1Ładunki elektryczne i elektryzowanie
- Każde ciało zawiera ładunki elektryczne: dodatnie (+) i ujemne (−). Zwykle jest ich po równo, a ciało naelektryzowane ma przewagę jednego rodzaju.
Ładunki jednoimienne (+ i + albo − i −) się odpychają, a różnoimienne (+ i −) się przyciągają.
- Elektryzowanie przez pocieranie: balonik potarty o włosy przyciąga je, potarty grzebień przyciąga skrawki papieru, a przy zdejmowaniu swetra widać iskry.
- Podczas pocierania część ładunków ujemnych (elektronów) przechodzi z jednego ciała na drugie. Jedno ciało ma wtedy przewagę ładunku ujemnego, a drugie – dodatniego, więc elektryzują się różnoimiennie i dlatego balonik przyciąga włosy.
- Elektryzowanie przez dotyk: naelektryzowane ciało oddaje część ładunku ciału, którego dotknie, więc oba mają ładunek tego samego znaku i się odpychają.
2Jak powstaje burza?
- Burze powstają w wysokich chmurach cumulonimbus z silnymi prądami wznoszącymi.
- W chmurze zderzają się kryształki lodu i krople wody – elektryzują się jak balonik o włosy. Górna część chmury gromadzi ładunek dodatni, dolna – ujemny.
- Gdy ładunków jest bardzo dużo, następuje wyładowanie atmosferyczne – widzimy błyskawicę, a wyładowanie między chmurą a ziemią to piorun. Gwałtownie ogrzane powietrze rozszerza się z hukiem – to grzmot.
Odległość burzy: policz sekundy między błyskiem a grzmotem i podziel przez 3 – wynik to odległość w kilometrach (dźwięk biegnie ok. 340 m/s).
Czym jest grzmot?
Grzmot to huk rozszerzającego się, gwałtownie ogrzanego powietrza.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Jak przewidzieć burzę?
- Jest parno i duszno, szybko rosną wysokie chmury o kształcie kowadła, niebo ciemnieje, nagle zrywa się chłodny wiatr.
- IMGW wydaje ostrzeżenia przed burzami w trzech stopniach (im wyższy, tym groźniej). Pokazują je aplikacje pogodowe, a przy dużym zagrożeniu przychodzi SMS Alert RCB.
4Bezpieczne zachowanie
- W budynku: zamknij okna, nie korzystaj z urządzeń podłączonych do gniazdka.
- Na zewnątrz: nie stój pod samotnym drzewem, unikaj otwartego terenu i szczytów, natychmiast wyjdź z wody, trzymaj się z dala od metalowych ogrodzeń. Bez schronienia kucnij ze złączonymi stopami.
- Samochód z metalowym dachem jest bezpiecznym schronieniem.
- Reguła 30/30: gdy od błysku do grzmotu mija mniej niż 30 s, szukaj schronienia; wyjdź 30 minut po ostatnim grzmocie.
- Piorunochron na dachu przejmuje uderzenie pioruna i odprowadza ładunek do ziemi.
- W razie wypadku dzwoń pod 112.
„pod drzewem schowam się przed burzą”
Samotne drzewo przyciąga pioruny – to jedno z najgroźniejszych miejsc.
Który objaw zapowiada burzę?
Chmura w kształcie kowadła to cumulonimbus – chmura burzowa.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Elektryzowanie ciał i burze
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Ładunki jednoimienne (+ i + albo − i −) się odpychają, a różnoimienne (+ i −) się przyciągają.
- Odległość burzy: policz sekundy między błyskiem a grzmotem i podziel przez 3 – wynik to odległość w kilometrach (dźwięk biegnie ok. 340 m/s).
- Elektryzowanie przez pocieranie: balonik potarty o włosy przyciąga je, potarty grzebień przyciąga skrawki papieru, a przy zdejmowaniu swetra widać iskry.
- Elektryzowanie przez dotyk: naelektryzowane ciało oddaje część ładunku ciału, którego dotknie, więc oba mają ładunek tego samego znaku i się odpychają.
- IMGW wydaje ostrzeżenia przed burzami w trzech stopniach (im wyższy, tym groźniej). Pokazują je aplikacje pogodowe, a przy dużym zagrożeniu przychodzi SMS Alert RCB.
- W budynku: zamknij okna, nie korzystaj z urządzeń podłączonych do gniazdka.
- Na zewnątrz: nie stój pod samotnym drzewem, unikaj otwartego terenu i szczytów, natychmiast wyjdź z wody, trzymaj się z dala od metalowych ogrodzeń. Bez schronienia kucnij ze złączonymi stopami.
- Samochód z metalowym dachem jest bezpiecznym schronieniem.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co się stanie, gdy zbliżymy do siebie dwa baloniki naelektryzowane tym samym ładunkiem?
- Aprzyciągną się
- Bodepchną się
- Cstracą cały ładunek
- Dzaczną świecić
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: odepchną się – Ładunki jednoimienne się odpychają.
Jak naelektryzować plastikowy grzebień?
- Aogrzać go na kaloryferze
- Bpotrzeć go o suche włosy
- Czanurzyć go w zimnej wodzie
- Dpołożyć go na magnesie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: potrzeć go o suche włosy – Podczas pocierania część ładunków przechodzi z włosów na grzebień.
W jakiej chmurze powstają burze?
- Aw cienkiej chmurze pierzastej
- Bw cumulonimbusie
- Cw małej chmurce pogodnego dnia
- Dw niskiej chmurze warstwowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w cumulonimbusie – Cumulonimbus to wysoka chmura z silnymi prądami wznoszącymi, w której gromadzą się ładunki.
Czym jest grzmot?
- Asilnym wiatrem przed burzą
- Bdźwiękiem wyładowania atmosferycznego
- Codgłosem zderzenia dwóch chmur
- Dświatłem wyładowania atmosferycznego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: dźwiękiem wyładowania atmosferycznego – Grzmot to huk rozszerzającego się, gwałtownie ogrzanego powietrza.
Od błysku do grzmotu minęło 12 sekund. Jak daleko jest burza?
- Aok. 4 km
- Bok. 12 km
- Cok. 36 km
- Dok. 1 km
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ok. 4 km – 12 s podzielone przez 3 daje ok. 4 km.
Który objaw zapowiada burzę?
- Aporanna mgła nad łąką
- Bcienkie, pierzaste chmury wysoko na niebie
- Cbezchmurne niebo i słaby wiatr
- Dszybko rosnąca chmura w kształcie kowadła
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: szybko rosnąca chmura w kształcie kowadła – Chmura w kształcie kowadła to cumulonimbus – chmura burzowa.
Burza zaskoczyła Tomka na kąpielisku. Co powinien zrobić?
- Aprzeczekać pod samotnym drzewem na plaży
- Bpływać dalej, bo woda chroni przed piorunem
- Cwejść na wydmę, by obserwować chmury
- Dnatychmiast wyjść z wody i schronić się w budynku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: natychmiast wyjść z wody i schronić się w budynku – Woda i otwarty teren są w czasie burzy bardzo niebezpieczne.
Do czego służy piorunochron?
- Aprzyciąga chmury burzowe nad miasto
- Bodprowadza ładunek pioruna do ziemi
- Czatrzymuje burzę nad dachem
- Dzamienia piorun w prąd dla budynku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: odprowadza ładunek pioruna do ziemi – Piorunochron przejmuje uderzenie i bezpiecznie odprowadza ładunek do gruntu.
Cały dział „Planeta Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.