1Glikogenoliza – wypłata z zapasu (zakres podstawowy)
- Glikogen to zapas glukozy w wątrobie i mięśniach. Glikogenoliza to jego rozkład: najpierw do glukozo-1-fosforanu, potem do glukozo-6-fosforanu (liczba mówi, do którego atomu węgla glukozy dołączona jest reszta fosforanowa). Pomyśl o wypłacie z konta oszczędnościowego.
- Co dalej, zależy od miejsca. W mięśniu glukozo-6-fosforan wchodzi do glikolizy – energia zostaje na miejscu. W wątrobie powstaje wolna glukoza, która trafia do krwi i karmi cały organizm, np. mózg.
- Glikogenolizę pobudzają glukagon i adrenalina (alarm: „potrzebuję cukru teraz”). Insulina robi odwrotnie: obniża poziom glukozy i sprzyja magazynowaniu jej jako glikogenu.
2Glukoneogeneza – budowanie nowej glukozy (rozszerzenie)
- Glukoneogeneza to synteza glukozy z substratów niecukrowych: mleczanu, glicerolu i części aminokwasów. Zachodzi głównie w wątrobie, a także w nerkach, i pomaga utrzymać cukier we krwi w czasie dłuższego głodu.
- W cyklu Corich mleczan z intensywnie pracujących mięśni wędruje do wątroby, tam staje się glukozą i wraca do mięśni – nic się nie marnuje.
| Cecha | Glikogenoliza | Glukoneogeneza |
|---|---|---|
| substrat | glikogen (zapas) | mleczan, glicerol, aminokwasy (niecukry) |
| wynik | glukozo-1-fosforan → glukozo-6-fosforan (w wątrobie: wolna glukoza) | nowa glukoza |
| kiedy | szybko, np. wysiłek albo przerwa między posiłkami | dłuższy głód |
| gdzie | wątroba i mięśnie | głównie wątroba (też nerki) |
Glikogenoliza – rozkład zapasu; glukoneogeneza – synteza nowej glukozy z niecukrów.
Mieszanie obu procesów. Glikogen jest zapasem cukru, więc jego rozkład to jeszcze nie glukoneogeneza.
Gdzie trafia glukozo-6-fosforan powstały z glikogenu w mięśniu?
W mięśniu energia z glikogenu zostaje na miejscu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Tłuszcze i białka jako paliwo (dodatek – poza wymaganiami)
- Ta część wykracza poza wykaz wymagań, więc nie ma jej w quizie. Tłuszcze rozkładają lipazy na glicerol i kwasy tłuszczowe. Glicerol może wejść do glikolizy, a kwasy tłuszczowe są rozkładane w β-oksydacji do acetylo-CoA, który zasila cykl Krebsa. Z 1 g tłuszczu jest ponad dwa razy więcej energii niż z 1 g cukrów.
- Białka rozpadają się na aminokwasy; po odłączeniu grupy aminowej (deaminacja) powstaje amoniak, który wątroba zamienia w mocznik. Szkielety węglowe aminokwasów wchodzą do cyklu Krebsa albo służą do syntezy glukozy.
✎Ściąga: Glikogenoliza, glukoneogeneza i inne źródła energii w komórce
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Glikogenoliza – rozkład zapasu; glukoneogeneza – synteza nowej glukozy z niecukrów.
- Glikogen to zapas glukozy w wątrobie i mięśniach. Glikogenoliza to jego rozkład: najpierw do glukozo-1-fosforanu, potem do glukozo-6-fosforanu (liczba mówi, do którego atomu węgla glukozy dołączona jest reszta fosforanowa). Pomyśl o wypłacie z konta oszczędnościowego.
- Glukoneogeneza to synteza glukozy z substratów niecukrowych: mleczanu, glicerolu i części aminokwasów. Zachodzi głównie w wątrobie, a także w nerkach, i pomaga utrzymać cukier we krwi w czasie dłuższego głodu.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co powstaje podczas glikogenolizy?
- Aglikogen z glukozy
- Bglukoza z mleczanu
- Cglukozo-1-fosforan, a potem glukozo-6-fosforan
- Dkwasy tłuszczowe z glukozy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: glukozo-1-fosforan, a potem glukozo-6-fosforan – To rozkład zapasowego glikogenu.
Gdzie trafia glukozo-6-fosforan powstały z glikogenu w mięśniu?
- Ado krwi jako wolna glukoza
- Bdo jądra komórkowego
- Cdo syntezy mocznika
- Ddo glikolizy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: do glikolizy – W mięśniu energia z glikogenu zostaje na miejscu.
Czym jest glukoneogeneza?
- Asyntezą glukozy ze związków niecukrowych
- Bsyntezą tłuszczów z glukozy
- Crozkładem glikogenu
- Dfermentacją glukozy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: syntezą glukozy ze związków niecukrowych – Zachodzi głównie w wątrobie.
Który związek NIE jest substratem glukoneogenezy?
- Aglicerol
- Baminokwasy
- Cmleczan
- Dglikogen
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: glikogen – Rozkład glikogenu to glikogenoliza, a glukoneogeneza zaczyna się od niecukrów.
Co dzieje się z mleczanem z mięśni w cyklu Corich?
- Azamienia się w tłuszcz zapasowy
- Bzamienia się w mocznik
- Ctrafia do wątroby i może posłużyć do syntezy glukozy
- Dwraca do mięśni jako glikogen bez żadnych przemian
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: trafia do wątroby i może posłużyć do syntezy glukozy – Powstała w wątrobie glukoza wraca do mięśni z krwią.
Który hormon podnosi poziom glukozy we krwi, pobudzając rozkład glikogenu?
- Amelatonina
- Bglukagon
- Cinsulina
- Doksytocyna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: glukagon – Glukagon pobudza glikogenolizę i glukoneogenezę.
Który hormon sprzyja magazynowaniu glukozy jako glikogenu?
- Ainsulina
- Btyroksyna
- Cadrenalina
- Dglukagon
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: insulina – Insulina obniża poziom glukozy we krwi.
Czym glikogenoliza różni się od glukoneogenezy?
- Aglikogenoliza buduje glukozę z aminokwasów, a glukoneogeneza rozkłada glikogen
- Bglikogenoliza rozkłada zapas, a glukoneogeneza buduje glukozę z niecukrów
- Coba procesy to to samo, tylko w innych narządach
- Dglikogenoliza zachodzi tylko w roślinach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: glikogenoliza rozkłada zapas, a glukoneogeneza buduje glukozę z niecukrów – Pierwszy proces zużywa zapas, drugi tworzy nową glukozę.
Cały dział „Komórka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.