1Nacisk i ciśnienie
- Nacisk to siła, z jaką ciało działa na podłoże, np. nasz ciężar działający na podłogę.
- Ciśnienie mówi, jaki nacisk przypada na każdy kawałek powierzchni: to nacisk podzielony przez powierzchnię.
Ten sam nacisk na mniejszej powierzchni daje większe ciśnienie, a na większej – mniejsze.
- Doświadczenie: ten sam klocek kładziemy na plastelinie raz dużą, raz małą ścianką. Na małej ściance odcisk jest głębszy – ciśnienie jest większe.
2Duża czy mała powierzchnia?
| chcemy | sposób | przykłady |
|---|---|---|
| zmniejszyć ciśnienie | zwiększyć powierzchnię | narty i rakiety śnieżne, gąsienice ciągnika, szerokie szelki plecaka, szerokie stopy wielbłąda |
| zwiększyć ciśnienie | zmniejszyć powierzchnię | ostrze noża, igła, gwóźdź, cienkie obcasy szpilek, kły i pazury drapieżnika |
- Budynki stoją na szerokich fundamentach, a pod nakrętki śrub daje się podkładki – nacisk rozkłada się na większą powierzchnię i podłoże się nie odkształca ani nie pęka.
- Mosty wzmacnia się łukami i trójkątami, które dobrze rozkładają nacisk.
Ten sam klocek położono na plastelinie raz dużą, raz małą ścianką. Kiedy odcisk był głębszy?
Nacisk był ten sam, ale na mniejszej powierzchni ciśnienie było większe.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Ciśnienie atmosferyczne
- Powietrze ma masę i naciska na wszystko na Ziemi – to ciśnienie atmosferyczne. Mierzy się je barometrem w hektopaskalach (hPa).
- Na poziomie morza wynosi średnio ok. 1013 hPa.
- Im wyżej, tym ciśnienie jest niższe, bo nad nami jest mniej powietrza. W wysokich górach w każdym oddechu jest mniej tlenu.
- Pusta butelka zakręcona na szczycie po zejściu w dolinę jest zgnieciona, a przy szybkiej zmianie wysokości „zatykają się” uszy.
4Ciśnienie a wrzenie wody
- Na poziomie morza woda wrze w ok. 100 °C. Przy niższym ciśnieniu wrze w niższej temperaturze: na Rysach w ok. 92 °C, a na Mount Evereście w ok. 70 °C – trudno tam ugotować jajko.
- Szybkowar jest szczelnie zamknięty, więc ciśnienie w nim rośnie i woda wrze w ok. 110–120 °C – potrawy gotują się szybciej.
„nacisk i ciśnienie to to samo”
Ta sama osoba wywiera ten sam nacisk na nartach i w szpilkach, ale ciśnienie jest zupełnie inne.
Dlaczego w szybkowarze potrawy gotują się szybciej?
W szczelnym szybkowarze woda wrze w ok. 110–120 °C.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Nacisk i ciśnienie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Ten sam nacisk na mniejszej powierzchni daje większe ciśnienie, a na większej – mniejsze.
- Nacisk to siła, z jaką ciało działa na podłoże, np. nasz ciężar działający na podłogę.
- Ciśnienie mówi, jaki nacisk przypada na każdy kawałek powierzchni: to nacisk podzielony przez powierzchnię.
- Im wyżej, tym ciśnienie jest niższe, bo nad nami jest mniej powietrza. W wysokich górach w każdym oddechu jest mniej tlenu.
- Szybkowar jest szczelnie zamknięty, więc ciśnienie w nim rośnie i woda wrze w ok. 110–120 °C – potrawy gotują się szybciej.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Od czego zależy ciśnienie wywierane przez ciało na podłoże?
- Aod temperatury podłoża
- Btylko od nacisku
- Ctylko od powierzchni
- Dod nacisku i od powierzchni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: od nacisku i od powierzchni – Ciśnienie to nacisk podzielony przez powierzchnię, na którą działa.
Dlaczego na nartach nie zapadamy się w głębokim śniegu?
- Anacisk rozkłada się na dużą powierzchnię
- Bśnieg pod nartami zamarza mocniej
- Cnarty zwiększają ciśnienie na śnieg
- Dnarty zmniejszają nasz ciężar
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nacisk rozkłada się na dużą powierzchnię – Duża powierzchnia nart sprawia, że ciśnienie na śnieg jest małe.
Ten sam klocek położono na plastelinie raz dużą, raz małą ścianką. Kiedy odcisk był głębszy?
- Aw żadnym przypadku nie powstał
- Bgdy klocek leżał małą ścianką
- Cw obu przypadkach był taki sam
- Dgdy klocek leżał dużą ścianką
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: gdy klocek leżał małą ścianką – Nacisk był ten sam, ale na mniejszej powierzchni ciśnienie było większe.
Dlaczego ostrym nożem łatwiej kroić niż tępym?
- Aostry nóż jest cięższy od tępego
- Bostrzenie zwiększa nacisk ręki
- Ccienkie ostrze ma dużą powierzchnię, więc ciśnienie jest duże
- Dcienkie ostrze ma małą powierzchnię, więc ciśnienie jest duże
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: cienkie ostrze ma małą powierzchnię, więc ciśnienie jest duże – Ta sama siła działająca na małą powierzchnię daje duże ciśnienie.
Jak zmienia się ciśnienie atmosferyczne, gdy wchodzimy na wysoką górę?
- Anajpierw maleje, potem rośnie
- Brośnie
- Cmaleje
- Dnie zmienia się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: maleje – Im wyżej, tym mniej powietrza nad nami, więc ciśnienie spada.
Ile wynosi średnie ciśnienie atmosferyczne na poziomie morza?
- Aok. 1013 hPa
- Bok. 1500 hPa
- Cok. 760 hPa
- Dok. 100 hPa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ok. 1013 hPa – Średnie ciśnienie na poziomie morza to ok. 1013 hPa.
Turyści zagotowali wodę wysoko w górach. Co pokazał termometr?
- Adokładnie 100 °C
- Bwięcej niż 100 °C
- Cdokładnie 0 °C
- Dmniej niż 100 °C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: mniej niż 100 °C – Przy niższym ciśnieniu woda wrze w niższej temperaturze.
Dlaczego w szybkowarze potrawy gotują się szybciej?
- Aw szybkowarze woda wcale nie wrze
- Bwyższe ciśnienie podnosi temperaturę wrzenia wody
- Cszybkowar ma grubsze dno niż garnek
- Dniższe ciśnienie obniża temperaturę wrzenia wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wyższe ciśnienie podnosi temperaturę wrzenia wody – W szczelnym szybkowarze woda wrze w ok. 110–120 °C.
Cały dział „Planeta Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.