1Strefowość
- Strefowość to układ krajobrazów w pasach (strefach) od równika ku biegunom.
- Im dalej od równika, tym promienie słoneczne padają bardziej ukośnie i słabiej grzeją, więc jest coraz chłodniej. Zmieniają się też opady.
| krajobraz | temperatura | opady |
|---|---|---|
| wilgotny las równikowy | gorąco cały rok | bardzo duże, cały rok |
| sawanna | gorąco cały rok | pora deszczowa i sucha |
| pustynia gorąca | upalne dni, chłodne noce | bardzo małe |
| śródziemnomorski | gorące lato, ciepła zima | zimą |
| step | gorące lato, mroźna zima | małe |
| las liściasty i mieszany | cztery pory roku | cały rok |
| tajga | długa, mroźna zima | małe |
| tundra | mroźna zima, chłodne lato | małe |
| pustynia lodowa | mróz cały rok | bardzo małe |
Strefy nie są idealnymi pasami. Np. na półkuli południowej nie ma tajgi, a tundra zajmuje tylko nieliczne wyspy, bo na tych szerokościach prawie nie ma lądu.
2Piętrowość
- Piętrowość to zmiana krajobrazów wraz z wysokością w górach. Tu też jest coraz zimniej – o ok. 0,6°C na każde 100 m.
- W Himalajach od podnóża do szczytu spotkamy kolejno: wilgotne lasy, lasy liściaste, lasy iglaste, krzewy i łąki oraz wieczny śnieg.
Strefowość zależy od odległości od równika, a piętrowość – od wysokości nad poziomem morza. W obu przypadkach o krajobrazie decyduje głównie temperatura.
Dlaczego im dalej od równika, tym jest chłodniej?
Ukośne promienie rozkładają ciepło na większej powierzchni.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Porównania krajobrazów
- Sawanna i step – oba to krainy traw, ale na sawannie jest gorąco przez cały rok, a na stepie zima jest mroźna.
- Pustynia gorąca i lodowa – obie mają bardzo mało opadów i mało życia, ale jedna jest upalna, a druga mroźna.
- Las równikowy i las liściasty – las równikowy jest zielony przez cały rok i ma więcej warstw, a las liściasty zrzuca liście jesienią.
✎Ściąga: Strefowość i piętrowość krajobrazów – podsumowanie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Strefowość zależy od odległości od równika, a piętrowość – od wysokości nad poziomem morza. W obu przypadkach o krajobrazie decyduje głównie temperatura.
- Strefowość to układ krajobrazów w pasach (strefach) od równika ku biegunom.
- Piętrowość to zmiana krajobrazów wraz z wysokością w górach. Tu też jest coraz zimniej – o ok. 0,6°C na każde 100 m.
- Sawanna i step – oba to krainy traw, ale na sawannie jest gorąco przez cały rok, a na stepie zima jest mroźna.
- Pustynia gorąca i lodowa – obie mają bardzo mało opadów i mało życia, ale jedna jest upalna, a druga mroźna.
- Las równikowy i las liściasty – las równikowy jest zielony przez cały rok i ma więcej warstw, a las liściasty zrzuca liście jesienią.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest strefowość?
- Azmianą krajobrazów wraz z wysokością
- Bukładem krajobrazów w pasach od równika ku biegunom
- Cpodziałem Ziemi na półkule
- Dzmianą pogody w ciągu dnia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: układem krajobrazów w pasach od równika ku biegunom – Zmiana krajobrazów z wysokością to piętrowość.
Dlaczego im dalej od równika, tym jest chłodniej?
- Apromienie słoneczne padają bardziej ukośnie i słabiej grzeją
- Bbo jest mniej chmur
- Cbo jest bliżej oceanu
- Dbo jest więcej gór
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: promienie słoneczne padają bardziej ukośnie i słabiej grzeją – Ukośne promienie rozkładają ciepło na większej powierzchni.
Który krajobraz leży najbliżej równika?
- Astep
- Bsawanna
- Cpustynia gorąca
- Dwilgotny las równikowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wilgotny las równikowy – Za nim, dalej od równika, leżą sawanny i pustynie.
Która kolejność krajobrazów jest poprawna od równika ku biegunowi północnemu?
- Alas równikowy, sawanna, pustynia gorąca, tajga, tundra
- Bpustynia gorąca, las równikowy, tajga, tundra
- Csawanna, las równikowy, tundra, tajga
- Dtundra, tajga, step, sawanna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: las równikowy, sawanna, pustynia gorąca, tajga, tundra – Tundra leży dalej na północ niż tajga.
Co łączy pustynię gorącą i pustynię lodową?
- Ażyzne gleby
- Bwysoka temperatura
- Cbardzo małe opady
- Dbujna roślinność
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: bardzo małe opady – Różni je temperatura – upał lub mróz.
Czym różni się step od sawanny?
- Ana sawannie nie ma traw
- Bna stepie rosną lasy iglaste
- Cna stepie zima jest mroźna, a na sawannie gorąco cały rok
- Dstep leży przy równiku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: na stepie zima jest mroźna, a na sawannie gorąco cały rok – Oba krajobrazy porastają trawy.
Któremu piętru w górach odpowiada tundra?
- Akrzewom i łąkom wysokogórskim
- Blasom liściastym
- Clasom iglastym
- Dwilgotnym lasom u podnóża
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: krzewom i łąkom wysokogórskim – Tajdze odpowiada piętro lasów iglastych.
Dlaczego na półkuli południowej nie ma tajgi?
- Azajmuje ją pustynia
- Bjest tam za gorąco
- Cwycięto ją
- Dna tych szerokościach prawie nie ma lądu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: na tych szerokościach prawie nie ma lądu – Tam, gdzie mogłaby rosnąć tajga, rozciąga się ocean.
Cały dział „Krajobrazy świata”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.