ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Geografia · Ludność i migracjeklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/geografia/piramida-wieku-i-starzenie-sie-spoleczenstw/

Geografia · Ludność i migracje · kl. 2

Piramida wieku i starzenie się społeczeństw

Nauczysz się czytać kształt piramidy wieku i liczyć wskaźnik obciążenia demograficznego.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Piramida wieku i płci

  • Pokazuje strukturę ludności: po jednej stronie mężczyźni, po drugiej kobiety, od najmłodszych na dole do najstarszych na górze.
ekspansywnanp. Nigerpodstawa: bardzo szerokastacjonarnakształt dzwonupodstawa: średniaregresywnanp. Japonia, Polskapodstawa: wąskapo lewej mężczyźni, po prawej kobiety; od dołu: od 0 do ok. 90 lat
Trzy typy piramid wieku
  • Ekspansywna (postępowa) ma szeroką podstawę, bo rodzi się dużo dzieci (np. Niger). Stacjonarna ma kształt dzwonu. Regresywna ma wąską podstawę i kształt „urny” (np. Japonia, Polska).

2Starzenie się ludności

  • To rosnący udział osób w wieku 65+. Wynika z niskiej dzietności i coraz dłuższego życia.
  • Miary: udział osób 65+, mediana wieku i wskaźnik obciążenia demograficznego.
  • Wo = D + S przez P · 100, gdzie D – liczba dzieci (0–14 lat), S – liczba seniorów (65+), P – liczba osób w wieku 15–64 lat. Mówi, ile osób „na utrzymaniu” przypada na 100 osób w wieku produkcyjnym.
  • Przykład. Dane: 0–14: 20 tys., 65+: 30 tys., 15–64: 100 tys. Obliczenia: 20 000 + 30 000 przez 100 000 · 100 = 50. Odpowiedź: 50 osób na 100 osób w wieku produkcyjnym.
Sprawdź, czy rozumiesz

Co wynika z kształtu urny?

3Różnice na świecie

  • Najstarsze społeczeństwa to Japonia i Europa Południowa (mediana wieku ok. 48–50 lat), najmłodsze – Afryka Subsaharyjska (Niger ok. 15 lat). Wartości przybliżone wg ONZ (WPP 2024).
  • Azja Wschodnia starzeje się najszybciej, bo dzietność spadła tam gwałtownie (Korea Południowa poniżej 1).
  • Skutki: wyższe wydatki na emerytury i opiekę, brak pracowników, popyt na usługi medyczne i „srebrną gospodarkę”, czyli towary i usługi dla seniorów.
Zapamiętaj

Wskaźnik obciążenia liczy dzieci i seniorów razem. Wysoki może wynikać z dużej liczby dzieci (Niger) albo seniorów (Japonia).

Uwaga na błąd

Dzielenie przez ludność ogółem zamiast przez grupę 15–64 lat. Inny błąd: myślenie, że szeroka podstawa piramidy oznacza starzenie się.

✎Ściąga: Piramida wieku i starzenie się społeczeństw

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Wskaźnik obciążenia liczy dzieci i seniorów razem. Wysoki może wynikać z dużej liczby dzieci (Niger) albo seniorów (Japonia).
  • Ekspansywna (postępowa) ma szeroką podstawę, bo rodzi się dużo dzieci (np. Niger). Stacjonarna ma kształt dzwonu. Regresywna ma wąską podstawę i kształt „urny” (np. Japonia, Polska).
  • Wo = D + S przez P · 100, gdzie D – liczba dzieci (0–14 lat), S – liczba seniorów (65+), P – liczba osób w wieku 15–64 lat. Mówi, ile osób „na utrzymaniu” przypada na 100 osób w wieku produkcyjnym.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Jak wygląda piramida ekspansywna?

    1. AMa wąską podstawę
    2. BMa szeroką podstawę
    3. CMa kształt urny
    4. DMa kształt prostokąta
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Ma szeroką podstawę – Dużo dzieci daje szeroką podstawę, np. w Nigrze.

  2. Który kraj ma piramidę regresywną?

    1. AMali
    2. BNiger
    3. CJaponia
    4. DEtiopia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Japonia – Japonia ma wąską podstawę i dużo osób starszych, a pozostałe kraje – szeroką podstawę.

  3. Co wynika z kształtu urny?

    1. ALudność szybko rośnie
    2. BRodzi się bardzo dużo dzieci
    3. CRodzi się mało dzieci, a starszych jest dużo
    4. DBrakuje osób starszych
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Rodzi się mało dzieci, a starszych jest dużo – Wąska podstawa oznacza małą liczbę dzieci.

