1Budowa organelli
- Rybosom składa się z dużej i małej podjednostki zbudowanych z rRNA i białek. Bywa wolny w cytozolu albo związany z szorstkim ER.
- Mitochondrium: błona zewnętrzna gładka, wewnętrzna pofałdowana w grzebienie (większa powierzchnia dla łańcucha oddechowego), w środku macierz z własnym DNA i rybosomami.
- Plastydy: chloroplasty (fotosynteza; tylakoidy ułożone w grana, wokół stroma), chromoplasty (barwniki karotenoidowe, np. w owocach pomidora) i leukoplasty (bezbarwne, magazynują np. skrobię).
- Kompartmentacja: błony dzielą komórkę na przedziały (ER, aparat Golgiego, lizosomy, wakuole). Różne reakcje mogą przebiegać jednocześnie, każda w swoich warunkach – kwaśne enzymy lizosomu nie trawią reszty komórki.
2Ściana komórkowa i porównanie komórek
- Ściana komórkowa nadaje kształt i chroni przed pęknięciem. U roślin jest z celulozy; sąsiednie ściany skleja blaszka środkowa z pektyn, a cytoplazmę sąsiadów łączą plazmodesmy. U grzybów ściana jest z chityny, u bakterii z mureiny. Zwierzęta jej nie mają.
| Cecha | Roślinna | Zwierzęca | Grzybowa |
|---|---|---|---|
| ściana | z celulozy | brak | z chityny |
| plastydy | są | brak | brak |
| wakuola | duża, centralna (otoczona tonoplastem) | małe lub brak | obecne |
| materiał zapasowy | skrobia | glikogen | glikogen |
| centriole | zwykle brak | są | zwykle brak |
Po co wewnętrzna błona mitochondrium tworzy grzebienie?
Na wewnętrznej błonie leżą białka łańcucha oddechowego i syntaza ATP.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Teoria endosymbiozy
- Według teorii endosymbiozy (L. Margulis, 1967) przodkami mitochondriów były bakterie tlenowe, a chloroplastów – sinice. Komórka gospodarza wchłonęła je, ale nie strawiła. Z czasem część ich genów przeszła do jądra gospodarza.
- Dowody: dwie błony otoczki; własne, koliste DNA; rybosomy typu bakteryjnego (70S); namnażanie przez podział, niezależnie od podziału komórki; wielkość podobna do bakterii.
Mitochondrium ← bakteria tlenowa; chloroplast ← sinica
Podawanie jednego argumentu jako „dowodu”. Teoria jest mocna, bo wiele niezależnych cech wskazuje to samo.
✎Ściąga: Organelle, porównanie komórek i teoria endosymbiozy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Mitochondrium ← bakteria tlenowa; chloroplast ← sinica
- Rybosom składa się z dużej i małej podjednostki zbudowanych z rRNA i białek. Bywa wolny w cytozolu albo związany z szorstkim ER.
- Mitochondrium: błona zewnętrzna gładka, wewnętrzna pofałdowana w grzebienie (większa powierzchnia dla łańcucha oddechowego), w środku macierz z własnym DNA i rybosomami.
- Plastydy: chloroplasty (fotosynteza; tylakoidy ułożone w grana, wokół stroma), chromoplasty (barwniki karotenoidowe, np. w owocach pomidora) i leukoplasty (bezbarwne, magazynują np. skrobię).
- Kompartmentacja: błony dzielą komórkę na przedziały (ER, aparat Golgiego, lizosomy, wakuole). Różne reakcje mogą przebiegać jednocześnie, każda w swoich warunkach – kwaśne enzymy lizosomu nie trawią reszty komórki.
- Ściana komórkowa nadaje kształt i chroni przed pęknięciem. U roślin jest z celulozy; sąsiednie ściany skleja blaszka środkowa z pektyn, a cytoplazmę sąsiadów łączą plazmodesmy. U grzybów ściana jest z chityny, u bakterii z mureiny. Zwierzęta jej nie mają.
- Dowody: dwie błony otoczki; własne, koliste DNA; rybosomy typu bakteryjnego (70S); namnażanie przez podział, niezależnie od podziału komórki; wielkość podobna do bakterii.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Z czego zbudowana jest ściana komórkowa grzybów?
- Az ligniny
- Bz celulozy
- Cz chityny
- Dz mureiny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: z chityny – Celulozową ścianę mają rośliny, a mureinową bakterie.
Jaki materiał zapasowy gromadzą grzyby?
- Achitynę
- Bcelulozę
- Cskrobię
- Dglikogen
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: glikogen – Grzyby, podobnie jak zwierzęta, magazynują glikogen.
Od jakich organizmów pochodzą chloroplasty według teorii endosymbiozy?
- Aod grzybów
- Bod sinic
- Cod wirusów
- Dod bakterii beztlenowych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: od sinic – Sinice przeprowadzają fotosyntezę podobnie jak chloroplasty.
Który argument przemawia za teorią endosymbiozy?
- Amitochondria mają pojedynczą błonę
- Bmitochondria mają własne koliste DNA i rybosomy typu bakteryjnego
- Cmitochondria mają rybosomy 80S
- Dmitochondria powstają z błon ER
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: mitochondria mają własne koliste DNA i rybosomy typu bakteryjnego – To cechy typowe dla bakterii.
Po co wewnętrzna błona mitochondrium tworzy grzebienie?
- Amagazynują skrobię
- Błączą sąsiednie komórki
- Czawierają chlorofil
- Dzwiększają powierzchnię dla łańcucha oddechowego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zwiększają powierzchnię dla łańcucha oddechowego – Na wewnętrznej błonie leżą białka łańcucha oddechowego i syntaza ATP.
Które plastydy magazynują skrobię?
- Aleukoplasty
- Bmitochondria
- Cchromoplasty
- Dchloroplasty starych liści
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: leukoplasty – Leukoplasty są bezbarwne, np. w bulwach ziemniaka.
Co daje komórce kompartmentacja?
- Azmniejszenie powierzchni błon
- Bmożliwość jednoczesnego przebiegu różnych reakcji w osobnych przedziałach
- Cpołączenie wszystkich enzymów w jednym środowisku
- Dzastąpienie ściany komórkowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: możliwość jednoczesnego przebiegu różnych reakcji w osobnych przedziałach – Np. enzymy trawienne działają w lizosomach i nie szkodzą reszcie komórki.
Co łączy cytoplazmę sąsiednich komórek roślinnych?
- Acentriole
- Blizosomy
- Cdesmosomy
- Dplazmodesmy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: plazmodesmy – To kanały przechodzące przez ściany komórkowe.
Cały dział „Komórka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.