ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Geografia · Analiza danych i umiejętnościklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/geografia/jak-pisac-wyjasnienie-przyczyna-mechanizm-skutek/

Geografia · Analiza danych i umiejętności · kl. 2

Jak pisać wyjaśnienie: przyczyna, mechanizm, skutek

Nauczysz się pisać odpowiedzi do zadań z geografii tak, żeby dostać pełne punkty.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Trzy elementy wyjaśnienia

  • Dobre wyjaśnienie łączy przyczynę (co się dzieje na początku), mechanizm (jak to działa) i skutek (co z tego wynika).
przyczynanadmierny wypas wSahelumechanizmzniszczona pokrywaroślinna i glebaskutekpustynnienie imigracje ludnościdobra odpowiedź łączy wszystkie trzy elementy
Łańcuch wyjaśnienia na przykładzie Sahelu
  • Przykład: nadmierny wypas w Sahelu (przyczyna) → zniszczenie pokrywy roślinnej i odsłonięcie gleby, którą wywiewa wiatr (mechanizm) → pustynnienie i migracje ludności (skutek).
  • Drugi przykład: inwersja temperatury zimą (przyczyna) → zimne powietrze z dymem nie unosi się nad miastem (mechanizm) → smog i alerty smogowe (skutek).

2Polecenia w zadaniach

PolecenieCo robisz
wyjaśnijpodajesz przyczynę, mechanizm i skutek
porównajzestawiasz te same cechy dwóch obiektów i wskazujesz podobieństwa oraz różnice
oceńzestawiasz korzyści i koszty, a potem formułujesz własny wniosek
uzasadnijpodajesz argumenty poparte materiałem źródłowym
wykażudowadniasz podaną tezę na podstawie danych
  • Przykład porównania: „We Francji dominuje energetyka jądrowa (ok. 2/3 prądu), a w Norwegii wodna (prawie 90%)” – obie części zdania dotyczą tej samej cechy.
Sprawdź, czy rozumiesz

Co robisz przy poleceniu „porównaj”?

3Wskazówki

  • Odwołuj się do konkretnego regionu i materiału źródłowego (mapy, tabeli, wykresu). Przepisz z niego liczbę z jednostką i rokiem.
  • Argumenty mają odpowiadać wskazanemu kryterium: jeśli polecenie dotyczy przyczyn przyrodniczych, nie podawaj społecznych.
  • Podaj tyle argumentów, ile wymaga polecenie. Nadmiarowe błędne argumenty mogą obniżyć ocenę.
  • Geografia jest na maturze wyłącznie przedmiotem na poziomie rozszerzonym. Według informatora CKE (formuła 2023) egzamin trwa 180 minut, a w 2025 r. za arkusz można było uzyskać 60 punktów.
Zapamiętaj

Przyczyna, mechanizm, skutek. Nie wystarczy ogólnik – potrzebny jest konkretny region i dane z materiału.

Uwaga na błąd

Pisanie ogólnika typu „bo jest zanieczyszczenie” – brakuje mechanizmu i skutku. Drugi błąd: mylenie poleceń „porównaj” (zestawienie cech) i „oceń” (korzyści, koszty i wniosek).

✎Ściąga: Jak pisać wyjaśnienie: przyczyna, mechanizm, skutek

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Przyczyna, mechanizm, skutek. Nie wystarczy ogólnik – potrzebny jest konkretny region i dane z materiału.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Z jakich elementów składa się pełne wyjaśnienie?

    1. APrzyczyna, mechanizm, skutek
    2. BSama nazwa zjawiska
    3. CSam wniosek
    4. DSama liczba
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Przyczyna, mechanizm, skutek – To trzy ogniwa łańcucha wyjaśnienia.

  2. Co robisz przy poleceniu „porównaj”?

    1. APodajesz tylko przyczynę
    2. BLiczysz wskaźniki bez komentarza
    3. CZestawiasz te same cechy i wskazujesz podobieństwa oraz różnice
    4. DFormułujesz wniosek bez danych
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Zestawiasz te same cechy i wskazujesz podobieństwa oraz różnice – Porównanie to zestawienie tych samych cech.

  3. Co robisz przy poleceniu „oceń”?

    1. ATylko wymieniasz cechy
    2. BTylko liczysz
    3. CZestawiasz korzyści i koszty, a potem formułujesz wniosek
    4. DTylko rysujesz schemat
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Zestawiasz korzyści i koszty, a potem formułujesz wniosek – Ocena wymaga własnego stanowiska.

