1Formy dna oceanicznego
- Szelf – płytkie dno przy lądzie, do ok. 200 m głębokości. Jest tu dużo światła i życia; łowi się ryby i wydobywa ropę. Cały Bałtyk leży na szelfie.
- Stok kontynentalny – stromy spadek dna od krawędzi szelfu w głąb oceanu.
- Równiny abisalne (głębinowe) – rozległe, płaskie dno na głębokości ok. 4–6 km.
- Grzbiety śródoceaniczne – podwodne łańcuchy górskie na granicach rozsuwających się płyt, np. Grzbiet Śródatlantycki. Szczyty wulkanów wystające nad wodę tworzą wyspy wulkaniczne (Islandia, Azory).
- Rowy oceaniczne – wąskie, najgłębsze zagłębienia dna. Najgłębsze miejsce na Ziemi to Głębia Challengera w Rowie Mariańskim (Ocean Spokojny) – ok. 11 tys. m.
2Warunki w głębinach
- Ciemność – światło wystarczające roślinom dociera tylko do ok. 200 m.
- Zimno – woda ma ok. 2–4 °C.
- Ogromne ciśnienie – im głębiej, tym większy nacisk wody.
- Mało pokarmu – bez światła nie ma roślin.
Czym jest grzbiet śródoceaniczny?
Wzdłuż grzbietów płyty się rozsuwają, a magma buduje podwodne góry.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Przystosowania organizmów
- Bioluminescencja – świecenie organizmów, które wabi ofiary, odstrasza wrogów i pomaga się odnaleźć. Matronica (żabnica głębinowa) wabi ofiary świecącą „wędką” na głowie.
- Wielkie pyski i rozciągliwe żołądki pozwalają połknąć każdą, nawet dużą zdobycz, bo pokarm trafia się rzadko.
- Bardzo duże oczy chwytają resztki światła, a niektóre zwierzęta nie mają oczu wcale.
- Miękkie, galaretowate ciała wytrzymują ogromne ciśnienie.
- Pokarmem jest śnieg morski – szczątki organizmów opadające z wyższych warstw wody.
- Przy kominach hydrotermalnych (gorących źródłach na dnie) bakterie wytwarzają pokarm z substancji chemicznych, a wokół żyją robaki, krewetki i małże.
W głębinach jest ciemno, zimno, panuje ogromne ciśnienie i brakuje pokarmu.
4Jak bada się dno?
- Echosonda wysyła dźwięk i mierzy czas powrotu echa od dna – tak powstają mapy dna.
- W 1960 r. Jacques Piccard i Don Walsh w batyskafie Trieste jako pierwsi dotarli na dno Rowu Mariańskiego.
- Dziś głębiny badają też zdalnie sterowane roboty podwodne.
„najgłębiej jest na środku oceanu”
Środkiem oceanów biegną grzbiety, a najgłębsze są rowy oceaniczne.
Czym jest śnieg morski?
Opadające szczątki są głównym pokarmem wielu zwierząt głębinowych.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Dno oceaniczne i życie w głębinach
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- W głębinach jest ciemno, zimno, panuje ogromne ciśnienie i brakuje pokarmu.
- Szelf – płytkie dno przy lądzie, do ok. 200 m głębokości. Jest tu dużo światła i życia; łowi się ryby i wydobywa ropę. Cały Bałtyk leży na szelfie.
- Stok kontynentalny – stromy spadek dna od krawędzi szelfu w głąb oceanu.
- Równiny abisalne (głębinowe) – rozległe, płaskie dno na głębokości ok. 4–6 km.
- Grzbiety śródoceaniczne – podwodne łańcuchy górskie na granicach rozsuwających się płyt, np. Grzbiet Śródatlantycki. Szczyty wulkanów wystające nad wodę tworzą wyspy wulkaniczne (Islandia, Azory).
- Rowy oceaniczne – wąskie, najgłębsze zagłębienia dna. Najgłębsze miejsce na Ziemi to Głębia Challengera w Rowie Mariańskim (Ocean Spokojny) – ok. 11 tys. m.
- Ciemność – światło wystarczające roślinom dociera tylko do ok. 200 m.
- Zimno – woda ma ok. 2–4 °C.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jak nazywa się płytkie dno przy lądzie, sięgające do ok. 200 m głębokości?
- Arów oceaniczny
- Bszelf
- Crównina abisalna
- Dstok kontynentalny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: szelf – Szelf to łagodnie opadające, płytkie dno w pobliżu lądu.
Gdzie leży najgłębsze miejsce na Ziemi?
- Ana równinie abisalnej Oceanu Indyjskiego
- Bna szelfie Morza Bałtyckiego
- Cw Rowie Mariańskim na Oceanie Spokojnym
- Dna Grzbiecie Śródatlantyckim
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w Rowie Mariańskim na Oceanie Spokojnym – Głębia Challengera w Rowie Mariańskim ma ok. 11 tys. m głębokości.
Czym jest grzbiet śródoceaniczny?
- Anajgłębszym zagłębieniem dna oceanu
- Bstromym spadkiem dna za szelfem
- Cpodwodnym łańcuchem górskim na granicy rozsuwających się płyt
- Dpłytkim dnem przy wybrzeżu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: podwodnym łańcuchem górskim na granicy rozsuwających się płyt – Wzdłuż grzbietów płyty się rozsuwają, a magma buduje podwodne góry.
Który zestaw opisuje warunki w głębinach oceanu?
- Aciemno, zimno, ogromne ciśnienie, mało pokarmu
- Bjasno, ciepło, małe ciśnienie, dużo pokarmu
- Cciemno, ciepło, małe ciśnienie, dużo roślin
- Djasno, zimno, ogromne ciśnienie, dużo glonów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ciemno, zimno, ogromne ciśnienie, mało pokarmu – Do głębin nie dociera światło, woda ma 2–4 °C, a ciśnienie jest ogromne.
Do czego matronicy służy świecąca „wędka” na głowie?
- Ado wykrywania dźwięków
- Bdo wabienia ofiar
- Cdo ogrzewania ciała
- Ddo odstraszania małży
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: do wabienia ofiar – Ofiary płyną do światła i trafiają prosto do pyska drapieżnika.
Dlaczego w głębinach nie rosną rośliny?
- Awoda jest tam zbyt słona dla roślin
- Bdno głębin pokrywa gruby lód
- Cnie dociera tam światło potrzebne do fotosyntezy
- Dwszystkie zjadają je ryby głębinowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: nie dociera tam światło potrzebne do fotosyntezy – Rośliny potrzebują światła, a ono sięga tylko do ok. 200 m.
Czym jest śnieg morski?
- Aszczątkami organizmów opadającymi w głąb oceanu
- Bbiałym piaskiem równin abisalnych
- Cpianą na falach podczas sztormu
- Dlodem tworzącym się na dnie oceanu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: szczątkami organizmów opadającymi w głąb oceanu – Opadające szczątki są głównym pokarmem wielu zwierząt głębinowych.
Jak działa echosonda?
- Amierzy ciśnienie wody przy dnie
- Bfotografuje dno oceanu z satelity
- Cmierzy czas powrotu dźwięku odbitego od dna
- Dpobiera próbki skał z dna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: mierzy czas powrotu dźwięku odbitego od dna – Im dłużej wraca echo, tym głębsze jest dno.
Cały dział „Planeta Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.