1Co to jest dieta?
- Dieta to sposób odżywiania się – co, ile i jak często jemy. Nie oznacza odchudzania.
- Każda dieta powinna dostarczać wszystkich składników pokarmowych (znasz je z tematu „Co warto jeść?”).
2Zdrowa, zróżnicowana dieta
- Talerz Zdrowego Żywienia (Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, NIZP PZH-PIB): połowa talerza to warzywa i owoce (więcej warzyw), ćwierć – produkty zbożowe, najlepiej pełnoziarniste, ćwierć – produkty białkowe (ryby, jaja, nasiona roślin strączkowych, drób, nabiał).
- Pij wodę, jedz regularnie, ograniczaj słodycze, słone przekąski i słodzone napoje, codziennie się ruszaj.
Zdrowa dieta jest zróżnicowana – żaden pojedynczy produkt nie dostarczy wszystkich potrzebnych składników.
3Różne diety
| dieta | na czym polega | o czym pamiętać |
|---|---|---|
| wegetariańska | bez mięsa i ryb | białko z roślin strączkowych, jaj i nabiału |
| wegańska | bez żadnych produktów zwierzęcych, także mleka i jaj | trzeba uzupełniać witaminę B₁₂ |
| śródziemnomorska | dużo warzyw, owoców, oliwy, ryb i pełnych ziaren | uważana za jedną z najzdrowszych |
| bezglutenowa | bez glutenu – białka z pszenicy, żyta i jęczmienia | konieczna przy celiakii |
| bez laktozy | bez cukru mlecznego (laktozy) | przy nietolerancji laktozy |
| eliminacyjna | bez produktu, który uczula, np. orzeszków ziemnych, mleka, jaj | ustala ją lekarz lub dietetyk |
- Dieta wegańska u dziecka wymaga opieki lekarza lub dietetyka.
Jaką część posiłku według Talerza Zdrowego Żywienia powinny stanowić warzywa i owoce?
Warzywa i owoce, z przewagą warzyw, to połowa talerza.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Nietolerancja a alergia
- Nietolerancja pokarmowa – organizm źle trawi jakiś składnik, np. laktozę. Pojawia się ból brzucha i wzdęcia.
- Alergia pokarmowa – układ odpornościowy traktuje pokarm jak wroga. Pojawia się wysypka, obrzęk, czasem duszność. Nawet odrobina produktu może być groźna – przy duszności dzwonimy pod 112.
„nietolerancja i alergia to to samo”
Alergia to reakcja układu odpornościowego i może zagrażać życiu.
5Diety „cud” i szacunek
- Modne diety z internetu (jedzenie jednego produktu, głodówki, „detoksy”) są niebezpieczne dla rosnącego organizmu – brakuje w nich składników potrzebnych do wzrostu i nauki.
- Diety eliminacyjnej nie wprowadzamy sami – ustala ją lekarz lub dietetyk.
- Jeśli ciągle myślisz o wadze lub wyglądzie, odmawiasz sobie jedzenia albo martwisz się o kogoś, kto tak robi, porozmawiaj z rodzicem, pielęgniarką szkolną, pedagogiem lub psychologiem szkolnym. Możesz też zadzwonić pod bezpłatny Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111.
Nie oceniamy wyborów jedzenia innych osób – ktoś może mieć alergię, chorobę, inne zwyczaje lub przekonania.
Dlaczego modne diety „cud” są niebezpieczne dla 12-latka?
Rosnący organizm potrzebuje wszystkich składników pokarmowych.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Różne diety a zdrowie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Zdrowa dieta jest zróżnicowana – żaden pojedynczy produkt nie dostarczy wszystkich potrzebnych składników.
- Nie oceniamy wyborów jedzenia innych osób – ktoś może mieć alergię, chorobę, inne zwyczaje lub przekonania.
- Dieta to sposób odżywiania się – co, ile i jak często jemy. Nie oznacza odchudzania.
- Talerz Zdrowego Żywienia (Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, NIZP PZH-PIB): połowa talerza to warzywa i owoce (więcej warzyw), ćwierć – produkty zbożowe, najlepiej pełnoziarniste, ćwierć – produkty białkowe (ryby, jaja, nasiona roślin strączkowych, drób, nabiał).
- Nietolerancja pokarmowa – organizm źle trawi jakiś składnik, np. laktozę. Pojawia się ból brzucha i wzdęcia.
- Alergia pokarmowa – układ odpornościowy traktuje pokarm jak wroga. Pojawia się wysypka, obrzęk, czasem duszność. Nawet odrobina produktu może być groźna – przy duszności dzwonimy pod 112.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest dieta?
- Awyłącznie planem odchudzania
- Bjedzeniem tylko warzyw i owoców
- Csposobem odżywiania się
- Dlistą zakazanych produktów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: sposobem odżywiania się – Dieta to po prostu to, co, ile i jak często jemy.
Jaką część posiłku według Talerza Zdrowego Żywienia powinny stanowić warzywa i owoce?
- Aćwierć
- Bpołowę
- Ctrzy czwarte
- Djedną ósmą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: połowę – Warzywa i owoce, z przewagą warzyw, to połowa talerza.
Która dieta wyklucza mięso i ryby, ale dopuszcza jaja i nabiał?
- Abezglutenowa
- Bśródziemnomorska
- Cwegańska
- Dwegetariańska
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wegetariańska – Weganie wykluczają wszystkie produkty zwierzęce, a wegetarianie tylko mięso i ryby.
Którą witaminę muszą uzupełniać osoby na diecie wegańskiej?
- AC
- BB₁₂
- CE
- DK
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: B₁₂ – Witamina B₁₂ występuje naturalnie prawie wyłącznie w produktach zwierzęcych.
Ola ma celiakię. Którą dietę musi stosować?
- Abez laktozy
- Bśródziemnomorską
- Cwegetariańską
- Dbezglutenową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: bezglutenową – Przy celiakii gluten uszkadza jelito, więc trzeba go całkowicie wykluczyć.
Czym alergia pokarmowa różni się od nietolerancji?
- Azawsze mija po kilku latach
- Bdotyczy tylko produktów mlecznych
- Cobjawia się wyłącznie bólem brzucha
- Dto reakcja układu odpornościowego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: to reakcja układu odpornościowego – Przy alergii układ odpornościowy traktuje pokarm jak wroga, co może być groźne.
Kto powinien ustalić dietę eliminacyjną dla dziecka z alergią na jaja?
- Ainfluencer z internetu
- Bkolega z klasy
- Clekarz lub dietetyk
- Dsprzedawca w sklepie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: lekarz lub dietetyk – Dieta eliminacyjna musi być dobrze zaplanowana, żeby niczego nie zabrakło.
Dlaczego modne diety „cud” są niebezpieczne dla 12-latka?
- Azawsze opierają się na rybach
- Bzawierają za dużo warzyw
- Csą zbyt urozmaicone
- Dbrakuje w nich składników potrzebnych do wzrostu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: brakuje w nich składników potrzebnych do wzrostu – Rosnący organizm potrzebuje wszystkich składników pokarmowych.
Cały dział „Człowiek w środowisku”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.