikrofilamenty | białko aktyna, najcieńsze | skurcz mięśni (z miozyną), ruch pełzakowaty, cytokineza u zwierząt |
| filamenty pośrednie | różne białka, np. keratyna | wytrzymałość mechaniczna komórki |
| mikrotubule | białko tubulina, puste rurki | wrzeciono podziałowe, transport pęcherzyków, rzęski i wici |
- Centrosom organizuje mikrotubule w komórce zwierzęcej. Zwykle zawiera parę centrioli. Mikrotubule mogą rosnąć i skracać się zależnie od potrzeb komórki.
- Transport wewnątrzkomórkowy: białka motoryczne (np. kinezyna) niosą pęcherzyki po mikrotubulach jak towar po torach. Z aktyną i miozyną wiąże się ruch cytoplazmy (cykloza), ruch pełzakowaty (ameboidalny) i bruzda podziałowa przy cytokinezie komórki zwierzęcej.
- W typowej ruchliwej rzęsce lub wici eukariotycznej zapis 9 × 2 + 2 oznacza dziewięć par mikrotubul na obwodzie i dwie pojedyncze w środku. To opis układu w przekroju, a nie liczba wszystkich białek.
2Połączenia komórek zwierzęcych (dodatek – poza wymaganiami)
- Tej części nie ma w wykazie wymagań klasy I (wraca w klasie III przy tkankach), więc nie ma jej w quizie.
- Połączenia ścisłe uszczelniają przestrzeń między komórkami, na przykład w nabłonku jelita. Substancja nie może swobodnie ominąć komórek przez szczelinę.
- Desmosomy, czyli połączenia zwierające, mocno spinają komórki. W naskórku pomagają tkance wytrzymać rozciąganie i tarcie.
- Połączenia szczelinowe tworzą kanały dla jonów i małych cząsteczek. Dzięki nim sąsiednie komórki, na przykład w mięśniu sercowym, mogą szybko przekazywać sygnały.
Które włókna cytoszkieletu odpowiadają przede wszystkim za wytrzymałość mechaniczną komórki?
Filamenty pośrednie działają jak liny wzmacniające komórkę.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3U roślin (rozszerzenie)
- U roślin plazmodesmy przechodzą przez ściany i łączą cytoplazmę sąsiadów. Ściana nie oznacza więc całkowitego odizolowania komórki.
- Cykloza to ruch cytoplazmy widoczny np. w komórkach moczarki (zielone chloroplasty płyną w kółko). Napędzają go aktyna i miozyna.
✎Ściąga: Cytoszkielet i połączenia między komórkami
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Centrosom organizuje mikrotubule w komórce zwierzęcej. Zwykle zawiera parę centrioli. Mikrotubule mogą rosnąć i skracać się zależnie od potrzeb komórki.
- Transport wewnątrzkomórkowy: białka motoryczne (np. kinezyna) niosą pęcherzyki po mikrotubulach jak towar po torach. Z aktyną i miozyną wiąże się ruch cytoplazmy (cykloza), ruch pełzakowaty (ameboidalny) i bruzda podziałowa przy cytokinezie komórki zwierzęcej.
- Desmosomy, czyli połączenia zwierające, mocno spinają komórki. W naskórku pomagają tkance wytrzymać rozciąganie i tarcie.
- Cykloza to ruch cytoplazmy widoczny np. w komórkach moczarki (zielone chloroplasty płyną w kółko). Napędzają go aktyna i miozyna.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Z jakiego białka zbudowane są mikrotubule?
- Az kolagenu
- Bz keratyny
- Cz tubuliny
- Dz aktyny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: z tubuliny – Mikrotubule tworzą m.in. wrzeciono podziałowe.
Jaki układ mikrotubul mają rzęski eukariotyczne?
- A6 × 2 + 2
- B9 × 2 + 0
- C9 × 2 + 2
- D9 × 3 + 0
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 9 × 2 + 2 – Dziewięć par obwodowych i dwie mikrotubule centralne.
Który element cytoszkieletu uczestniczy w skurczu mięśni?
- Amikrotubule
- Bcentriole
- Cfilamenty pośrednie
- Dmikrofilamenty aktynowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: mikrofilamenty aktynowe – Aktyna współdziała z miozyną.
Które włókna cytoszkieletu odpowiadają przede wszystkim za wytrzymałość mechaniczną komórki?
- Amikrofilamenty aktynowe
- Bwici
- Cfilamenty pośrednie (np. z keratyny)
- Dmikrotubule
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: filamenty pośrednie (np. z keratyny) – Filamenty pośrednie działają jak liny wzmacniające komórkę.
Czym są plazmodesmy?
- Arodzajem wici
- Bbiałkami cytoszkieletu
- Ckanałami w ścianach komórkowych roślin łączącymi cytoplazmę sąsiednich komórek
- Dpołączeniami ścisłymi zwierząt
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: kanałami w ścianach komórkowych roślin łączącymi cytoplazmę sąsiednich komórek – Umożliwiają transport między komórkami roślin.
Które elementy cytoszkieletu tworzą wrzeciono podziałowe?
- Afilamenty pośrednie
- Bmikrofilamenty
- Cmikrotubule
- Dbłony ER
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: mikrotubule – Do ich włókien przyczepiają się chromosomy.
Co napędza cyklozę, czyli ruch cytoplazmy w komórce roślinnej?
- Atubulina i keratyna
- Bkolagen i elastyna
- Cceluloza i pektyny
- Daktyna i miozyna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: aktyna i miozyna – Białka kurczliwe przesuwają zawartość komórki.
Jak w komórce zwierzęcej powstaje bruzda podziałowa przy cytokinezie?
- Adzięki wydzielaniu enzymów trawiennych
- Bdzięki rozpadowi wrzeciona na tubulinę
- Cdzięki skurczowi pierścienia z mikrofilamentów
- Ddzięki wytworzeniu ściany z celulozy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: dzięki skurczowi pierścienia z mikrofilamentów – Pierścień aktynowy zaciska się jak sznurek w woreczku.
Cały dział „Komórka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.