1Kierunek nici
- Nici DNA są antyrównoległe: jedną czytasz 5′→3′, a drugą 3′→5′. Liczby 5′ i 3′ to numery atomów węgla deoksyrybozy na końcach nici (czytaj „pięć prim”, „trzy prim”).
- Polimeraza DNA dokłada nukleotydy tylko do końca 3′, więc nowa nić rośnie zawsze w kierunku 5′→3′. Potrzebuje też startera – krótkiego odcinka RNA, od którego zaczyna.
2Enzymy replikacji
| Enzym | Co robi |
|---|---|
| helikaza | rozplata podwójną helisę, rozrywając wiązania wodorowe między zasadami (tworzą się widełki replikacyjne) |
| prymaza | syntetyzuje starter RNA |
| polimeraza DNA | dobudowuje nukleotydy komplementarnie do matrycy (A–T, G–C), w kierunku 5′→3′; usuwa startery i sprawdza błędy |
| ligaza | łączy fragmenty nowej nici w jedną całość |
Który enzym łączy fragmenty Okazaki?
Ligaza zszywa luki w nici opóźnionej.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Nić wiodąca i opóźniona
- Nić wiodąca rośnie w tę samą stronę, w którą przesuwają się widełki, więc powstaje w sposób ciągły.
- Nić opóźniona rośnie w przeciwną stronę, dlatego powstaje w krótkich fragmentach Okazaki. Każdy fragment zaczyna się od startera, a ligaza łączy fragmenty.
Helikaza rozplata → prymaza robi starter → polimeraza DNA wydłuża 5′→3′ → ligaza łączy fragmenty Okazaki
„Polimeraza DNA może budować nić w obu kierunkach”
Buduje tylko 5′→3′ – dlatego istnieje nić opóźniona.
4Dowód semikonserwatywności
- Meselson i Stahl (1958) hodowali bakterie na pożywce z ciężkim azotem ¹⁵N (15 – liczba nukleonów w jądrze atomu), a potem na lekkim ¹⁴N. Po jednym podziale całe DNA miało gęstość pośrednią: każda cząsteczka to jedna nić „ciężka” (stara) i jedna „lekka” (nowa).
- U eukariontów replikacja zaczyna się w wielu miejscach naraz, co skraca czas kopiowania długiego DNA.
Bakterie z DNA zawierającym tylko ¹⁵N przeniesiono na pożywkę z ¹⁴N. Jakie DNA będą miały po jednej replikacji?
Tak przewiduje model semikonserwatywny.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Replikacja DNA – enzymy i przebieg
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Helikaza rozplata → prymaza robi starter → polimeraza DNA wydłuża 5′→3′ → ligaza łączy fragmenty Okazaki
- Polimeraza DNA dokłada nukleotydy tylko do końca 3′, więc nowa nić rośnie zawsze w kierunku 5′→3′. Potrzebuje też startera – krótkiego odcinka RNA, od którego zaczyna.
- Nić wiodąca rośnie w tę samą stronę, w którą przesuwają się widełki, więc powstaje w sposób ciągły.
- Nić opóźniona rośnie w przeciwną stronę, dlatego powstaje w krótkich fragmentach Okazaki. Każdy fragment zaczyna się od startera, a ligaza łączy fragmenty.
- Meselson i Stahl (1958) hodowali bakterie na pożywce z ciężkim azotem ¹⁵N (15 – liczba nukleonów w jądrze atomu), a potem na lekkim ¹⁴N. Po jednym podziale całe DNA miało gęstość pośrednią: każda cząsteczka to jedna nić „ciężka” (stara) i jedna „lekka” (nowa).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który enzym rozplata podwójną helisę DNA?
- Aprymaza
- Bligaza
- Chelikaza
- Dpolimeraza RNA
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: helikaza – Helikaza rozrywa wiązania wodorowe między zasadami.
Jaką funkcję pełni prymaza?
- Asyntetyzuje starter RNA
- Brozplata helisę
- Cusuwa błędnie dobrane nukleotydy z białek
- Dłączy fragmenty Okazaki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: syntetyzuje starter RNA – Polimeraza DNA zaczyna syntezę od startera.
W jakim kierunku polimeraza DNA wydłuża nową nić?
- A5′→3′
- B3′→5′
- Cw obu kierunkach
- Dzawsze w stronę centromeru
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 5′→3′ – Nukleotydy są dołączane do końca 3′ rosnącej nici.
Dlaczego nić opóźniona powstaje we fragmentach Okazaki?
- Ahelikaza rozplata ją wolniej
- Bbrakuje dla niej nukleotydów
- Cjest zbudowana z RNA
- Dnici są antyrównoległe, a polimeraza buduje tylko w kierunku 5′→3′
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: nici są antyrównoległe, a polimeraza buduje tylko w kierunku 5′→3′ – Ta nić musi rosnąć w kierunku przeciwnym do ruchu widełek.
Który enzym łączy fragmenty Okazaki?
- ARuBisCO
- Bligaza
- Cprymaza
- Dhelikaza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ligaza – Ligaza zszywa luki w nici opóźnionej.
Bakterie z DNA zawierającym tylko ¹⁵N przeniesiono na pożywkę z ¹⁴N. Jakie DNA będą miały po jednej replikacji?
- Acałe ciężkie
- Bcałe o gęstości pośredniej (jedna nić ¹⁵N, jedna ¹⁴N)
- Cpołowa ciężkie, połowa lekkie
- Dcałe lekkie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: całe o gęstości pośredniej (jedna nić ¹⁵N, jedna ¹⁴N) – Tak przewiduje model semikonserwatywny.
Która nić powstaje w sposób ciągły?
- Anić opóźniona
- Bnić wiodąca
- Cobie nici
- Dżadna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: nić wiodąca – Rośnie w tym samym kierunku, w którym przesuwają się widełki.
Zgodnie z komplementarnością naprzeciw adeniny matrycy polimeraza DNA wstawi
- Atyminę
- Bguaninę
- Curacyl
- Dcytozynę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: tyminę – W DNA adenina łączy się z tyminą.
Cały dział „Podziały komórkowe”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.