1Co już masz
- Wielogenowość w podstawie opisaliśmy w klasie II, w temacie „Allele i krzyżówki genetyczne”. Tu: cechy ilościowe i wpływ środowiska.
2Cechy ilościowe i jakościowe
- Cechy ilościowe (np. wzrost, masa) – wiele genów o małym efekcie, które się sumują. Zmienność ciągła: wartości tworzą płynną skalę, a rozkład w populacji zbliżony do normalnego (dzwon Gaussa).
- Cechy jakościowe (np. grupa krwi) – kilka wyraźnych klas, zmienność nieciągła.
Zmienność ciągła cechy ilościowej w populacji ma zwykle rozkład:
Wiele drobnych wpływów daje w populacji rozkład dzwonowy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wpływ środowiska i norma reakcji
- Ten sam genotyp może dawać różne fenotypy: odżywienie, światło, temperatura zmieniają efekt. Zakres fenotypów jednego genotypu w różnych warunkach to norma reakcji (pojęcie dodatkowe – szczegóły usunięto z podstawy w 2024 r.). Przykłady: bliźnięta jednojajowe wychowane inaczej mają różną masę; barwa kwiatów hortensji zależy od odczynu gleby.
- Podobny fenotyp nie gwarantuje identycznego genotypu: osobnik o cesze dominującej A_ może być AA lub Aa.
4Rachunek: ile klas fenotypowych?
- Przy addytywnych genach (każdy dominujący allel dodaje tyle samo) liczba klas fenotypowych w krzyżówce dwóch heterozygot wynosi 2n + 1, gdzie n – liczba par genów (każda para Aa heterozygotyczna).
- Przykład: Dane: aabb = 150 cm, każdy allel dominujący dodaje 5 cm. Osobnik AaBb ma dwa allele dominujące: 150 + 2·5 = 160 cm. AABb ma trzy: 150 + 3·5 = 165 cm. W krzyżówce AaBb × AaBb: 150 cm – 1 przez 16, 155 cm – 4 przez 16, 160 cm – 6 przez 16, 165 cm – 4 przez 16, 170 cm – 1 przez 16; klas jest 2·2 + 1 = 5. Dla trzech par genów: 2·3 + 1 = 7 klas.
Fenotyp = genotyp + środowisko; im więcej genów, tym bardziej ciągła zmienność.
Zmiany wywołane środowiskiem (np. opalenizna) nie są dziedziczne.
Które zdanie o wpływie środowiska na fenotyp jest prawdziwe?
Modyfikacje środowiskowe nie zmieniają DNA komórek rozrodczych, więc nie przechodzą na potomstwo.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Cechy wielogenowe i środowisko
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Fenotyp = genotyp + środowisko; im więcej genów, tym bardziej ciągła zmienność.
- Cechy ilościowe (np. wzrost, masa) – wiele genów o małym efekcie, które się sumują. Zmienność ciągła: wartości tworzą płynną skalę, a rozkład w populacji zbliżony do normalnego (dzwon Gaussa).
- Cechy jakościowe (np. grupa krwi) – kilka wyraźnych klas, zmienność nieciągła.
- Podobny fenotyp nie gwarantuje identycznego genotypu: osobnik o cesze dominującej A_ może być AA lub Aa.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która cecha człowieka jest ilościowa?
- AObecność daltonizmu
- BGrupa krwi AB0
- CWzrost
- DCzynnik Rh
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Wzrost – Wzrost zależy od wielu genów i środowiska, a wartości tworzą skalę ciągłą.
Zmienność ciągła cechy ilościowej w populacji ma zwykle rozkład:
- Adwie wyraźne klasy
- Btrzy klasy 1:2:1
- Czbliżony do normalnego (dzwonowy)
- Drównomierny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zbliżony do normalnego (dzwonowy) – Wiele drobnych wpływów daje w populacji rozkład dzwonowy.
Które zdanie o wpływie środowiska na fenotyp jest prawdziwe?
- ACechy ilościowe nie zależą od środowiska
- BKażda zmiana fenotypu zmienia DNA gamet
- CGenotyp jednoznacznie wyznacza wzrost człowieka
- DZmiana fenotypu wywołana środowiskiem, np. opalenizna, nie jest dziedziczona
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Zmiana fenotypu wywołana środowiskiem, np. opalenizna, nie jest dziedziczona – Modyfikacje środowiskowe nie zmieniają DNA komórek rozrodczych, więc nie przechodzą na potomstwo.
Bliźnięta jednojajowe różnią się masą ciała. Najlepsze wyjaśnienie to:
- ARóżne genotypy
- BWpływ środowiska na ten sam genotyp
- CBrak sprzężenia genów
- DMutacje w całym genomie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wpływ środowiska na ten sam genotyp – Takie bliźnięta mają identyczny genotyp, więc różnice tłumaczy środowisko.
Ile klas fenotypowych daje krzyżówka AaBbCc × AaBbCc przy addytywnym działaniu trzech par genów?
- A9
- B7
- C27
- D8
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 7 – Liczba klas to 2n + 1 = 2·3 + 1 = 7.
U rośliny aabb ma 150 cm, a każdy allel dominujący (geny addytywne) dodaje 5 cm. Jaką wysokość ma osobnik AABb?
- A170 cm
- B165 cm
- C160 cm
- D155 cm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 165 cm – AABb ma trzy allele dominujące: 150 + 3·5 = 165 cm.
Rośliny AaBb × AaBb (geny addytywne). Jakie jest prawdopodobieństwo osobnika o najwyższym fenotypie (AABB)?
- A4 przez 16
- B9 przez 16
- C1 przez 16
- D6 przez 16
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1 przez 16 – Tylko jedna z 16 kombinacji to AABB.
Osobnik ma cechę dominującą A_. Co można o nim powiedzieć?
- ANa pewno jest Aa
- BNa pewno jest AA
- CMa allel a, więc jest nosicielem
- DJego genotyp to AA albo Aa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Jego genotyp to AA albo Aa – Dominacja pełna ukrywa różnicę między AA a Aa; trzeba krzyżówki testowej.
Cały dział „Dziedziczenie cech”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.