1Woda słodka na Ziemi i w Polsce
- Tylko ok. 2,5% wody na Ziemi to woda słodka, a prawie 70% z niej jest zamrożone w lodowcach i lądolodach.
- Polska ma małe zasoby wodne: ok. 1600 m³ wody na mieszkańca na rok (FAO, 2020) – prawie 3 razy mniej niż średnio w Europie. W suchych latach bywa to tylko ok. 1100 m³.
2Nadwyżka i niedobór wody
- Nadwyżka: góry (Karpaty, Sudety) i Pomorze – dużo opadów.
- Niedobór: Wielkopolska, Kujawy, Mazowsze – mało opadów (ok. 500 mm na rok, mniej niż średnio w Polsce) i silne parowanie. Tu najczęściej występują susze.
Dlaczego mówi się, że Polska ma małe zasoby wodne?
Na mieszkańca Polski przypada ok. 1600 m³ wody rocznie.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Powodzie
- Przyczyny: długotrwałe lub ulewne deszcze, gwałtowne roztopy, zatory lodowe na rzekach, sztormy na wybrzeżu. Sprzyjają im betonowanie terenu i prostowanie rzek – woda szybciej spływa.
- Lipiec 1997 – „powódź tysiąclecia” w dorzeczu Odry; woda zalała m.in. Wrocław i Opole.
- Wrzesień 2024 – po kilku dniach ulew (niż Boris) woda zalała Kotlinę Kłodzką i Dolny Śląsk, m.in. Kłodzko, Stronie Śląskie i Nysę. W Kłodzku woda była wyżej niż w 1997 r.
- Chronią przed nimi zbiorniki retencyjne, wały przeciwpowodziowe i poldery – tereny celowo zalewane w czasie wezbrania. Suchy zbiornik Racibórz Dolny w 2024 r. zatrzymał ok. 150 mln m³ wody i zmniejszył falę powodziową na Odrze.
4Susze i mała retencja
- Przyczyny suszy: brak opadów, upały, zimy bez śniegu, osuszanie mokradeł.
- Mała retencja to zatrzymywanie wody tam, gdzie spadła: oczka wodne, beczki na deszczówkę, ogrody deszczowe, odtwarzanie mokradeł i renaturyzacja rzek, czyli przywracanie im naturalnych zakoli.
- W domu: krótki prysznic, zakręcony kran podczas mycia zębów.
- IMGW ostrzega przed wezbraniami rzek i suszą.
Podczas powodzi słuchaj komunikatów służb, ewakuuj się, gdy każą, i nie wchodź do wody – nurt przewraca, a woda bywa skażona. Numer alarmowy: 112.
„powódź i susza to dwa oddzielne problemy”
Zatrzymywanie wody w krajobrazie zmniejsza i powodzie, i susze.
Do czego służy suchy zbiornik przeciwpowodziowy, np. Racibórz Dolny?
Na co dzień suchy zbiornik jest pusty, a napełnia się podczas powodzi.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Zasoby wodne Polski, powodzie i susze
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Podczas powodzi słuchaj komunikatów służb, ewakuuj się, gdy każą, i nie wchodź do wody – nurt przewraca, a woda bywa skażona. Numer alarmowy: 112.
- Nadwyżka: góry (Karpaty, Sudety) i Pomorze – dużo opadów.
- Niedobór: Wielkopolska, Kujawy, Mazowsze – mało opadów (ok. 500 mm na rok, mniej niż średnio w Polsce) i silne parowanie. Tu najczęściej występują susze.
- Lipiec 1997 – „powódź tysiąclecia” w dorzeczu Odry; woda zalała m.in. Wrocław i Opole.
- Wrzesień 2024 – po kilku dniach ulew (niż Boris) woda zalała Kotlinę Kłodzką i Dolny Śląsk, m.in. Kłodzko, Stronie Śląskie i Nysę. W Kłodzku woda była wyżej niż w 1997 r.
- Mała retencja to zatrzymywanie wody tam, gdzie spadła: oczka wodne, beczki na deszczówkę, ogrody deszczowe, odtwarzanie mokradeł i renaturyzacja rzek, czyli przywracanie im naturalnych zakoli.
- IMGW ostrzega przed wezbraniami rzek i suszą.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jaka część wody na Ziemi to woda słodka?
- Aok. 97,5%
- Bok. 50%
- Cok. 2,5%
- Dok. 25%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ok. 2,5% – Ok. 97,5% wody na Ziemi to słona woda mórz i oceanów.
Gdzie znajduje się większość wody słodkiej na Ziemi?
- Aw organizmach żywych
- Bw lodowcach i lądolodach
- Cw chmurach i parze wodnej
- Dw rzekach i jeziorach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w lodowcach i lądolodach – Prawie 70% wody słodkiej jest zamrożone, głównie na Antarktydzie i Grenlandii.
Dlaczego mówi się, że Polska ma małe zasoby wodne?
- Ana mieszkańca przypada prawie 3 razy mniej wody niż średnio w Europie
- Bcała woda w Polsce jest zanieczyszczona
- Cw Polsce nie ma żadnych dużych rzek
- Dw Polsce latem w ogóle nie pada
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: na mieszkańca przypada prawie 3 razy mniej wody niż średnio w Europie – Na mieszkańca Polski przypada ok. 1600 m³ wody rocznie.
Który region Polski jest najbardziej narażony na niedobór wody?
- AKujawy
- BSudety
- CTatry
- DBeskidy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Kujawy – Na Kujawach pada mało deszczu, a parowanie jest duże.
Co może być przyczyną powodzi?
- Azakładanie ogrodów deszczowych
- Bdługotrwałe, ulewne deszcze
- Csadzenie lasów na zboczach gór
- Ddługi okres upałów bez opadów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: długotrwałe, ulewne deszcze – Gdy pada długo i mocno, rzeki nie mieszczą wody i występują z brzegów.
Do czego służy suchy zbiornik przeciwpowodziowy, np. Racibórz Dolny?
- Azatrzymuje wodę tylko w czasie wezbrania
- Bwytwarza prąd w elektrowni wodnej
- Cdostarcza miastom wodę pitną
- Dprzez cały rok służy jako kąpielisko
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zatrzymuje wodę tylko w czasie wezbrania – Na co dzień suchy zbiornik jest pusty, a napełnia się podczas powodzi.
Rodzina Ani chce zatrzymać deszczówkę na swojej działce. Co może zrobić?
- Awyciąć drzewa, żeby ziemia szybciej schła
- Bwybetonować cały ogród i podjazd
- Custawić beczkę na deszczówkę i założyć ogród deszczowy
- Dwykopać rów odprowadzający wodę do rzeki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ustawić beczkę na deszczówkę i założyć ogród deszczowy – To przykłady małej retencji – woda zostaje tam, gdzie spadła.
Woda zalewa ulicę, na której mieszka Kuba. Co powinien zrobić?
- Awyjść na most, by obserwować falę
- Bprzejść przez wodę po rower w garażu
- Csłuchać poleceń służb i nie wchodzić do wody
- Dzejść do piwnicy, by sprawdzić poziom wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: słuchać poleceń służb i nie wchodzić do wody – Nurt powodziowy jest silny, a woda bywa skażona, więc trzeba słuchać służb.
Cały dział „Planeta Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.