1Gatunek i izolacja rozrodcza
- Rdzeń (gatunek jako izolowana pula genowa, specjacja, konwergencja i dywergencja) jest w III klasie, dz. 2.3–2.4. Tu mechanizmy.
- Izolacja przedzygotowa nie dopuszcza do powstania zygoty: przestrzenna (inne siedliska), czasowa (inny czas godów lub kwitnienia), behawioralna (inne zaloty, np. śpiew lub sygnały świetlne), mechaniczna (niedopasowane narządy rozrodcze).
- Izolacja pozygotowa działa po zapłodnieniu: zygota nie rozwija się albo hybrydy są niepłodne, jak muł (krzyżówka klaczy i osła).
Przedzygotowa: zygoty nie ma. Pozygotowa: zygota jest, ale potomstwo nie przekaże genów dalej.
2Dwie drogi do nowego gatunku
- Allopatryczna: bariera geograficzna (rzeka, góry, morze) dzieli populację; przepływ genów ustaje, w każdej części zachodzą inne mutacje, dobór i dryf, aż po latach rodzą się bariery rozrodcze.
- Sympatryczna: bez bariery geograficznej. Przykłady: poliploidyzacja (częsta u roślin, nowy gatunek bywa od razu izolowany od rodziców) i specjalizacja do innego pokarmu lub siedliska w tym samym miejscu.
Przyjmowanie izolacji geograficznej za jedyny mechanizm specjacji. Jest jednym z mechanizmów, nie jedynym.
Muł jest niepłodną hybrydą klaczy i osła. To przykład izolacji
Zygota powstaje, ale hybryda nie wytwarza zdolnych do zapłodnienia gamet.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Radiacja i konwergencja
- Radiacja adaptacyjna: szybkie różnicowanie gatunków z jednego przodka, które zasiedlają nowe nisze. Przykłady: zięby Darwina na Galapagos (dzioby dopasowane do pokarmu) i cichlidy w jeziorach afrykańskich.
- Konwergencja: podobna presja doboru w podobnych środowiskach daje podobne cechy u niespokrewnionych gatunków – narządy analogiczne (skrzydło owada i ptaka, opływowe ciało i płetwy rekina i delfina).
- Dywergencja: spokrewnione formy w różnych środowiskach rozchodzą się w budowie – powstają narządy homologiczne o różnych funkcjach (kończyna przednia kręgowców: ręka, skrzydło nietoperza, płetwa wieloryba).
✎Ściąga: Specjacja, izolacja rozrodcza i radiacja
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Przedzygotowa: zygoty nie ma. Pozygotowa: zygota jest, ale potomstwo nie przekaże genów dalej.
- Izolacja przedzygotowa nie dopuszcza do powstania zygoty: przestrzenna (inne siedliska), czasowa (inny czas godów lub kwitnienia), behawioralna (inne zaloty, np. śpiew lub sygnały świetlne), mechaniczna (niedopasowane narządy rozrodcze).
- Izolacja pozygotowa działa po zapłodnieniu: zygota nie rozwija się albo hybrydy są niepłodne, jak muł (krzyżówka klaczy i osła).
- Allopatryczna: bariera geograficzna (rzeka, góry, morze) dzieli populację; przepływ genów ustaje, w każdej części zachodzą inne mutacje, dobór i dryf, aż po latach rodzą się bariery rozrodcze.
- Sympatryczna: bez bariery geograficznej. Przykłady: poliploidyzacja (częsta u roślin, nowy gatunek bywa od razu izolowany od rodziców) i specjalizacja do innego pokarmu lub siedliska w tym samym miejscu.
- Radiacja adaptacyjna: szybkie różnicowanie gatunków z jednego przodka, które zasiedlają nowe nisze. Przykłady: zięby Darwina na Galapagos (dzioby dopasowane do pokarmu) i cichlidy w jeziorach afrykańskich.
- Konwergencja: podobna presja doboru w podobnych środowiskach daje podobne cechy u niespokrewnionych gatunków – narządy analogiczne (skrzydło owada i ptaka, opływowe ciało i płetwy rekina i delfina).
- Dywergencja: spokrewnione formy w różnych środowiskach rozchodzą się w budowie – powstają narządy homologiczne o różnych funkcjach (kończyna przednia kręgowców: ręka, skrzydło nietoperza, płetwa wieloryba).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Muł jest niepłodną hybrydą klaczy i osła. To przykład izolacji
- Aprzedzygotowej behawioralnej
- Bprzedzygotowej czasowej
- Cprzedzygotowej przestrzennej
- Dpozygotowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: pozygotowej – Zygota powstaje, ale hybryda nie wytwarza zdolnych do zapłodnienia gamet.
Dwa gatunki żab rozmnażają się w tym samym stawie, ale jeden w kwietniu, a drugi w czerwcu. To izolacja
- Aprzedzygotowa mechaniczna
- Bpozygotowa
- Cprzedzygotowa behawioralna
- Dprzedzygotowa czasowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: przedzygotowa czasowa – Różnica terminów godów uniemożliwia spotkanie gamet.
Samce dwóch blisko spokrewnionych gatunków świetlików błyskają w innych rytmach, a samice odpowiadają tylko na własny rytm. To izolacja
- Aprzedzygotowa mechaniczna
- Bprzedzygotowa przestrzenna
- Cpozygotowa
- Dprzedzygotowa behawioralna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: przedzygotowa behawioralna – Chodzi o zachowania godowe, więc zygota w ogóle nie powstaje.
Rzeka zmieniła bieg i podzieliła populację gryzoni na dwie części. Po tysiącach lat nie krzyżują się one ze sobą. To
- Aspecjacja sympatryczna
- Bkonwergencja
- Cspecjacja allopatryczna
- Defekt założyciela bez zmian genetycznych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: specjacja allopatryczna – Bariera geograficzna przerwała przepływ genów i populacje zaczęły ewoluować osobno.
Który przykład ilustruje specjację sympatryczną?
- AJezioro wysycha i dzieli populację ryb
- BGóry dzielą populację dużych ssaków
- CPoliploidyzacja daje roślinie nowy gatunek rosnący obok rodziców
- DWyspa oddziela dwie populacje ptaków
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Poliploidyzacja daje roślinie nowy gatunek rosnący obok rodziców – Specjacja sympatryczna zachodzi bez bariery geograficznej.
Zięby Darwina na Galapagos zróżnicowały się pod względem dzioba i pokarmu. To przykład
- Akonwergencji
- Bradiacji adaptacyjnej
- Cdryfu bez doboru
- Dizolacji pozygotowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: radiacji adaptacyjnej – Jeden przodek dał początek wielu gatunkom zajmującym różne nisze.
Rekin i delfin mają podobny kształt ciała, choć są daleko spokrewnione. To wynik
- Awspólnego przodka z takim samym ciałem
- Bkonwergencji pod wpływem podobnej presji doboru
- Cdywergencji od niedawnego przodka
- Ddryfu genetycznego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: konwergencji pod wpływem podobnej presji doboru – Podobne środowisko wodne sprzyja podobnemu, opływowemu kształtowi mimo odległego pokrewieństwa – to narządy analogiczne.
Które stwierdzenie o specjacji jest prawdziwe?
- ABez bariery geograficznej specjacja nie może zajść
- BBariera geograficzna jest jednym z mechanizmów, ale nie jedynym
- CSpecjacja wymaga pozygotowej izolacji
- DSpecjacja zawsze jest natychmiastowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Bariera geograficzna jest jednym z mechanizmów, ale nie jedynym – Sympatryczna odbywa się w jednym miejscu, np. przez poliploidyzację.
Cały dział „Ewolucja”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.