ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Biologia · Zmienność, mutacje i chorobyklasa 4 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/4/biologia/zrodla-zmiennosci/

Biologia · Zmienność, mutacje i choroby · kl. 4 · zakres rozszerzony

Źródła zmienności

Rodzeństwo ma tych samych rodziców, a mimo to nie są identyczni – to zasługa tasowania genów przy powstawaniu gamet i ich losowego łączenia.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Co już masz

  • Zmienność fenotypową, rekombinacyjną i mutacyjną opisaliśmy w klasie II, w temacie „Mutacje i choroby genetyczne”. Tu: skąd dokładnie bierze się rekombinacja i jak ją policzyć.

2Źródła zmienności rekombinacyjnej

  • Crossing-over w profazie I mejozy – wymiana odcinków między chromatydami chromosomów homologicznych (nowe układy alleli na jednym chromosomie).
  • Niezależna segregacja chromosomów w anafazie I – każda para homologów rozchodzi się niezależnie od innych.
  • Losowe łączenie gamet w zapłodnieniu.
  • Liczba rodzajów gamet (bez crossing-over): 2n, gdzie n – liczba par chromosomów homologicznych (różniących się allelami).
  • Przykład. Dane: człowiek, n = 23. Obliczenia: 223 = 8 388 608 rodzajów gamet jednej osoby; po zapłodnieniu 223·223 = 246 ≈ 7,0·1013 kombinacji. Odpowiedź: nawet bez crossing-over rodzice mogą mieć dzieci o około 70 bilionach różnych kombinacji chromosomów.
Sprawdź, czy rozumiesz

Organizm ma 2n = 6 chromosomów (trzy pary, każda heterozygotyczna). Ile rodzajów gamet powstaje bez crossing-over?

3Genetyczna a środowiskowa

  • Modyfikacje środowiskowe (np. opalenizna, masa mięśni po treningu) nie są dziedziczne, bo nie zmieniają DNA gamet.
  • Nowa kombinacja alleli (rekombinacja) to nie to samo co nowy allel (mutacja): pierwsza tasuje to, co jest, druga tworzy coś, czego nie było.

4Zmienność ciągła i nieciągła

  • Ciągła – cechy ilościowe (wzrost, masa): wiele genów i środowisko. Nieciągła – klasy wyraźnie oddzielone (grupa krwi).
Zapamiętaj

Zmienność = genotyp (rekombinacja + mutacje) + środowisko; dziedziczne są tylko zmiany genetyczne w komórkach rozrodczych.

Uwaga na błąd

Crossing-over nie tworzy nowych alleli, tylko nowe kombinacje już istniejących.

Sprawdź, czy rozumiesz

Co różni nowy allel od nowej kombinacji alleli?

✎Ściąga: Źródła zmienności

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Zmienność = genotyp (rekombinacja + mutacje) + środowisko; dziedziczne są tylko zmiany genetyczne w komórkach rozrodczych.
  • Crossing-over w profazie I mejozy – wymiana odcinków między chromatydami chromosomów homologicznych (nowe układy alleli na jednym chromosomie).
  • Niezależna segregacja chromosomów w anafazie I – każda para homologów rozchodzi się niezależnie od innych.
  • Losowe łączenie gamet w zapłodnieniu.
  • Modyfikacje środowiskowe (np. opalenizna, masa mięśni po treningu) nie są dziedziczne, bo nie zmieniają DNA gamet.
  • Nowa kombinacja alleli (rekombinacja) to nie to samo co nowy allel (mutacja): pierwsza tasuje to, co jest, druga tworzy coś, czego nie było.
  • Ciągła – cechy ilościowe (wzrost, masa): wiele genów i środowisko. Nieciągła – klasy wyraźnie oddzielone (grupa krwi).

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. W której fazie mejozy zachodzi crossing-over?

    1. ATelofaza II
    2. BMetafaza II
    3. CAnafaza II
    4. DProfaza I
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Profaza I – Chromosomy homologiczne są wtedy sparowane i wymieniają odcinki.

  2. Niezależna segregacja chromosomów zachodzi w:

    1. Aanafazie mitozy
    2. Bprofazie II
    3. Canafazie I mejozy
    4. Dinterfazie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: anafazie I mejozy – W anafazie I rozdzielają się całe chromosomy homologiczne, każda para niezależnie.

  3. Organizm ma 2n = 6 chromosomów (trzy pary, każda heterozygotyczna). Ile rodzajów gamet powstaje bez crossing-over?

    1. A6
    2. B3
    3. C12
    4. D8
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 8 – 23 = 8.

  4. Ile rodzajów gamet tworzy organizm o 2n = 8 (bez crossing-over, wszystkie pary heterozygotyczne)?

    1. A32
    2. B4
    3. C8
    4. D16
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 16 – n = 4, 24 = 16.

  5. Który czynnik NIE jest źródłem zmienności rekombinacyjnej?

    1. ALosowe łączenie gamet
    2. BSubstytucja nukleotydu
    3. CNiezależna segregacja
    4. DCrossing-over
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Substytucja nukleotydu – Substytucja to mutacja, czyli zmienność mutacyjna.

  6. Wegetatywnie rozmnożone rośliny (klony) rosną w różnych miejscach i mają różną wysokość. To zmienność:

    1. Aśrodowiskowa, niedziedziczna
    2. Bmutacyjna generatywna
    3. Cnieciągła genetyczna
    4. Drekombinacyjna
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: środowiskowa, niedziedziczna – Klony mają ten sam genotyp, więc różnice wynikają ze środowiska.

  7. Co różni nowy allel od nowej kombinacji alleli?

    1. ANie ma różnicy
    2. BNowy allel powstaje w crossing-over
    3. CNowy allel powstaje w wyniku mutacji, a kombinacja przez rekombinację
    4. DKombinacja powstaje z mutacji
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Nowy allel powstaje w wyniku mutacji, a kombinacja przez rekombinację – Mutacja zmienia sekwencję DNA, rekombinacja tylko tasuje allele.

  8. Wzrost człowieka wykazuje zmienność:

    1. Anieciągłą, w trzech klasach
    2. Bciągłą
    3. Cwyłącznie środowiskową
    4. Dtylko mutacyjną
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: ciągłą – Wzrost to cecha ilościowa o rozkładzie ciągłym.

Cały dział „Zmienność, mutacje i choroby”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Biologia, klasa 4

Gen i organizacja informacjiTranskrypcja i obróbka RNAKod genetyczny i translacjaRegulacja ekspresji genówKrzyżówki i interakcje genówCechy wielogenowe i środowiskoSprzężenie i mapa genówDziedziczenie pozajądrowePłeć i rodowodyMutacje i aberracjeChoroby genetyczneMutageny i nowotworyBiotechnologia: zastosowania, terapia i etykaEnzymy, wektory i analiza DNAPCR, elektroforeza i sekwencjonowanieGMO i otrzymywanie transgenówKlonowanie, komórki macierzyste i ograniczenia terapiiDowody, adaptacje i dobór: zmiennośćDryf genetyczny i zmiany częstości alleliRównowaga Hardy’ego–WeinbergaSpecjacja, izolacja rozrodcza i radiacjaEwolucja człowiekaTolerancja, bioindykacja i formy życiowe roślinPopulacja, metapopulacja i regulacja liczebnościRelacje i sieci pokarmowe: analiza danychEnergia i cykle materii: węgiel i azotSukcesja ekologicznaRóżnorodność, endemity, zagrożenia i ochronaDoświadczenie, dane i wyjaśnianie przyczynowo-skutkowePowtórzenie: komórka, metabolizm i podziały