1Dryf: los zamiast doboru
- Dryf genetyczny to losowa zmiana częstości alleli z pokolenia na pokolenie. Wyobraź sobie worek z połową czerwonych i połową niebieskich kul. Losujesz 10 kul i bywa 7 do 3, a losując 1000 prawie zawsze dostajesz blisko 50 do 50. Mała próba, duże wahania.
- Częstość allelu: p = liczba kopii allelu przez 2N, gdzie p – częstość allelu w puli genowej, N – liczba osobników diploidalnych, 2N – liczba wszystkich alleli tego genu. Przykład: 10 osobników ma 20 alleli, w tym 10 kopii A, więc p = 10 przez 20 = 0,5. Po katastrofie przeżywają 3 osobniki z 4 kopiami A na 6 alleli: p = 4 przez 6 ≈ 0,67. Zmiana bez udziału doboru.
- W małej populacji dryf może doprowadzić do utrwalenia allelu (p = 1) albo jego utraty (p = 0).
2Dwa szczególne przypadki
- Efekt założyciela: mała grupa zakłada nową populację i niesie przypadkową, niereprezentatywną próbkę alleli – tylko część alleli, często w innych częstościach niż populacja macierzysta.
- Efekt wąskiego gardła: gwałtowny spadek liczebności (klęska, polowania), po którym odbudowuje się populacja z pozostałej, losowej próbki alleli. Przykład: słoń morski północny, wybity do kilkudziesięciu osobników.
- Oba zjawiska zmniejszają zmienność.
Kilkanaście osobników zasiedla bezludną wyspę, a częstość allelu na wyspie różni się od częstości w populacji macierzystej. To przykład
Mała grupa zakładająca nową populację niesie przypadkową próbkę alleli, która rzadko odpowiada puli genowej populacji macierzystej.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Co zmienia częstości alleli
| Czynnik | Efekt | Uwaga |
|---|---|---|
| mutacje | nowe allele | bardzo powoli |
| dobór naturalny | przesuwa częstości w stronę korzystnych alleli | działa kierunkowo |
| przepływ genów (migracje) | wyrównuje populacje albo wnosi nowe allele | zależy od imigrantów |
| dryf | losowa zmiana | silny w małych populacjach |
| kojarzenie nielosowe (chów wsobny) | zwiększa homozygotyczność | sam zmienia częstości genotypów, nie alleli |
Pisanie, że dryf wybiera najlepiej przystosowanych. Dryf jest ślepy, a utrwalić się może także allel obojętny czy lekko szkodliwy.
✎Ściąga: Dryf genetyczny i zmiany częstości alleli
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Dryf genetyczny to losowa zmiana częstości alleli z pokolenia na pokolenie. Wyobraź sobie worek z połową czerwonych i połową niebieskich kul. Losujesz 10 kul i bywa 7 do 3, a losując 1000 prawie zawsze dostajesz blisko 50 do 50. Mała próba, duże wahania.
- Efekt założyciela: mała grupa zakłada nową populację i niesie przypadkową, niereprezentatywną próbkę alleli – tylko część alleli, często w innych częstościach niż populacja macierzysta.
- Efekt wąskiego gardła: gwałtowny spadek liczebności (klęska, polowania), po którym odbudowuje się populacja z pozostałej, losowej próbki alleli. Przykład: słoń morski północny, wybity do kilkudziesięciu osobników.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Dryf genetyczny to
- Aprzenoszenie alleli między populacjami
- Bkierunkowa zmiana częstości alleli korzystnych
- Cpowstawanie nowych alleli przez mutacje
- Dlosowa zmiana częstości alleli, szczególnie silna w małych populacjach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: losowa zmiana częstości alleli, szczególnie silna w małych populacjach – O dryfie decyduje przypadek, a nie przewaga przystosowawcza.
Kilkanaście osobników zasiedla bezludną wyspę, a częstość allelu na wyspie różni się od częstości w populacji macierzystej. To przykład
- Aefektu założyciela
- Befektu wąskiego gardła
- Cchowu wsobnego
- Ddoboru stabilizującego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: efektu założyciela – Mała grupa zakładająca nową populację niesie przypadkową próbkę alleli, która rzadko odpowiada puli genowej populacji macierzystej.
Po epidemii z populacji liczącej 5000 osobników przeżyło 30, a z nich odrodziła się nowa populacja. To przykład
- Aefektu założyciela
- Bdoboru różnicującego
- Cefektu wąskiego gardła
- Dprzepływu genów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: efektu wąskiego gardła – Gwałtowny spadek liczebności zmniejsza zmienność, bo przeżywa losowa próbka puli genowej.
Który z procesów zmienia częstości genotypów, ale nie zmienia częstości alleli?
- AMigracje
- BDobór naturalny
- CChów wsobny
- DDryf genetyczny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Chów wsobny – Kojarzenie krewnych zwiększa udział homozygot, nie zmieniając liczby kopii alleli.
W populacji 50 diploidalnych osobników allel a występuje w 20 kopiach. Jaka jest jego częstość?
- A0,5
- B0,2
- C0,4
- D0,02
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 0,2 – Wszystkich alleli jest 2 · 50 = 100, więc q = 20 przez 100 = 0,2.
Dlaczego dryf jest silniejszy w małych populacjach?
- AW małych populacjach mutacje zachodzą częściej
- BPrzypadkowe odchylenia w niewielkiej liczbie gamet i osobników mają duży wpływ na częstość alleli
- CW małych populacjach dobór jest zawsze silniejszy
- DW małych populacjach nie ma przepływu genów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Przypadkowe odchylenia w niewielkiej liczbie gamet i osobników mają duży wpływ na częstość alleli – Im mniejsza próba, tym większy rozrzut przypadkowych wyników.
W dwóch populacjach o początkowej częstości allelu 0,5 po 50 pokoleniach częstość wyniosła: w populacji 20 osobników 1,0, a w populacji 2000 osobników 0,48. Nic nie wskazuje na działanie doboru. Który wniosek jest najbardziej prawdopodobny?
- AW małej populacji silniej działał dobór
- BW małej populacji silniej działał dryf, który utrwalił allel
- CW dużej populacji nie było mutacji
- DW małej populacji migracje wyrównały częstości
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: W małej populacji silniej działał dryf, który utrwalił allel – Dryf powoduje duże zmiany w małej populacji, a w dużej częstości zmieniają się nieznacznie.
Imigranci o innej częstości allelu zasilają populację. Jak wpłynie to na jej pulę genową?
- ACzęstość allelu zbliży się do częstości u imigrantów
- BZniknie zmienność
- CCzęstość allelu nie ulegnie zmianie
- DUtrwali się allel najczęstszy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Częstość allelu zbliży się do częstości u imigrantów – Przepływ genów wyrównuje częstości między populacjami albo wnosi nowe allele.
Cały dział „Ewolucja”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.