1Rdzeń z III klasy
- Dowody (kopalne, anatomia porównawcza: homologia i analogia, molekularne), drzewa filogenetyczne, dobór naturalny i jego rodzaje (stabilizujący, kierunkowy, różnicujący) oraz adaptacje są opisane w III klasie (dz. 2.1–2.3). Tu rozszerzenie o zmienność.
2Zmienność jako surowiec doboru
- Zmienność dziedziczna (genetyczna) pochodzi z mutacji, crossing-over, losowego rozchodzenia się chromosomów i losowego łączenia gamet. Dobór może ją wykorzystać.
- Zmienność niedziedziczna (modyfikacje) wynika z warunków środowiska: roślina z cienia ma większe liście, ale nie przekaże tej cechy nasionom.
Dobór wybiera spośród już istniejących wariantów dziedzicznych; nie tworzy ich.
Która zmienność może być materiałem doboru naturalnego?
Tylko cechy zapisane w genach przekazywane są potomstwu, więc dobór zmienia ich częstość.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Mutacje nie są celowe
- Mutacje są losowe względem potrzeb organizmu. Antybiotyk nie wywołuje oporności, tylko eliminuje wrażliwych, a oporni, którzy już byli w populacji, przeżywają i się mnożą. Pokazało to doświadczenie z odbijaniem kolonii na kolejne płytki (replika Lederberga): oporne kolonie istniały zanim zetknęły się z antybiotykiem.
Pisanie, że żyrafy rozciągnęły szyje, bo chciały dosięgnąć liści, i to dziedziczą potomkowie. Rozciąganie nie zmienia genów; żyrafy o dłuższych szyjach miały więcej potomstwa.
4Jak analizować zadanie
- Dostosowanie (fitness) to liczba płodnych potomków osobnika, nie siła. Dobór kierunkowy przesuwa średnią cechy, stabilizujący zawęża rozrzut, a różnicujący sprzyja skrajnościom. Przykłady: stabilizujący – najlepiej przeżywają noworodki o średniej masie urodzeniowej; kierunkowy – oporność bakterii na antybiotyki albo krępak nabrzozak (Biston betularia), u którego w zadymionych okolicach przeważyły ciemne osobniki; różnicujący – utrzymują się osobniki o skrajnych cechach, a pośrednie są eliminowane.
- Na schemacie drzewa wspólny przodek leży w węźle rozgałęzienia, a odległość od korzenia to nie „poziom zaawansowania”.
Którym przykładem można zilustrować dobór kierunkowy?
Średnia cecha przesuwa się w jednym kierunku.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Dowody, adaptacje i dobór: zmienność
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Dobór wybiera spośród już istniejących wariantów dziedzicznych; nie tworzy ich.
- Zmienność dziedziczna (genetyczna) pochodzi z mutacji, crossing-over, losowego rozchodzenia się chromosomów i losowego łączenia gamet. Dobór może ją wykorzystać.
- Zmienność niedziedziczna (modyfikacje) wynika z warunków środowiska: roślina z cienia ma większe liście, ale nie przekaże tej cechy nasionom.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która zmienność może być materiałem doboru naturalnego?
- ADziedziczna, wynikająca z mutacji i rekombinacji
- BKażda, także opalenizna
- CNiedziedziczna, wynikająca z odżywiania
- DWywołana wyłącznie przez środowisko
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Dziedziczna, wynikająca z mutacji i rekombinacji – Tylko cechy zapisane w genach przekazywane są potomstwu, więc dobór zmienia ich częstość.
Bakterie z kolonii wystawionej na antybiotyk w większości giną, a kilka przeżywa i się rozmnaża. Co jest najlepszym wyjaśnieniem?
- ABakterie zdecydowały się stać opornymi
- BAntybiotyk wywołał mutację oporności w każdej komórce
- COporność powstała, bo bakterie jej potrzebowały
- DOporne warianty już były w populacji, a antybiotyk działał jako czynnik selekcji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Oporne warianty już były w populacji, a antybiotyk działał jako czynnik selekcji – Mutacje są losowe, a środowisko wybiera tych, którzy je mają.
Co przekazuje się potomstwu?
- AZmianę zapisaną w DNA komórek rozrodczych
- BBliznę po urazie
- COpaleniznę
- DUmięśnienie wyrobione treningiem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Zmianę zapisaną w DNA komórek rozrodczych – Przekazywane są cechy zależne od genów w gametach, a nie nabyte w ciągu życia.
Roślina rosnąca w cieniu ma większe liście niż ta sama odmiana na słońcu. To przykład
- Azmienności dziedzicznej wskutek mutacji
- Brekombinacji genetycznej
- Czmienności niedziedzicznej (modyfikacji)
- Ddoboru kierunkowego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zmienności niedziedzicznej (modyfikacji) – Różnica wynika ze środowiska, nie z różnic w genach.
Co oznacza wysokie dostosowanie (fitness) osobnika?
- AŻyje najdłużej
- BJest silniejszy od innych
- CMa najwięcej mutacji
- DPozostawia relatywnie dużo płodnych potomków
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Pozostawia relatywnie dużo płodnych potomków – O dostosowaniu decyduje sukces rozrodczy.
Którym przykładem można zilustrować dobór kierunkowy?
- AW jednej populacji przeważają osobniki skrajnie małe i skrajnie duże
- BNoworodki o średniej masie mają największą przeżywalność
- COpalenizna zwiększa się u osób spędzających lato na plaży
- DW zadymionych lasach rośnie udział ciemnych krępaków nabrzozaków (Biston betularia)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: W zadymionych lasach rośnie udział ciemnych krępaków nabrzozaków (Biston betularia) – Średnia cecha przesuwa się w jednym kierunku.
Które zdanie o mutacjach jest prawdziwe?
- ANigdy nie wpływają na fenotyp
- BPowstają losowo względem potrzeb organizmu
- CPowstają wtedy, gdy organizm ich potrzebuje
- DZawsze są szkodliwe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Powstają losowo względem potrzeb organizmu – Dobór decyduje o ich losie dopiero po ich powstaniu.
Który czynnik NIE zwiększa dziedzicznej zmienności populacji?
- AMutacje w komórkach rozrodczych
- BĆwiczenia fizyczne osobników
- CLosowe łączenie gamet
- DCrossing-over w mejozie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ćwiczenia fizyczne osobników – Trening nie zmienia genów, a pozostałe czynniki tworzą nowe kombinacje lub allele.
Cały dział „Ewolucja”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.