1Atmosfera – powłoka gazowa Ziemi
- Atmosfera to warstwa powietrza otaczająca Ziemię. Im wyżej, tym powietrze jest rzadsze.
- Troposfera – najniższa warstwa (do ok. 8–18 km, najgrubsza nad równikiem). Jest w niej prawie cała para wodna, powstają chmury, opady i wiatr, czyli pogoda.
- Stratosfera – sięga do ok. 50 km. Leży w niej warstwa ozonowa, która pochłania większość szkodliwego promieniowania UV.
- Wyżej są kolejne, bardzo rozrzedzone warstwy – w nich spalają się meteory.
2Znaczenie atmosfery
- Dostarcza tlenu do oddychania i dwutlenku węgla roślinom do fotosyntezy.
- Chroni przed promieniowaniem UV i przed okruchami skalnymi z kosmosu.
- Zatrzymuje ciepło i łagodzi różnice temperatur między dniem a nocą.
3Naturalny efekt cieplarniany
- Słońce ogrzewa powierzchnię Ziemi, a ta oddaje ciepło w stronę kosmosu.
- Gazy cieplarniane – para wodna, dwutlenek węgla (CO₂) i metan – zatrzymują część tego ciepła przy powierzchni, trochę jak szyby szklarni.
Bez naturalnego efektu cieplarnianego średnia temperatura przy powierzchni Ziemi wynosiłaby ok. −18 °C zamiast ok. +15 °C.
Jaka byłaby średnia temperatura przy powierzchni Ziemi bez naturalnego efektu cieplarnianego?
Gazy cieplarniane podnoszą średnią temperaturę z ok. −18 °C do ok. +15 °C.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Człowiek nasila efekt cieplarniany
- Spalanie węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego (elektrownie, samochody, piece) dostarcza do atmosfery dużo CO₂.
- Wycięte lasy nie pochłaniają CO₂, a hodowla bydła i wysypiska śmieci wytwarzają metan.
- Więcej gazów cieplarnianych to więcej zatrzymanego ciepła, czyli zmiana klimatu: ocieplenie, susze, ulewy, topnienie lodowców.
„efekt cieplarniany jest szkodliwy i trzeba go zlikwidować”
Naturalny efekt jest niezbędny do życia – groźne jest jego nasilenie przez człowieka.
5Ślad węglowy – co mogę zrobić?
- Ślad węglowy to ilość gazów cieplarnianych, które powstają przez nasze działania: podróże, jedzenie, zakupy, zużycie energii.
| działanie | dlaczego pomaga |
|---|---|
| pieszo, rowerem lub autobusem zamiast autem | mniej spalonego paliwa |
| gaszenie światła, wyłączanie ładowarek | mniej prądu z elektrowni |
| krótki prysznic | mniej energii do pompowania i grzania wody |
| niemarnowanie jedzenia | nie marnuje się energia zużyta na uprawę i transport |
| lokalne i sezonowe produkty | krótszy transport, bez ogrzewanych szklarni |
| naprawianie, wymiana rzeczy, segregacja | mniej nowych produktów, odzysk surowców |
Czym jest ślad węglowy?
Ślad węglowy mierzy, ile gazów cieplarnianych powoduje nasz styl życia.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Atmosfera i efekt cieplarniany
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Bez naturalnego efektu cieplarnianego średnia temperatura przy powierzchni Ziemi wynosiłaby ok. −18 °C zamiast ok. +15 °C.
- Atmosfera to warstwa powietrza otaczająca Ziemię. Im wyżej, tym powietrze jest rzadsze.
- Troposfera – najniższa warstwa (do ok. 8–18 km, najgrubsza nad równikiem). Jest w niej prawie cała para wodna, powstają chmury, opady i wiatr, czyli pogoda.
- Stratosfera – sięga do ok. 50 km. Leży w niej warstwa ozonowa, która pochłania większość szkodliwego promieniowania UV.
- Gazy cieplarniane – para wodna, dwutlenek węgla (CO₂) i metan – zatrzymują część tego ciepła przy powierzchni, trochę jak szyby szklarni.
- Ślad węglowy to ilość gazów cieplarnianych, które powstają przez nasze działania: podróże, jedzenie, zakupy, zużycie energii.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W której warstwie atmosfery powstają chmury i opady?
- Aw troposferze
- Bw stratosferze
- Cw najwyższych warstwach
- Dw warstwie ozonowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w troposferze – Troposfera zawiera prawie całą parę wodną, dlatego to w niej kształtuje się pogoda.
Co chroni organizmy przed nadmiarem promieniowania UV?
- Awarstwa ozonowa w stratosferze
- Bdwutlenek węgla w powietrzu
- Cchmury w troposferze
- Dpara wodna przy powierzchni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: warstwa ozonowa w stratosferze – Ozon w stratosferze pochłania większość szkodliwego promieniowania UV.
Jaka byłaby średnia temperatura przy powierzchni Ziemi bez naturalnego efektu cieplarnianego?
- Aok. +15 °C
- Bok. 0 °C
- Cok. −18 °C
- Dok. +30 °C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ok. −18 °C – Gazy cieplarniane podnoszą średnią temperaturę z ok. −18 °C do ok. +15 °C.
Które działanie człowieka dostarcza do atmosfery najwięcej CO₂?
- Asegregowanie odpadów w domu
- Bspalanie węgla, ropy i gazu
- Csadzenie drzew w mieście
- Djazda na rowerze do szkoły
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: spalanie węgla, ropy i gazu – Paliwa kopalne zawierają węgiel, który podczas spalania tworzy CO₂.
Dlaczego wycinka lasów nasila efekt cieplarniany?
- Alasy niszczą warstwę ozonową
- Bmniej roślin pochłania CO₂ z powietrza
- Cbez lasów jest mniej tlenu w stratosferze
- Ddrzewa wytwarzają dużo metanu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: mniej roślin pochłania CO₂ z powietrza – Rośliny pobierają CO₂ do fotosyntezy, więc po wycince zostaje go więcej w powietrzu.
Czym jest ślad węglowy?
- Ailością sadzy osadzającej się w kominie
- Bilością gazów cieplarnianych powstających przez nasze działania
- Cilością węgla wydobywanego w kopalniach
- Dilością pyłów w powietrzu podczas smogu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ilością gazów cieplarnianych powstających przez nasze działania – Ślad węglowy mierzy, ile gazów cieplarnianych powoduje nasz styl życia.
Zosia chce zmniejszyć swój ślad węglowy. Co powinna wybrać?
- Anową bluzę zamiast zaszyć starą
- Btruskawki przywiezione samolotem w grudniu
- Ctruskawki z pobliskiego gospodarstwa w czerwcu
- Djazdę autem do szkoły oddalonej o 500 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: truskawki z pobliskiego gospodarstwa w czerwcu – Lokalne i sezonowe produkty mają krótki transport i nie rosną w ogrzewanych szklarniach.
Kolega mówi: „Efekt cieplarniany trzeba całkowicie zlikwidować”. Co mu odpowiesz?
- AEfekt cieplarniany wywołują tylko samochody.
- BNaturalny efekt jest potrzebny, groźne jest jego nasilenie.
- CMa rację, efekt cieplarniany tylko szkodzi.
- DEfekt cieplarniany nie wpływa na temperaturę.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Naturalny efekt jest potrzebny, groźne jest jego nasilenie. – Bez naturalnego efektu cieplarnianego Ziemia byłaby zbyt zimna do życia.
Cały dział „Planeta Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.