1Zdjęcia z góry
- Zdjęcia satelitarne wykonują satelity krążące wokół Ziemi, a zdjęcia lotnicze – samoloty i drony.
- Ortofotomapa to zdjęcie lotnicze lub satelitarne przetworzone tak, że ma skalę jak mapa.
- Gdzie szukać: Geoportal (geoportal.gov.pl – także zdjęcia archiwalne), Google Earth (zdjęcia historyczne z różnych lat), europejski program Copernicus – jego satelity Sentinel fotografują całą Ziemię co kilka dni.
2Jak porównywać zdjęcia?
- Wybierz ten sam obszar i podobną skalę.
- Porównuj zdjęcia z tej samej pory roku i sprawdź datę każdego z nich.
- Znajdź stałe punkty orientacyjne, np. rzekę lub skrzyżowanie, i korzystaj z legendy.
- Zapisz, co przybyło (domy, drogi), a co ubyło (las, łąka, woda).
Porównanie zdjęcia letniego z zimowym i uznanie, że las zniknął. Zimą drzewa liściaste są bezlistne, więc porównujemy zdjęcia z tej samej pory roku.
Czym jest ortofotomapa?
Ortofotomapa łączy dokładność mapy ze szczegółami zdjęcia.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Przykłady zmian
| zmiana | przykład |
|---|---|
| rozrost miast | nowe osiedla na dawnych polach wokół dużych miast – „rozlewanie się” miast |
| nowe drogi | autostrady A1, A2, A4 i obwodnice miast |
| kopalnia odkrywkowa | Bełchatów; po wydobyciu rekultywacja – zbiorniki wodne, zalesione hałdy |
| wylesianie | Amazonia – las zamieniany na pastwiska i pola |
| wysychanie jezior | Jezioro Aralskie – wodę z zasilających je rzek zużyto do nawadniania pól |
| topnienie lodowców | lodowce w Alpach i na Grenlandii się cofają |
| zbiornik zaporowy | Jezioro Solińskie w Bieszczadach |
| powódź | zalane doliny rzek, np. w Kotlinie Kłodzkiej we wrześniu 2024 r. |
4Zalety i koszty zmian
- Zalety: mieszkania, miejsca pracy, szybszy dojazd, energia, woda pitna.
- Koszty: utrata lasów, łąk i mokradeł, niszczenie siedlisk roślin i zwierząt, hałas, zanieczyszczenia.
- Uszczelnianie powierzchni – beton i asfalt nie przepuszczają wody. Deszcz szybko spływa, co sprzyja podtopieniom, a gleba wysycha.
Zagospodarowanie z poszanowaniem przyrody: budować na terenach już zabudowanych, zostawiać parki, lasy i doliny rzek, tworzyć przejścia dla zwierząt i nawierzchnie przepuszczające wodę.
Co oznacza rekultywacja terenu po kopalni odkrywkowej?
Po zakończeniu wydobycia teren zalesia się lub zamienia w zbiorniki wodne.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Zmiany krajobrazu na zdjęciach satelitarnych
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Zagospodarowanie z poszanowaniem przyrody: budować na terenach już zabudowanych, zostawiać parki, lasy i doliny rzek, tworzyć przejścia dla zwierząt i nawierzchnie przepuszczające wodę.
- Zdjęcia satelitarne wykonują satelity krążące wokół Ziemi, a zdjęcia lotnicze – samoloty i drony.
- Ortofotomapa to zdjęcie lotnicze lub satelitarne przetworzone tak, że ma skalę jak mapa.
- Uszczelnianie powierzchni – beton i asfalt nie przepuszczają wody. Deszcz szybko spływa, co sprzyja podtopieniom, a gleba wysycha.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest ortofotomapa?
- Azdjęciem z góry przetworzonym tak, że ma skalę jak mapa
- Bzdjęciem zrobionym z poziomu ulicy
- Crysunkiem terenu wykonanym ręcznie z pamięci
- Dmapą pogody na najbliższe dni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zdjęciem z góry przetworzonym tak, że ma skalę jak mapa – Ortofotomapa łączy dokładność mapy ze szczegółami zdjęcia.
Jak nazywa się europejski program obserwacji Ziemi z satelitami Sentinel?
- AGalileusz
- BHubble
- CCopernicus
- DApollo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Copernicus – Satelity Sentinel należą do programu Copernicus Unii Europejskiej.
Co trzeba zrobić, żeby rzetelnie porównać dwa zdjęcia satelitarne?
- Awybrać ten sam obszar i tę samą porę roku
- Bporównać zdjęcie letnie z zimowym
- Cwybrać zdjęcia różnych miast z tego samego roku
- Dwybrać zdjęcia w zupełnie różnych skalach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wybrać ten sam obszar i tę samą porę roku – Tylko zdjęcia tego samego miejsca z podobnej pory roku pokazują prawdziwe zmiany.
Na zdjęciu z 2005 r. widać pola, a na zdjęciu z 2025 r. – osiedla domów. Jak nazywa się to zjawisko?
- Apowstawanie zbiornika zaporowego
- Brekultywacja
- Cwylesianie
- Drozlewanie się miast
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: rozlewanie się miast – Miasta rozrastają się na sąsiednie tereny rolnicze.
Co oznacza rekultywacja terenu po kopalni odkrywkowej?
- Aogrodzenie terenu i pozostawienie wyrobiska
- Bprzywracanie przyrody, np. sadzenie lasów i tworzenie zbiorników
- Cbudowa nowej elektrowni obok kopalni
- Dwydobywanie kolejnych warstw węgla
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: przywracanie przyrody, np. sadzenie lasów i tworzenie zbiorników – Po zakończeniu wydobycia teren zalesia się lub zamienia w zbiorniki wodne.
Dlaczego Jezioro Aralskie w dużej części wyschło?
- Awodę z rzek zużyto do nawadniania pól
- Bwodę wypompowano do morza
- Czostało zasypane przez kopalnię
- Dwyparowało w czasie jednej upalnej zimy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wodę z rzek zużyto do nawadniania pól – Rzeki przestały dostarczać jezioru wodę, bo zabrano ją na pola.
Jaki skutek ma uszczelnianie powierzchni betonem i asfaltem?
- Azmniejsza się hałas w mieście
- Brośnie liczba miejsc lęgowych ptaków
- Cdeszcz szybko spływa i łatwiej o podtopienia
- Dgleba lepiej wchłania wodę deszczową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: deszcz szybko spływa i łatwiej o podtopienia – Woda nie wsiąka w ziemię, więc spływa do kanałów i rzek.
Które działanie najlepiej łączy rozwój miasta z ochroną przyrody?
- Abudowa osiedla w dolinie rzeki
- Bbudowa osiedla na dawnym terenie przemysłowym
- Cwycięcie lasu pod centrum handlowe
- Dosuszenie mokradeł pod parking
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: budowa osiedla na dawnym terenie przemysłowym – Wykorzystanie zniszczonych już terenów oszczędza lasy, łąki i mokradła.
Cały dział „Człowiek w środowisku”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.