1Wiązanie peptydowe
- Aminokwasy łączą się wiązaniem peptydowym –CO–NH–. Powstaje ono między grupą –COOH jednego aminokwasu a grupą –NH₂ drugiego. Odłącza się przy tym cząsteczka wody, więc to kondensacja.
Z n aminokwasów powstaje łańcuch z n − 1 wiązaniami peptydowymi i odłącza się n − 1 cząsteczek wody (n – liczba aminokwasów)
- Przykład: tripeptyd. Krok 1: n = 3. Krok 2: wiązań 3 − 1 = 2. Odpowiedź: 2 wiązania peptydowe i 2 cząsteczki wody.
- Hydroliza to proces odwrotny: woda rozrywa wiązanie peptydowe. W przewodzie pokarmowym robią to enzymy, np. pepsyna.
2Cztery poziomy struktury
| Struktura | Na czym polega | Co ją stabilizuje |
|---|---|---|
| I-rzędowa | kolejność (sekwencja) aminokwasów | wiązania peptydowe |
| II-rzędowa | helisa α lub harmonijka β | wiązania wodorowe w szkielecie łańcucha |
| III-rzędowa | kształt przestrzenny całego łańcucha | wiązania wodorowe i jonowe, oddziaływania hydrofobowe, mostki disiarczkowe –S–S– między resztami cysteiny |
| IV-rzędowa | kilka łańcuchów (podjednostek) razem | te same oddziaływania co w III-rzędowej |
- Sekwencja (struktura I-rzędowa) decyduje o zwinięciu, a zwinięcie o funkcji. W anemii sierpowatej jeden aminokwas łańcucha β hemoglobiny jest zamieniony (kwas glutaminowy → walina). Hemoglobina zmienia kształt, a krwinki stają się sierpowate.
„Każde białko ma strukturę IV-rzędową”
Ma ją tylko białko z co najmniej dwóch łańcuchów, np. hemoglobina (4 łańcuchy).
Wiązanie peptydowe powstaje między
Podczas reakcji odłącza się woda (kondensacja).
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Denaturacja a koagulacja
- Denaturacja niszczy struktury II–IV, bo trzymają je głównie słabe oddziaływania. Wiązań peptydowych nie rusza – rozrywa je dopiero hydroliza.
- Koagulacja to zlepianie się cząsteczek białka i wytrącanie z roztworu. Może zajść bez denaturacji: przy wysalaniu (dodatek soli metali lekkich, np. NaCl) białko się wytrąca, a po dodaniu wody znów rozpuszcza. Białko ścięte przez gotowanie jest zdenaturowane i już się nie rozpuści.
Denaturacja – utrata kształtu białka; koagulacja – wytrącenie białka z roztworu. To nie są synonimy.
✎Ściąga: Wiązanie peptydowe i struktura przestrzenna białek
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Z n aminokwasów powstaje łańcuch z n − 1 wiązaniami peptydowymi i odłącza się n − 1 cząsteczek wody (n – liczba aminokwasów)
- Denaturacja – utrata kształtu białka; koagulacja – wytrącenie białka z roztworu. To nie są synonimy.
- Hydroliza to proces odwrotny: woda rozrywa wiązanie peptydowe. W przewodzie pokarmowym robią to enzymy, np. pepsyna.
- Denaturacja niszczy struktury II–IV, bo trzymają je głównie słabe oddziaływania. Wiązań peptydowych nie rusza – rozrywa je dopiero hydroliza.
- Koagulacja to zlepianie się cząsteczek białka i wytrącanie z roztworu. Może zajść bez denaturacji: przy wysalaniu (dodatek soli metali lekkich, np. NaCl) białko się wytrąca, a po dodaniu wody znów rozpuszcza. Białko ścięte przez gotowanie jest zdenaturowane i już się nie rozpuści.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Wiązanie peptydowe powstaje między
- Agrupą karboksylową jednego aminokwasu a grupą aminową drugiego
- Bresztami bocznymi dwóch aminokwasów
- Cdwiema grupami aminowymi
- Dgrupą fosforanową a cukrem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: grupą karboksylową jednego aminokwasu a grupą aminową drugiego – Podczas reakcji odłącza się woda (kondensacja).
Ile cząsteczek wody odłącza się przy powstaniu pentapeptydu (5 aminokwasów)?
- A2
- B4
- C10
- D5
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 4 – Pięć aminokwasów łączą 4 wiązania peptydowe, a każde to jedna cząsteczka wody.
Helisę α i harmonijkę β stabilizują głównie
- Awiązania glikozydowe
- Bmostki disiarczkowe między łańcuchami
- Cwiązania peptydowe
- Dwiązania wodorowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wiązania wodorowe – To struktura II-rzędowa.
Mostki disiarczkowe powstają między resztami
- Aglicyny
- Balaniny
- Cwaliny
- Dcysteiny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: cysteiny – Cysteina zawiera siarkę w reszcie bocznej.
Które białko ma strukturę IV-rzędową?
- Akażde białko kuliste
- Bhemoglobina, zbudowana z czterech łańcuchów
- Ckażde białko enzymatyczne
- Dkażde białko złożone z ponad 100 aminokwasów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: hemoglobina, zbudowana z czterech łańcuchów – IV-rzędową strukturę mają tylko białka z kilku łańcuchów.
Którą strukturę hemoglobiny zmienia bezpośrednio mutacja wywołująca anemię sierpowatą?
- AI-rzędową
- Btylko IV-rzędową
- Cżadną
- Dtylko II-rzędową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: I-rzędową – Zmiana jednego aminokwasu w sekwencji zmienia potem zwinięcie całej cząsteczki.
Co rozrywa wiązania peptydowe?
- Adenaturacja
- Bkoagulacja
- Chydroliza
- Dwysalanie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: hydroliza – Denaturacja niszczy struktury II–IV, ale wiązania peptydowe zostają.
Białko wytrącone przez dodanie NaCl po dodaniu wody znów się rozpuszcza. Co zaszło?
- Awysalanie – koagulacja bez denaturacji
- Bnieodwracalna denaturacja
- Csynteza nowego białka
- Dhydroliza wiązań peptydowych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wysalanie – koagulacja bez denaturacji – Sole metali lekkich wytrącają białko, nie niszcząc jego kształtu.
Cały dział „Chemiczne podstawy życia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.