  4. Jak oblicza się wskaźnik obciążenia demograficznego?

    1. A0–14 przez 65+ · 100
    2. B65+ przez ludność ogółem · 100
    3. C15–64 przez 0–14 + 65+ · 100
    4. D0–14 + 65+ przez 15–64 · 100
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 0–14 + 65+ przez 15–64 · 100 – W liczniku są dzieci i seniorzy, a w mianowniku ludność w wieku 15–64 lat.

  5. 0–14: 20 tys., 65+: 30 tys., 15–64: 100 tys. Ile wynosi wskaźnik obciążenia demograficznego?

    1. A200
    2. B30
    3. C50
    4. D33
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: 50 – 20 + 30 przez 100 · 100 = 50, a 33 wychodzi po błędnym podzieleniu przez ludność ogółem (150 tys.).

  6. Co jest przyczyną starzenia się społeczeństwa?

    1. ANapływ młodych imigrantów
    2. BWysoka dzietność
    3. CNiska dzietność i dłuższe życie
    4. DWysoka umieralność niemowląt
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Niska dzietność i dłuższe życie – Obie zmiany zwiększają udział osób 65+.

  7. Jaki jest skutek starzenia się ludności?

    1. APotrzeba budowy nowych szkół
    2. BWiększe wydatki na emerytury i opiekę
    3. CNiższy popyt na usługi medyczne
    4. DMniej seniorów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Większe wydatki na emerytury i opiekę – Starsze społeczeństwo potrzebuje więcej świadczeń i opieki.

  8. Gdzie mediana wieku jest najniższa?

    1. AW Europie Południowej
    2. BW Afryce Subsaharyjskiej, np. w Nigrze
    3. CW Korei Południowej
    4. DW Japonii
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: W Afryce Subsaharyjskiej, np. w Nigrze – Niger ma medianę ok. 15 lat, a Japonia ok. 49.

Cały dział „Ludność i migracje”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Geografia, klasa 2

Państwa, granice, integracja i dezintegracjaPowiązania postkolonialne i organizacje międzynarodoweKonflikty zbrojne XXI wieku na mapiePrzyczyny i skutki konfliktów zbrojnychPKB, HDI i struktura gospodarkiRozmieszczenie ludności i gęstość zaludnienia na świecieRuch naturalny i przejście demograficzneDzietność i model rodzinyMigracje: kierunki, przyczyny i skutkiUchodźcy, przesiedleńcy i migranci ekonomiczniReligie świata i ich wpływ na życieKręgi kulturowe: wartości i wkład w dziedzictwoNaród, grupa etniczna i językWykształcenie i zwartość socjoetniczna państwUrbanizacja: przyczyny i skutkiObszary wiejskie i mapy cyfrowe sieci osadniczejFazy urbanizacji, metropolizacja i zespoły miejskieFunkcje i fizjonomia miastaSektory gospodarki i zmiany w ich znaczeniuGlobalizacja: przejawy i skutkiHandel zagraniczny i Fair TradeGospodarka oparta na wiedzy i kapitał ludzkiSpołeczeństwo informacyjne i wykluczenie cyfrowePKD i współzależność przemysłu i usługCzynniki rolnictwa i użytkowanie ziemiZasięg głównych upraw i chowuTypy rolnictwa: ekstensywne, intensywne i ekologiczneRośliny modyfikowane genetycznie (GMO)Lesistość i gospodarka leśnaŁowiska, akwakultura i zasoby wód śródlądowychCzynniki lokalizacji i zmiany przemysłuPrzestrzenne zmiany przemysłu, technopolie i klastryBudownictwo i styl zabudowy w krajobrazieŹródła energii i bezpieczeństwo energetyczneMoc a energia i energetyka jądrowaPrzemysł a środowisko: emisje i rozwiązaniaUsługi i rodzaje transportuPraca przewozowa i telekomunikacjaEdukacja, badania i usługi finansoweAtrakcyjność turystyczna regionówRozwój turystyki, skutki i miejsca pielgrzymkoweWpływ rolnictwa na środowiskoGórnictwo i rekultywacja terenówSmog londyński i fotochemicznyZapory, przerzuty wody i wpływ transportuZrównoważona turystyka i krajobraz kulturowyZrównoważony rozwój, konflikty interesów i rewitalizacjaOdczyt danych i obliczanie wskaźnikówKartogram, kartodiagram i analiza GISJak pisać wyjaśnienie: przyczyna, mechanizm, skutek