1Punkty kontrolne cyklu (dodatek)
- Punkty kontrolne i cykliny są poza wykazem wymagań, ale pojawiają się w podręcznikach rozszerzonych i na wykresach w zadaniach.
| Punkt kontrolny | Co jest sprawdzane |
|---|---|
| G1/S | wielkość komórki, składniki, uszkodzenia DNA – decyzja o wejściu w fazę S |
| G2/M | czy replikacja się zakończyła i DNA nie jest uszkodzone |
| metafazowy | czy wszystkie chromosomy są przyłączone do włókien wrzeciona |
- Uszkodzenie zatrzymuje cykl i daje czas na naprawę. Jeśli szkody są zbyt duże, białko p53 uruchamia apoptozę.
- Cykliny to białka, których ilość rośnie i spada w kolejnych fazach. Wiążą się z kinazami zależnymi od cyklin (CDK); aktywny kompleks fosforyluje (dołącza reszty fosforanowe do) inne białka i uruchamia kolejny etap.
Cyklina + CDK = aktywny kompleks uruchamiający kolejny etap cyklu
2Apoptoza w organizmach wielokomórkowych
- Apoptoza jest niezbędna dla rozwoju i działania każdego organizmu wielokomórkowego, nie tylko człowieka. W przeobrażeniu kijanki w żabę komórki ogona wchodzą w apoptozę i ogon zanika.
Który przykład ilustruje znaczenie apoptozy w rozwoju organizmów wielokomórkowych?
Zbędne komórki są usuwane w sposób kontrolowany.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Mutacje a nowotwór
- W protoonkogenie wystarczy mutacja jednego allelu – powstały onkogen działa dominująco i stale pobudza podziały. Gen supresorowy przestaje hamować podziały zwykle dopiero po uszkodzeniu obu alleli.
- Nowotwór rozwija się zwykle po nagromadzeniu kilku mutacji: komórka zyskuje stałe sygnały do podziału, unika apoptozy i przestaje reagować na punkty kontrolne.
„Pojedyncza mutacja zawsze wywołuje raka”
Zwykle potrzeba kilku zmian w różnych genach kontrolujących cykl.
✎Ściąga: Regulacja cyklu komórkowego, apoptoza i nowotwory
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Cyklina + CDK = aktywny kompleks uruchamiający kolejny etap cyklu
- Cykliny to białka, których ilość rośnie i spada w kolejnych fazach. Wiążą się z kinazami zależnymi od cyklin (CDK); aktywny kompleks fosforyluje (dołącza reszty fosforanowe do) inne białka i uruchamia kolejny etap.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co sprawdza punkt kontrolny w metafazie?
- Aprzyłączenie wszystkich chromosomów do wrzeciona
- Bwielkość komórki
- Cilość ATP w mitochondriach
- Dzakończenie replikacji DNA
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: przyłączenie wszystkich chromosomów do wrzeciona – Zapobiega to nieprawidłowemu rozdziałowi chromosomów.
Kiedy kinazy CDK stają się aktywne?
- Atylko w fazie G0
- Bpo związaniu z cykliną
- Cpo apoptozie komórki
- Dpo rozpadzie cykliny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: po związaniu z cykliną – Kompleks cyklina–CDK fosforyluje białka docelowe.
Który punkt kontrolny decyduje o rozpoczęciu replikacji DNA?
- Ametafazowy
- BG1/S
- Ctelofazowy
- DG2/M
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: G1/S – Po jego przejściu komórka wchodzi w fazę S.
Co robi białko p53, gdy uszkodzenia DNA są zbyt duże?
- Ałączy fragmenty Okazaki
- Bzamienia protoonkogen w onkogen
- Curuchamia apoptozę
- Dprzyspiesza podział
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: uruchamia apoptozę – To produkt genu supresorowego TP53.
Dlaczego mutacja jednego allelu protoonkogenu może wystarczyć do pobudzenia podziałów?
- Aonkogen hamuje apoptozę tylko w obecności dwóch alleli
- Bpowstały onkogen działa dominująco
- Cprotoonkogeny występują tylko w jednej kopii
- Ddrugi allel zawsze ulega delecji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: powstały onkogen działa dominująco – Jedna nadaktywna kopia wystarcza, by stale wysyłać sygnał do podziału.
Dlaczego zwykle trzeba uszkodzenia obu alleli genu supresorowego?
- Ajeden allel zawsze jest onkogenem
- Bgeny supresorowe są dominujące tylko u mężczyzn
- Csupresory nie mają alleli
- Djeden sprawny allel wystarcza, by hamować podziały
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: jeden sprawny allel wystarcza, by hamować podziały – Funkcję traci się dopiero bez sprawnej kopii.
Który przykład ilustruje znaczenie apoptozy w rozwoju organizmów wielokomórkowych?
- Azanik ogona kijanki podczas przeobrażenia
- Bgojenie się rany
- Cwzrost kości na długość
- Dmartwica po oparzeniu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zanik ogona kijanki podczas przeobrażenia – Zbędne komórki są usuwane w sposób kontrolowany.
Jak zmienia się stężenie cyklin w cyklu komórkowym?
- Ajest stałe przez cały cykl
- Brośnie tylko w G0
- Cspada do zera w fazie S i nigdy nie wraca
- Drośnie i spada w kolejnych fazach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: rośnie i spada w kolejnych fazach – Dzięki temu sygnał do kolejnego etapu pojawia się we właściwym czasie.
Cały dział „Podziały komórkowe”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.