1Fotosynteza i barwniki
6 CO₂ + 6 H₂O + energia światła → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂ (bilans netto; CO₂ – dwutlenek węgla, H₂O – woda, C₆H₁₂O₆ – glukoza, O₂ – tlen)
- Zachodzi w chloroplastach (tylakoidy i stroma), a u sinic – w błonach w cytoplazmie.
- Chlorofile a i b pochłaniają głównie światło czerwone i niebieskie, a zielone odbijają (dlatego liście są zielone). Karotenoidy poszerzają zakres pochłanianego światła.
2Faza zależna od światła (tylakoidy)
- Barwniki tworzą fotosystemy II i I (PSII, PSI); światło wzbudza w nich elektrony.
- Fotoliza wody: 2 H₂O → 4 H⁺ + 4 e⁻ + O₂ (H⁺ – proton, e⁻ – elektron). Woda uzupełnia elektrony PSII i jest źródłem wydzielanego tlenu.
- W fotofosforylacji niecyklicznej elektrony płyną z wody przez PSII i PSI do NADP⁺, a gradient H⁺ napędza syntazę ATP (chemiosmoza, jak w mitochondrium).
- Produkty: ATP i NADPH (siła asymilacyjna) oraz tlen jako produkt uboczny.
Dlaczego liście są zielone?
Odbite światło trafia do naszych oczu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Faza niezależna od światła – cykl Calvina (stroma)
- Karboksylacja: enzym RuBisCO przyłącza CO₂ do pięciowęglowego RuBP (rybulozo-1,5-bisfosforanu); powstają dwie cząsteczki trójwęglowego 3-PGA.
- Redukcja: kosztem ATP i NADPH 3-PGA zamienia się w triozofosforan (G3P), z którego część idzie na cukry.
- Regeneracja RuBP: większość G3P odtwarza RuBP kosztem ATP.
Na 1 glukozę: 6 CO₂, 18 ATP i 12 NADPH (na każdą cząsteczkę CO₂: 3 ATP i 2 NADPH)
„Niezależna od światła” nie znaczy „zachodzi nocą”. Cykl Calvina potrzebuje ATP i NADPH z fazy zależnej od światła, więc działa głównie w dzień.
4Intensywność fotosyntezy
- Zależy od natężenia światła, stężenia CO₂, temperatury (enzymy cyklu Calvina) i dostępu wody. Czynnik ograniczający to ten, którego w danej chwili brakuje najbardziej. Po osiągnięciu nasycenia mocniejsze światło już nie przyspiesza fotosyntezy.
- Punkt kompensacyjny to natężenie światła, przy którym fotosynteza i oddychanie mają tę samą szybkość – roślina nie wydziela netto tlenu.
- Doświadczenie z moczarką: pęd w wodzie z NaHCO₃ (źródłem CO₂); zmienna niezależna – natężenie światła, zależna – liczba pęcherzyków tlenu w tym samym czasie.
Co to jest punkt kompensacyjny fotosyntezy?
W punkcie kompensacyjnym roślina nie wydziela netto tlenu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Fotosynteza – faza zależna i niezależna od światła
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- 6 CO₂ + 6 H₂O + energia światła → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂ (bilans netto; CO₂ – dwutlenek węgla, H₂O – woda, C₆H₁₂O₆ – glukoza, O₂ – tlen)
- Na 1 glukozę: 6 CO₂, 18 ATP i 12 NADPH (na każdą cząsteczkę CO₂: 3 ATP i 2 NADPH)
- Chlorofile a i b pochłaniają głównie światło czerwone i niebieskie, a zielone odbijają (dlatego liście są zielone). Karotenoidy poszerzają zakres pochłanianego światła.
- Fotoliza wody: 2 H₂O → 4 H⁺ + 4 e⁻ + O₂ (H⁺ – proton, e⁻ – elektron). Woda uzupełnia elektrony PSII i jest źródłem wydzielanego tlenu.
- Karboksylacja: enzym RuBisCO przyłącza CO₂ do pięciowęglowego RuBP (rybulozo-1,5-bisfosforanu); powstają dwie cząsteczki trójwęglowego 3-PGA.
- Redukcja: kosztem ATP i NADPH 3-PGA zamienia się w triozofosforan (G3P), z którego część idzie na cukry.
- Regeneracja RuBP: większość G3P odtwarza RuBP kosztem ATP.
- Punkt kompensacyjny to natężenie światła, przy którym fotosynteza i oddychanie mają tę samą szybkość – roślina nie wydziela netto tlenu.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Gdzie zachodzi faza zależna od światła?
- Aw macierzy mitochondrium
- Bw błonach tylakoidów
- Cw stromie chloroplastu
- Dw cytozolu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w błonach tylakoidów – Tam znajdują się fotosystemy i barwniki.
Jakie produkty fazy zależnej od światła są wykorzystywane w cyklu Calvina?
- AADP i NADP⁺
- BO₂ i glukoza
- CATP i NADPH
- DCO₂ i H₂O
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ATP i NADPH – Dostarczają energii i elektronów do redukcji.
Który enzym przyłącza CO₂ w cyklu Calvina?
- Aamylaza
- BATP-aza Na⁺/K⁺
- Csyntaza ATP
- DRuBisCO
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: RuBisCO – RuBisCO przyłącza CO₂ do RuBP.
Dlaczego liście są zielone?
- Achloroplasty odbijają całe światło
- Bkarotenoidy są zielone
- Cchlorofile pochłaniają głównie światło czerwone i niebieskie, a zielone odbijają
- Dchlorofil pochłania tylko światło zielone
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: chlorofile pochłaniają głównie światło czerwone i niebieskie, a zielone odbijają – Odbite światło trafia do naszych oczu.
Co jest źródłem tlenu wydzielanego w fotosyntezie?
- Arozkład glukozy
- Bfotoliza wody
- Ccykl Calvina
- Drozkład CO₂ w stromie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: fotoliza wody – Tlen uwalnia się w fazie zależnej od światła.
W doświadczeniu z moczarką zmieniano odległość lampy. Co było zmienną zależną?
- Adługość pędu moczarki
- Bliczba pęcherzyków tlenu w jednostce czasu
- Ctemperatura wody
- Dodległość lampy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: liczba pęcherzyków tlenu w jednostce czasu – Zmienną zależną się mierzy.
Co to jest punkt kompensacyjny fotosyntezy?
- Anatężenie światła, przy którym fotosynteza i oddychanie zachodzą z jednakową szybkością
- Bnajwiększe natężenie światła, jakie roślina znosi
- Ctemperatura, w której enzymy ulegają denaturacji
- Dmoment, w którym wyczerpuje się CO₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: natężenie światła, przy którym fotosynteza i oddychanie zachodzą z jednakową szybkością – W punkcie kompensacyjnym roślina nie wydziela netto tlenu.
Ile cząsteczek ATP zużywa cykl Calvina na związanie jednej cząsteczki CO₂?
- A3
- B6
- C2
- D18
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 3 – Na 1 CO₂ przypadają 3 ATP i 2 NADPH, a na glukozę 18 ATP i 12 NADPH.
Cały dział „Komórka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.