1Stopień przetworzenia
| stopień przetworzenia | przykłady |
|---|---|
| nieprzetworzona lub mało przetworzona | świeże owoce i warzywa, kasza, mleko, jaja |
| przetworzona | chleb, ser, kiszona kapusta |
| wysoko przetworzona | chipsy, słodkie napoje, parówki, batony, fast food |
- Żywność wysoko przetworzona (ultraprzetworzona) powstaje w fabryce z wielu składników. Ma dużo cukru, soli, tłuszczu i substancji dodatkowych, a mało błonnika i witamin. Jemy ją rzadko.
2Co mówi etykieta?
- Składniki są wymienione od tego, którego jest najwięcej. Cukier na początku listy oznacza, że jest go dużo.
- Substancje dodatkowe mają symbole E: barwniki, konserwanty, wzmacniacze smaku. Nie każde E szkodzi – E300 to witamina C.
- „Najlepiej spożyć przed” (data minimalnej trwałości) – po tej dacie produkt, np. ryż, często nadal nadaje się do jedzenia. „Należy spożyć do” (termin przydatności) – po tej dacie produktu, np. mięsa, nie jemy.
3Sposób produkcji
- Żywność ekologiczna – uprawy bez sztucznych nawozów i syntetycznych środków ochrony roślin, zwierzęta w dobrych warunkach. Oznaczenie: „euroliść” (liść z gwiazdek na zielonym tle).
- Żywność konwencjonalna – z nawozami i środkami ochrony roślin w dozwolonych ilościach. Też jest kontrolowana.
Jak oznaczona jest żywność ekologiczna w Unii Europejskiej?
Znak „euroliść” to liść z gwiazdek UE na zielonym tle.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Substancje szkodliwe a środowisko
- Pozostałości środków ochrony roślin – dlatego myjemy owoce i warzywa.
- Metale ciężkie (np. ołów, kadm) z zanieczyszczonej gleby i wody trafiają do roślin i zwierząt. Więcej ich bywa w uprawach przy ruchliwych drogach i fabrykach.
- Plastik z zaśmieconych mórz trafia do ryb i owoców morza.
- Pleśń wytwarza trucizny, np. aflatoksyny (w orzechach, zbożach).
Czyste środowisko to zdrowsza żywność – zanieczyszczenia gleby, wody i powietrza trafiają na nasz talerz.
„wystarczy odkroić spleśniały kawałek chleba”
Strzępki pleśni i jej trucizny mogą być w całym bochenku, więc wyrzucamy całość.
5Jak wybierać i przechowywać
- Czytaj etykiety, wybieraj produkty sezonowe i mało przetworzone.
- Mięso i nabiał trzymaj w lodówce, a lodówki nie otwieraj na długo.
- Nie marnuj: kupuj tyle, ile zjesz, najpierw zjadaj produkty z najkrótszą datą.
Dlaczego nie powinno się uprawiać warzyw tuż przy ruchliwej drodze?
Spaliny i pyły zanieczyszczają glebę i rośliny metalami ciężkimi.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Jakość żywności
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Czyste środowisko to zdrowsza żywność – zanieczyszczenia gleby, wody i powietrza trafiają na nasz talerz.
- Substancje dodatkowe mają symbole E: barwniki, konserwanty, wzmacniacze smaku. Nie każde E szkodzi – E300 to witamina C.
- „Najlepiej spożyć przed” (data minimalnej trwałości) – po tej dacie produkt, np. ryż, często nadal nadaje się do jedzenia. „Należy spożyć do” (termin przydatności) – po tej dacie produktu, np. mięsa, nie jemy.
- Żywność ekologiczna – uprawy bez sztucznych nawozów i syntetycznych środków ochrony roślin, zwierzęta w dobrych warunkach. Oznaczenie: „euroliść” (liść z gwiazdek na zielonym tle).
- Żywność konwencjonalna – z nawozami i środkami ochrony roślin w dozwolonych ilościach. Też jest kontrolowana.
- Pozostałości środków ochrony roślin – dlatego myjemy owoce i warzywa.
- Metale ciężkie (np. ołów, kadm) z zanieczyszczonej gleby i wody trafiają do roślin i zwierząt. Więcej ich bywa w uprawach przy ruchliwych drogach i fabrykach.
- Plastik z zaśmieconych mórz trafia do ryb i owoców morza.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który produkt jest wysoko przetworzony?
- Aparówki
- Bsurowa marchew
- Cświeże jabłko
- Dkasza gryczana
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: parówki – Parówki powstają w fabryce z wielu składników i dodatków.
Q2: Na etykiecie napoju pomarańczowego napisano: „woda, cukier, sok z pomarańczy (10%)”. Czego jest w nim najwięcej?
- Acukru
- Bsoku z pomarańczy
- Cwody
- Dwszystkich składników po równo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wody – Składniki podaje się od tego, którego jest najwięcej.
Co oznacza symbol E300 na etykiecie?
- Asztuczny barwnik
- Bśrodek ochrony roślin
- Cwitaminę C
- Dwzmacniacz smaku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: witaminę C – E300 to kwas askorbinowy, czyli witamina C.
Na jogurcie napisano „Należy spożyć do: 10.03”. Jest 12 marca. Co zrobić?
- Azjeść do końca tygodnia
- Bzjeść, jeśli ładnie pachnie
- Czamrozić i zjeść później
- Dnie jeść jogurtu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: nie jeść jogurtu – Po terminie przydatności do spożycia produktu nie jemy.
Jak oznaczona jest żywność ekologiczna w Unii Europejskiej?
- Ażółtym trójkątem
- Bczerwonym znakiem E
- Cniebieskim kółkiem z kłosem
- Dzielonym liściem z gwiazdek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zielonym liściem z gwiazdek – Znak „euroliść” to liść z gwiazdek UE na zielonym tle.
Dlaczego nie powinno się uprawiać warzyw tuż przy ruchliwej drodze?
- Amogą zawierać więcej metali ciężkich
- Btracą wszystkie witaminy
- Crosną zbyt szybko
- Dmają za mało światła
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: mogą zawierać więcej metali ciężkich – Spaliny i pyły zanieczyszczają glebę i rośliny metalami ciężkimi.
Na chlebie pojawiła się pleśń. Co należy zrobić?
- Awyrzucić cały chleb
- Bodkroić spleśniały kawałek
- Copiec chleb w tosterze
- Dzjeść tylko skórkę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wyrzucić cały chleb – Pleśń i jej trucizny mogą przenikać cały produkt.
Który sposób pomaga nie marnować żywności?
- Akupowanie na zapas dużych ilości
- Bwyrzucanie produktów przed datą
- Ckupowanie tyle, ile zjemy
- Dtrzymanie mięsa poza lodówką
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: kupowanie tyle, ile zjemy – Planowanie zakupów zmniejsza ilość wyrzucanego jedzenia.
Cały dział „Człowiek w środowisku”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.