1Położenie i skały
- Wyżyna Krakowsko-Częstochowska leży w pasie wyżyn, między Krakowem a Częstochową. Nazywa się ją też Jurą, bo jej skały powstały w okresie jurajskim.
- Zbudowana jest głównie z wapieni. Wapień powstał ok. 150 mln lat temu na dnie ciepłego morza z muszli i szkieletów drobnych organizmów.
- Typowy widok: falisty teren, białe skały wśród lasów i pól, głębokie doliny, np. Dolina Prądnika.
2Kras – jak woda rzeźbi wapień
- Woda deszczowa z rozpuszczonym dwutlenkiem węgla powoli rozpuszcza wapień. To zjawisko nazywamy krasem.
- Na powierzchni zostają ostańce – samotne skały, które oparły się niszczeniu, np. Maczuga Herkulesa. Woda szybko wsiąka w szczeliny, więc rzek i jezior jest mało.
- Pod ziemią woda wymywa jaskinie, np. Jaskinię Łokietka i Jaskinię Wierzchowską.
Dlaczego na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej jest mało rzek i jezior?
Spękany wapień przepuszcza wodę w głąb ziemi.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Nacieki w jaskiniach
- Kapiąca woda zostawia na skale cienką warstwę wapienia. Tak powoli rosną nacieki.
| Naciek | Gdzie rośnie? |
|---|---|
| stalaktyt | zwisa z sufitu (stropu) jaskini |
| stalagmit | rośnie od dna jaskini w górę |
| stalagnat | kolumna z połączonego stalaktytu i stalagmitu |
Stalaktyt trzyma się sufitu, stalagmit mocno stoi na dnie.
Jaskiń krasowych nie wykopali ludzie ani zwierzęta – wymyła je woda, rozpuszczając wapień.
4Dziedzictwo i ochrona
- Ojcowski Park Narodowy, najmniejszy park narodowy w Polsce, chroni Dolinę Prądnika, ostańce i jaskinie. Żyje w nich wiele nietoperzy.
- Szlak Orlich Gniazd prowadzi z Krakowa do Częstochowy obok średniowiecznych zamków zbudowanych na skałach, np. w Pieskowej Skale, Ogrodzieńcu i Olsztynie. Skały były naturalną obroną.
- Krajobraz niszczą kamieniołomy wapienia i zabudowa przy szlakach.
Najmniejszy park narodowy w Polsce, który chroni jaskinie i ostańce Jury, to
Ojcowski PN leży w Dolinie Prądnika koło Krakowa.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Krajobraz wyżynny Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Stalaktyt trzyma się sufitu, stalagmit mocno stoi na dnie.
- Wyżyna Krakowsko-Częstochowska leży w pasie wyżyn, między Krakowem a Częstochową. Nazywa się ją też Jurą, bo jej skały powstały w okresie jurajskim.
- Ojcowski Park Narodowy, najmniejszy park narodowy w Polsce, chroni Dolinę Prądnika, ostańce i jaskinie. Żyje w nich wiele nietoperzy.
- Szlak Orlich Gniazd prowadzi z Krakowa do Częstochowy obok średniowiecznych zamków zbudowanych na skałach, np. w Pieskowej Skale, Ogrodzieńcu i Olsztynie. Skały były naturalną obroną.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Z jakiej skały zbudowana jest głównie Wyżyna Krakowsko-Częstochowska?
- Az wapienia
- Bz węgla kamiennego
- Cz granitu
- Dz lessu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: z wapienia – Wapienie powstały na dnie morza w okresie jurajskim.
Kras to
- Ażłobienie skał przez lodowiec
- Brozpuszczanie wapieni przez wodę z dwutlenkiem węgla
- Cnawiewanie piasku przez wiatr
- Dwydobywanie skał przez człowieka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: rozpuszczanie wapieni przez wodę z dwutlenkiem węgla – Woda z dwutlenkiem węgla powoli rozpuszcza wapień.
Naciek zwisający z sufitu jaskini to
- Astalagmit
- Bstalaktyt
- Costaniec
- Dstalagnat
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: stalaktyt – Stalaktyt „trzyma się” sufitu, a stalagmit rośnie od dna.
Połączone stalaktyt i stalagmit tworzą
- Astalagnat
- Bostaniec
- Cwąwóz
- Dgłaz narzutowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: stalagnat – Stalagnat to kolumna od dna do sufitu jaskini.
Maczuga Herkulesa to przykład
- Astalagmitu
- Bwydmy
- Costańca
- Dmoreny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ostańca – Ostaniec to skała, która oparła się niszczeniu.
Dlaczego na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej jest mało rzek i jezior?
- Abo rzeki osuszył człowiek
- Bbo cała woda paruje latem
- Cbo woda wsiąka w szczeliny wapieni
- Dbo wyżyna jest pustynią
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: bo woda wsiąka w szczeliny wapieni – Spękany wapień przepuszcza wodę w głąb ziemi.
Szlak Orlich Gniazd łączy
- AKraków z Zakopanem
- BLublin z Kazimierzem Dolnym
- CKraków z Częstochową
- DWarszawę z Gdańskiem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Kraków z Częstochową – Szlak prowadzi obok zamków na skałach Jury.
Najmniejszy park narodowy w Polsce, który chroni jaskinie i ostańce Jury, to
- ASłowiński PN
- BKampinoski PN
- CTatrzański PN
- DOjcowski PN
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ojcowski PN – Ojcowski PN leży w Dolinie Prądnika koło Krakowa.
Cały dział „Krajobrazy Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.