  4. Który zapis jest pełnym wyjaśnieniem pustynnienia w Sahelu?

    1. ATak po prostu jest
    2. BW Sahelu jest sucho
    3. CW Sahelu żyją zwierzęta
    4. DNadmierny wypas niszczy roślinność, odsłonięta gleba ulega erozji, więc postępuje pustynnienie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Nadmierny wypas niszczy roślinność, odsłonięta gleba ulega erozji, więc postępuje pustynnienie – Odpowiedź ma przyczynę, mechanizm i skutek.

  5. Na jakim poziomie zdaje się maturę z geografii?

    1. ATylko na rozszerzonym
    2. BGeografii nie ma na maturze
    3. CTylko na podstawowym
    4. DNa obu poziomach
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Tylko na rozszerzonym – Geografia jest przedmiotem zdawanym tylko na poziomie rozszerzonym.

  6. Ile trwa egzamin maturalny z geografii (formuła 2023)?

    1. A240 minut
    2. B180 minut
    3. C120 minut
    4. D60 minut
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: 180 minut – Informator CKE podaje 180 minut.

  7. Który zapis jest poprawnym porównaniem?

    1. AFrancja ma atom, a Norwegia ma fiordy
    2. BOba państwa są w Europie
    3. CFrancja jest duża, a Norwegia produkuje ropę naftową
    4. DWe Francji dominuje energetyka jądrowa, a w Norwegii wodna
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: We Francji dominuje energetyka jądrowa, a w Norwegii wodna – Obie części porównania dotyczą tej samej cechy.

  8. Co daje odwołanie do materiału źródłowego?

    1. ABrak punktów
    2. BZmianę polecenia
    3. CPoparcie argumentu danymi
    4. DTylko dłuższą odpowiedź
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Poparcie argumentu danymi – Odpowiedź ma się opierać na danych z zadania.

Cały dział „Analiza danych i umiejętności”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Geografia, klasa 2

Państwa, granice, integracja i dezintegracjaPowiązania postkolonialne i organizacje międzynarodoweKonflikty zbrojne XXI wieku na mapiePrzyczyny i skutki konfliktów zbrojnychPKB, HDI i struktura gospodarkiRozmieszczenie ludności i gęstość zaludnienia na świecieRuch naturalny i przejście demograficzneDzietność i model rodzinyPiramida wieku i starzenie się społeczeństwMigracje: kierunki, przyczyny i skutkiUchodźcy, przesiedleńcy i migranci ekonomiczniReligie świata i ich wpływ na życieKręgi kulturowe: wartości i wkład w dziedzictwoNaród, grupa etniczna i językWykształcenie i zwartość socjoetniczna państwUrbanizacja: przyczyny i skutkiObszary wiejskie i mapy cyfrowe sieci osadniczejFazy urbanizacji, metropolizacja i zespoły miejskieFunkcje i fizjonomia miastaSektory gospodarki i zmiany w ich znaczeniuGlobalizacja: przejawy i skutkiHandel zagraniczny i Fair TradeGospodarka oparta na wiedzy i kapitał ludzkiSpołeczeństwo informacyjne i wykluczenie cyfrowePKD i współzależność przemysłu i usługCzynniki rolnictwa i użytkowanie ziemiZasięg głównych upraw i chowuTypy rolnictwa: ekstensywne, intensywne i ekologiczneRośliny modyfikowane genetycznie (GMO)Lesistość i gospodarka leśnaŁowiska, akwakultura i zasoby wód śródlądowychCzynniki lokalizacji i zmiany przemysłuPrzestrzenne zmiany przemysłu, technopolie i klastryBudownictwo i styl zabudowy w krajobrazieŹródła energii i bezpieczeństwo energetyczneMoc a energia i energetyka jądrowaPrzemysł a środowisko: emisje i rozwiązaniaUsługi i rodzaje transportuPraca przewozowa i telekomunikacjaEdukacja, badania i usługi finansoweAtrakcyjność turystyczna regionówRozwój turystyki, skutki i miejsca pielgrzymkoweWpływ rolnictwa na środowiskoGórnictwo i rekultywacja terenówSmog londyński i fotochemicznyZapory, przerzuty wody i wpływ transportuZrównoważona turystyka i krajobraz kulturowyZrównoważony rozwój, konflikty interesów i rewitalizacjaOdczyt danych i obliczanie wskaźnikówKartogram, kartodiagram i analiza GIS