1Co już masz
- Pojęcia, rodzaje dominacji i krzyżówki jedno- i dwugenowe są w klasie II („Allele i krzyżówki genetyczne”). Praw Mendla nie recytujesz – stosujesz je w krzyżówkach.
2Krzyżówka testowa i allele wielokrotne
- Krzyżówka testowa – osobnik o fenotypie dominującym × homozygota recesywna (aa; dla dwóch genów aabb). Całe potomstwo z cechą dominującą → badany był AA; połowa z cechą recesywną → był Aa. AaBb × aabb przy niezależnym dziedziczeniu daje 1:1:1:1.
- Allele wielokrotne – gen ma więcej niż dwa allele, a osobnik zawsze tylko dwa. Grupy AB0: IA, IB, i (IA i IB są kodominujące, oba dominują nad i) – 4 fenotypy, 6 genotypów. Układ Rh to osobny gen (D – Rh+, dominuje nad d – Rh−), który dziedziczy się niezależnie od AB0.
Krzyżówka testowa AaBb × aabb przy niezależnym dziedziczeniu daje fenotypy w stosunku:
Heterozygota tworzy cztery typy gamet po 25%, a aabb tylko ab.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Prawdopodobieństwo
- Reguła iloczynu – dwa zdarzenia niezależne naraz („i”): mnożysz. Reguła sumy – zdarzenia wykluczające się („albo”): dodajesz.
- Przykład: IAi × IBi. Dziecko ma grupę AB, A, B albo 0, każdą z p = 1 przez 4. Dwoje dzieci z grupą 0: 1 przez 4 · 1 przez 4 = 1 przez 16.
- AB0 + Rh krok po kroku. (1) Rodzice: IAi Dd × IBi dd. (2) AB0 osobno: ii z p = 1 przez 4. (3) Rh osobno: Dd × dd → dd z p = 1 przez 2. (4) Geny niezależne, więc mnożysz: 1 przez 4 · 1 przez 2 = 1 przez 8. Odpowiedź: dziecko 0 Rh− z p = 1 przez 8.
4Współdziałanie genów (AaBb × AaBb)
| Typ | Stosunek | Zasada |
|---|---|---|
| Epistaza recesywna | 9:3:4 | aa maskuje działanie B |
| Epistaza dominująca | 12:3:1 | A maskuje działanie B |
| Komplementarność | 9:7 | cecha tylko gdy są A i B |
| Kumulatywne bez sumowania | 15:1 | wystarczy jeden allel dominujący któregokolwiek genu |
| Kumulatywne z sumowaniem | 1:4:6:4:1 | liczy się liczba alleli dominujących |
| Kumulatywne (wariant) | 9:6:1 | A_B_ – efekt silny, A_bb i aaB_ – słabszy, aabb – brak |
- Skąd 9:3:4? Przy epistazie recesywnej klasy aaB_ (3) i aabb (1) mają ten sam fenotyp: 3 + 1 = 4.
Te stosunki to zmodyfikowane 9:3:3:1 – klasy fenotypowe się łączą.
Mylenie epistazy z dominacją – epistaza to wpływ jednego genu na drugi, dominacja dotyczy alleli jednego genu.
W krzyżówce AaBb × AaBb allel aa maskuje działanie genu B. Stosunek fenotypów wynosi:
To epistaza recesywna: A_B_ (9), A_bb (3), aaB_ + aabb (3 + 1 = 4).
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Krzyżówki i interakcje genów
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Te stosunki to zmodyfikowane 9:3:3:1 – klasy fenotypowe się łączą.
- Krzyżówka testowa – osobnik o fenotypie dominującym × homozygota recesywna (aa; dla dwóch genów aabb). Całe potomstwo z cechą dominującą → badany był AA; połowa z cechą recesywną → był Aa. AaBb × aabb przy niezależnym dziedziczeniu daje 1:1:1:1.
- Allele wielokrotne – gen ma więcej niż dwa allele, a osobnik zawsze tylko dwa. Grupy AB0: IA, IB, i (IA i IB są kodominujące, oba dominują nad i) – 4 fenotypy, 6 genotypów. Układ Rh to osobny gen (D – Rh+, dominuje nad d – Rh−), który dziedziczy się niezależnie od AB0.
- Reguła iloczynu – dwa zdarzenia niezależne naraz („i”): mnożysz. Reguła sumy – zdarzenia wykluczające się („albo”): dodajesz.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Krzyżówka testowa AaBb × aabb przy niezależnym dziedziczeniu daje fenotypy w stosunku:
- A3:1
- B1:2:1
- C9:3:3:1
- D1:1:1:1
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 1:1:1:1 – Heterozygota tworzy cztery typy gamet po 25%, a aabb tylko ab.
Matka ma genotyp IAi Dd, ojciec IBi dd (D – Rh+, d – Rh−). Jakie jest prawdopodobieństwo, że dziecko będzie miało grupę 0 Rh−?
- A3 przez 8
- B1 przez 16
- C1 przez 8
- D1 przez 4
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1 przez 8 – P(ii) = 1 przez 4, P(dd) = 1 przez 2; geny dziedziczą się niezależnie, więc 1 przez 4 · 1 przez 2 = 1 przez 8.
Ile genotypów i fenotypów ma układ grup krwi AB0?
- A3 genotypy i 3 fenotypy
- B6 genotypów i 4 fenotypy
- C4 genotypy i 6 fenotypów
- D8 genotypów i 4 fenotypy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 6 genotypów i 4 fenotypy – Genotypy: IAIA, IAi, IBIB, IBi, IAIB, ii.
Jakie grupy krwi mogą mieć dzieci rodziców o grupach AB i 0?
- ATylko AB
- BTylko 0 lub AB
- CTylko A lub B
- DA, B, AB i 0
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Tylko A lub B – Rodzic AB daje IA albo IB, rodzic 0 daje i, więc A albo B.
Rodzice IAi i IBi mają dwoje dzieci. Jakie jest prawdopodobieństwo, że oboje mają grupę 0?
- A1 przez 16
- B1 przez 4
- C1 przez 8
- D1 przez 2
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 1 przez 16 – P(0) dla jednego dziecka to 1 przez 4, a dla dwojga 1 przez 4·1 przez 4 = 1 przez 16.
W krzyżówce AaBb × AaBb allel aa maskuje działanie genu B. Stosunek fenotypów wynosi:
- A15:1
- B12:3:1
- C9:7
- D9:3:4
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 9:3:4 – To epistaza recesywna: A_B_ (9), A_bb (3), aaB_ + aabb (3 + 1 = 4).
Barwa kwiatu zależy od dwóch genów komplementarnych: kwiat jest barwny tylko gdy są A i B. Z krzyżówki AaBb × AaBb otrzymano 160 roślin. Ilu można się spodziewać roślin o białych kwiatach?
- A90
- B40
- C30
- D70
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 70 – Białe to 7 z 16 klas (9:7): 7 przez 16·160 = 70.
Przy kumulatywnym działaniu genów w krzyżówce AaBb × AaBb (suma dominujących alleli) jaka część potomstwa ma dokładnie dwa allele dominujące?
- A4 przez 16
- B6 przez 16
- C9 przez 16
- D1 przez 16
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 6 przez 16 – Rozkład 1:4:6:4:1 – klasa środkowa to 6 z 16.
Cały dział „Dziedziczenie cech”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.