1Mikroskop i preparaty
Powiększenie mikroskopu = powiększenie obiektywu · powiększenie okularu. Np. obiektyw 40× i okular 10×: 40 · 10 = 400 razy.
- Zaczynaj od najmniejszego powiększenia (największe pole widzenia), a ostrość dopracuj śrubą mikrometryczną. Obraz jest powiększony i odwrócony.
- Preparat świeży: obiekt w kropli wody na szkiełku podstawowym; szkiełko nakrywkowe opuszczasz pod kątem, żeby nie zostały pęcherzyki powietrza. Rysunek z obserwacji podpisz i podaj powiększenie.
| Obserwacja | Skórka z łuski cebuli (płyn Lugola) | Nabłonek jamy ustnej (błękit metylenowy) |
|---|---|---|
| kształt | wydłużone, ściśle przylegające | nieregularne, spłaszczone |
| ściana komórkowa | jest | brak |
| duża wakuola | jest | brak |
| chloroplasty | brak (łuska nie fotosyntetyzuje) | brak |
2Osmoza w ziemniaku
- Kawałki ziemniaka o jednakowej masie wkładasz do wody i roztworów NaCl (soli kuchennej) o różnych stężeniach. Zmienna niezależna – stężenie NaCl, zależna – zmiana masy. W wodzie masa rośnie (woda wnika), w stężonej soli maleje (woda wypływa).
Zmiana masy (%) = m_k − m_p przez m_p · 100%, gdzie: m_p – masa początkowa, m_k – masa końcowa
- Przykład: 10,0 g → 8,5 g. Krok 1: 8,5 − 10,0 = −1,5 g. Krok 2: −1,5 przez 10,0 · 100% = −15%. Odpowiedź: kawałek stracił 15% masy.
Kawałek ziemniaka o masie 10,0 g po umieszczeniu w stężonym roztworze NaCl ma masę 8,5 g. Jaka jest zmiana masy?
(8,5 − 10,0) : 10,0 · 100% = −15%.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Doświadczenie z katalazą
- Katalaza rozkłada nadtlenek wodoru (wodę utlenioną): 2 H₂O₂ → 2 H₂O + O₂. Wydzielany tlen tworzy pianę. Źródło enzymu: świeża wątroba lub ziemniak.
- Próba badawcza: zmieniasz jeden czynnik (temperaturę albo pH). Próba kontrolna: gotowana wątroba – enzym zdenaturowany, piany brak. Masa tkanki, objętość i stężenie H₂O₂ oraz czas muszą być stałe, a pomiar (wysokość piany, objętość O₂) powtarzasz kilka razy.
4Tylko rozszerzenie (ZR): plazmoliza
- W roztworze hipertonicznym woda wypływa z wakuoli, a protoplast (żywa zawartość z błoną) odstaje od ściany – to plazmoliza. Po przeniesieniu do wody protoplast wraca do ściany – deplazmoliza. Najlepiej widać to w komórkach z barwną wakuolą (czerwona cebula).
„W plazmolizie kurczy się cała komórka”
Ściana zostaje, odsuwa się tylko protoplast. Komórka zwierzęca nie ma ściany, więc plazmolizy w niej nie ma.
W doświadczeniu z katalazą próbą kontrolną jest gotowana wątroba, ponieważ
Brak piany w kontroli potwierdza, że rozkład powoduje aktywny enzym.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Doświadczenia i obserwacje: komórka i jej metabolizm
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Powiększenie mikroskopu = powiększenie obiektywu · powiększenie okularu. Np. obiektyw 40× i okular 10×: 40 · 10 = 400 razy.
- Zmiana masy (%) = m_k − m_p przez m_p · 100%, gdzie: m_p – masa początkowa, m_k – masa końcowa
- Preparat świeży: obiekt w kropli wody na szkiełku podstawowym; szkiełko nakrywkowe opuszczasz pod kątem, żeby nie zostały pęcherzyki powietrza. Rysunek z obserwacji podpisz i podaj powiększenie.
- Katalaza rozkłada nadtlenek wodoru (wodę utlenioną): 2 H₂O₂ → 2 H₂O + O₂. Wydzielany tlen tworzy pianę. Źródło enzymu: świeża wątroba lub ziemniak.
- Próba badawcza: zmieniasz jeden czynnik (temperaturę albo pH). Próba kontrolna: gotowana wątroba – enzym zdenaturowany, piany brak. Masa tkanki, objętość i stężenie H₂O₂ oraz czas muszą być stałe, a pomiar (wysokość piany, objętość O₂) powtarzasz kilka razy.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Okular ma powiększenie 10×, a obiektyw 40×. Jakie jest powiększenie mikroskopu?
- A4×
- B50×
- C30×
- D400×
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 400× – Powiększenia okularu i obiektywu mnożymy.
Od którego obiektywu zaczyna się obserwację mikroskopową?
- Aod obiektywu o najmniejszym powiększeniu
- Bod dowolnego obiektywu
- Cod obiektywu o największym powiększeniu
- Dod obiektywu immersyjnego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: od obiektywu o najmniejszym powiększeniu – Najmniejsze powiększenie daje największe pole widzenia.
Której struktury NIE zobaczymy w komórkach nabłonka jamy ustnej?
- Aściany komórkowej
- Bjądra
- Ccytoplazmy
- Dbłony komórkowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ściany komórkowej – Komórki zwierzęce nie mają ściany komórkowej.
Dlaczego w komórkach skórki cebuli nie widać chloroplastów?
- Abarwnik niszczy chloroplasty
- Błuska cebuli nie przeprowadza fotosyntezy
- Ccebula nie jest rośliną
- Dchloroplasty są niewidoczne w mikroskopie optycznym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: łuska cebuli nie przeprowadza fotosyntezy – Mięsiste łuski cebuli są magazynem substancji zapasowych.
[ZR] Co dzieje się z komórką roślinną w stężonym roztworze NaCl?
- Akomórka pęka
- Bzachodzi plazmoliza
- Czachodzi deplazmoliza
- Dnic się nie zmienia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zachodzi plazmoliza – Woda wypływa osmotycznie z wakuoli.
W doświadczeniu z katalazą próbą kontrolną jest gotowana wątroba, ponieważ
- Azdenaturowany enzym nie rozkłada H₂O₂
- Bwątroba nie zawiera białek
- CH₂O₂ nie reaguje z żywą tkanką
- Dgotowanie zwiększa aktywność enzymu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zdenaturowany enzym nie rozkłada H₂O₂ – Brak piany w kontroli potwierdza, że rozkład powoduje aktywny enzym.
Kawałek ziemniaka o masie 10,0 g po umieszczeniu w stężonym roztworze NaCl ma masę 8,5 g. Jaka jest zmiana masy?
- Awzrost o 15%
- Bspadek o 1,5%
- Cspadek o 15%
- Dspadek o 85%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: spadek o 15% – (8,5 − 10,0) : 10,0 · 100% = −15%.
Jak prawidłowo nakłada się szkiełko nakrywkowe?
- Aprzed nałożeniem kropli wody
- Bdociskając mocno palcem
- Cpłasko z wysokości
- Dpod kątem, aby nie powstały pęcherzyki powietrza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: pod kątem, aby nie powstały pęcherzyki powietrza – Pęcherzyki powietrza utrudniają obserwację.
Cały dział „Komórka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.