ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Biologia · Chemiczne podstawy życiaklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/biologia/kwasy-nukleinowe/

Biologia · Chemiczne podstawy życia · kl. 1

Kwasy nukleinowe

DNA przechowuje informację, a różne rodzaje RNA pomagają ją wykorzystać do budowy białka. Oba kwasy składają się z nukleotydów, ale różnią się cukrem, zasadami i zwykle liczbą nici.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Nukleotyd

  • DNA to kwas deoksyrybonukleinowy, a RNA – rybonukleinowy. Oba są łańcuchami nukleotydów.
Zapamiętaj

Nukleotyd = cukier pięciowęglowy (pentoza) + zasada azotowa + reszta fosforanowa

  • Puryny mają dwa pierścienie: adenina A i guanina G. Pirymidyny mają jeden pierścień: cytozyna C, tymina T (tylko w DNA) i uracyl U (tylko w RNA).
  • Nukleotydy w łańcuchu łączą wiązania fosfodiestrowe (cukier jednego nukleotydu – fosforan następnego). Tworzą one szkielet cukrowo-fosforanowy, a kolejność zasad niesie informację genetyczną. Na rozszerzeniu: zasadę z cukrem łączy wiązanie N-glikozydowe.

2Budowa DNA

  • DNA tworzy podwójną helisę: dwie nici skręcone wokół wspólnej osi (model Watsona i Cricka, 1953 r.). Nici są antyrównoległe, czyli biegną w przeciwnych kierunkach.
  • Zasady łączą się komplementarnie wiązaniami wodorowymi: A z T (dwa wiązania), G z C (trzy). Zawsze puryna łączy się z pirymidyną.
  • U eukariontów DNA leży głównie w jądrze (z białkami histonami tworzy chromatynę), a także w mitochondriach i chloroplastach. U bakterii – w nukleoidzie i plazmidach.
Zapamiętaj

Reguła Chargaffa: w dwuniciowym DNA A = T i G = C (A, T, G, C – udziały poszczególnych zasad)

  • Przykład: adenina stanowi 20% zasad. Krok 1: T = A = 20%, razem 40%. Krok 2: na G i C zostaje 100% − 40% = 60%. Krok 3: G = C = 60% : 2 = 30%.
Sprawdź, czy rozumiesz

Nukleotyd składa się z

3DNA a RNA

CechaDNARNA
cukierdeoksyrybozaryboza
zasadyA, G, C, TA, G, C, U
liczba nicidwie (podwójna helisa)zwykle jedna
funkcjaprzechowywanie informacji genetycznejodczytanie informacji i synteza białek
  • mRNA (informacyjny) przenosi zapis budowy białka do rybosomu. tRNA (transportujący) dostarcza aminokwasy. rRNA (rybosomowy) wraz z białkami buduje rybosomy.
Uwaga na błąd

Wpisywanie tyminy do RNA albo uracylu do DNA. W RNA zamiast tyminy jest uracyl.

✎Ściąga: Kwasy nukleinowe

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Nukleotyd = cukier pięciowęglowy (pentoza) + zasada azotowa + reszta fosforanowa
  • Reguła Chargaffa: w dwuniciowym DNA A = T i G = C (A, T, G, C – udziały poszczególnych zasad)
  • DNA to kwas deoksyrybonukleinowy, a RNA – rybonukleinowy. Oba są łańcuchami nukleotydów.
  • Puryny mają dwa pierścienie: adenina A i guanina G. Pirymidyny mają jeden pierścień: cytozyna C, tymina T (tylko w DNA) i uracyl U (tylko w RNA).
  • mRNA (informacyjny) przenosi zapis budowy białka do rybosomu. tRNA (transportujący) dostarcza aminokwasy. rRNA (rybosomowy) wraz z białkami buduje rybosomy.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Nukleotyd składa się z

    1. Apentozy, zasady azotowej i reszty fosforanowej
    2. Bglukozy i zasady azotowej
    3. Caminokwasów i fosforanu
    4. Dglicerolu i kwasów tłuszczowych
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: pentozy, zasady azotowej i reszty fosforanowej – To jednostka budulcowa kwasów nukleinowych.

  2. Która zasada azotowa występuje tylko w RNA?

    1. Auracyl
    2. Badenina
    3. Ctymina
    4. Dcytozyna
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: uracyl – W DNA jej miejsce zajmuje tymina.

  3. Do zasad purynowych należą

    1. Aadenina i guanina
    2. Bcytozyna i uracyl
    3. Ccytozyna i tymina
    4. Dtymina i uracyl
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: adenina i guanina – Puryny mają dwa pierścienie.

  4. DNA zawiera 30% guaniny. Ile procent stanowi tymina?

    1. A20%
    2. B70%
    3. C40%
    4. D30%
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: 20% – G = C = 30%, więc A + T = 40%, a T = 20%.

  5. Między guaniną a cytozyną tworzą się

    1. A2 wiązania wodorowe
    2. Bwiązania glikozydowe
    3. Cwiązania peptydowe
    4. D3 wiązania wodorowe
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 3 wiązania wodorowe – A i T łączą 2 wiązania wodorowe.

  6. Cukrem wchodzącym w skład DNA jest

    1. Aglukoza
    2. Bdeoksyryboza
    3. Cfruktoza
    4. Dryboza
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: deoksyryboza – Ryboza buduje RNA.

  7. Który rodzaj RNA dostarcza aminokwasy do rybosomów?

    1. AtRNA
    2. BrRNA
    3. CDNA
    4. DmRNA
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: tRNA – Transportujący RNA.

  8. Naprzeciw kolejnych zasad A, T, G, C jednej nici DNA leżą w nici komplementarnej zasady

    1. AT, A, C, G
    2. BC, G, T, A
    3. CA, T, G, C
    4. DU, A, C, G
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: T, A, C, G – A łączy się z T, a G z C; uracyl nie występuje w DNA.

Cały dział „Chemiczne podstawy życia”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Biologia, klasa 1

Metody badawcze w biologiiOpracowanie wyników: tabela, wykres, średnia i medianaPoziomy organizacji życiaZnaczenie biologii i biotechnologiaŚrednia ważona, odchylenie standardowe i ocena źródełPierwiastki i związki chemiczne w organizmachBiałka – budowa i funkcjeWiązanie peptydowe i struktura przestrzenna białekEnzymy: swoistość, inhibicja i sprzężenie zwrotneWęglowodanyLipidyWiązania glikozydowe i estrowe, chityna i podział lipidówWitaminy i sole mineralneWoda, witaminy i sole mineralne – powtórka i dodatkiBudowa komórki prokariotycznej i eukariotycznejOrganelle, porównanie komórek i teoria endosymbiozyCytoszkielet i połączenia między komórkamiBłony biologiczne i transportBiałka transportujące, transport aktywny wtórny i tonoplastMetabolizm komórki: enzymy, ATP i oddychanieOddychanie tlenowe i fermentacje – etapyFotosynteza – faza zależna i niezależna od światłaGlikogenoliza, glukoneogeneza i inne źródła energii w komórceDoświadczenia i obserwacje: komórka i jej metabolizmCykl komórkowyReplikacja DNA – enzymy i przebiegMitozaMejozaWrzeciono podziałowe, mitoza a mejoza, rekombinacjaApoptoza i nowotworyRegulacja cyklu komórkowego, apoptoza i nowotworyAnaliza skamieniałości i obserwacje ewolucyjne