1Strefa śródziemnomorska i step
- Strefa śródziemnomorska (np. Włochy, Grecja, Hiszpania): lato gorące i suche, zima łagodna i deszczowa.
- Rośliny mają twarde, skórzaste liście, które mało parują; typowe zarośla to makia. Uprawia się oliwki, cytrusy i winorośl. Zagrożenia: letnie pożary, zabudowa wybrzeży.
- Step to bezdrzewna, trawiasta równina z suchym latem i mroźną zimą. Ma żyzne czarnoziemy, dlatego stepy Ukrainy i Kazachstanu to głównie pola zbóż – „spichlerz” świata.
2Lasy strefy umiarkowanej i tajga
- Lasy liściaste i mieszane – strefa, w której leży Polska: cztery pory roku, opady przez cały rok. Jesienią drzewa liściaste zrzucają liście, by zimą nie tracić wody.
- Tajga – lasy iglaste północnej Europy, Azji i Ameryki z długą, mroźną zimą. Modrzew zrzuca na zimę igły. Woskowane igły mało parują, a ze stożkowych koron świerków zsuwa się śnieg.
Po co roślinom śródziemnomorskim twarde, skórzaste liście?
Przez twardą, grubą skórkę liścia wyparowuje mało wody.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Tundra i lądolody
- Tundra leży za kołem podbiegunowym: zima długa i mroźna, lato krótkie i chłodne, występują dzień i noc polarna. Grunt to wieczna zmarzlina – latem rozmarza tylko na powierzchni. Rosną mchy, porosty i karłowate brzozy.
- Lądolody pokrywają Antarktydę i Grenlandię. Roślin prawie nie ma, a zwierzęta zdobywają pokarm w morzu.
Pingwiny żyją na półkuli południowej (np. Antarktyda), a niedźwiedzie polarne – w Arktyce. W naturze się nie spotykają.
| strefa | klimat | rośliny | zwierzęta |
|---|---|---|---|
| śródziemnomorska | gorące, suche lato, łagodna zima | makia, oliwki | jaszczurki, cykady |
| step | suche lato, mroźna zima | trawy | susły, orły stepowe |
| lasy liściaste i mieszane | cztery pory roku | dąb, buk, lipa | jeleń, dzik, lis |
| tajga | długa, mroźna zima | świerk, sosna, modrzew | łoś, niedźwiedź, ryś |
| tundra | mroźno, wieczna zmarzlina | mchy, porosty | renifer (karibu), leming, sowa śnieżna |
| lądolody | mróz przez cały rok | prawie brak | pingwiny, niedźwiedzie polarne |
4Wpływ człowieka
- Ocieplenie klimatu powoduje topnienie lądolodów i rozmarzanie wiecznej zmarzliny (grunt się zapada). Tajgę wycina się na drewno, a na północy wydobywa się ropę i gaz.
„modrzew to drzewo liściaste, bo zrzuca igły”
Modrzew jest iglasty – to jedyny nasz iglak zrzucający igły.
Jaki klimat ma strefa śródziemnomorska?
Nad Morzem Śródziemnym latem prawie nie pada, a zimy są łagodne.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Strefy krajobrazowe: od stepów do lodowych pustyń
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Pingwiny żyją na półkuli południowej (np. Antarktyda), a niedźwiedzie polarne – w Arktyce. W naturze się nie spotykają.
- Strefa śródziemnomorska (np. Włochy, Grecja, Hiszpania): lato gorące i suche, zima łagodna i deszczowa.
- Step to bezdrzewna, trawiasta równina z suchym latem i mroźną zimą. Ma żyzne czarnoziemy, dlatego stepy Ukrainy i Kazachstanu to głównie pola zbóż – „spichlerz” świata.
- Lasy liściaste i mieszane – strefa, w której leży Polska: cztery pory roku, opady przez cały rok. Jesienią drzewa liściaste zrzucają liście, by zimą nie tracić wody.
- Tajga – lasy iglaste północnej Europy, Azji i Ameryki z długą, mroźną zimą. Modrzew zrzuca na zimę igły. Woskowane igły mało parują, a ze stożkowych koron świerków zsuwa się śnieg.
- Tundra leży za kołem podbiegunowym: zima długa i mroźna, lato krótkie i chłodne, występują dzień i noc polarna. Grunt to wieczna zmarzlina – latem rozmarza tylko na powierzchni. Rosną mchy, porosty i karłowate brzozy.
- Lądolody pokrywają Antarktydę i Grenlandię. Roślin prawie nie ma, a zwierzęta zdobywają pokarm w morzu.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jaki klimat ma strefa śródziemnomorska?
- Achłodne, deszczowe lato i mroźna zima
- Bgorąco i deszczowo przez cały rok
- Cmróz przez cały rok i mało opadów
- Dgorące, suche lato i łagodna, deszczowa zima
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: gorące, suche lato i łagodna, deszczowa zima – Nad Morzem Śródziemnym latem prawie nie pada, a zimy są łagodne.
Po co roślinom śródziemnomorskim twarde, skórzaste liście?
- Aułatwiają zrzucanie liści jesienią
- Bchronią przed mrozem w zimie
- Cpomagają rosnąć w cieniu lasu
- Dograniczają utratę wody w suche lato
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ograniczają utratę wody w suche lato – Przez twardą, grubą skórkę liścia wyparowuje mało wody.
Dlaczego większość stepów zamieniono w pola uprawne?
- Apanuje tam wieczna zmarzlina
- Brosło tam dużo lasów do wycinki
- Cdeszcz pada tam codziennie
- Dmają bardzo żyzne gleby – czarnoziemy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: mają bardzo żyzne gleby – czarnoziemy – Czarnoziemy należą do najżyźniejszych gleb świata.
W której strefie krajobrazowej leży Polska?
- Atajgi
- Blasów liściastych i mieszanych
- Cśródziemnomorskiej
- Dstepów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: lasów liściastych i mieszanych – Polska ma cztery pory roku i naturalnie porastają ją lasy liściaste i mieszane.
Które drzewo iglaste zrzuca igły na zimę?
- Amodrzew
- Bjodła
- Csosna
- Dświerk
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: modrzew – Modrzew jest jedynym naszym iglakiem, który zimą stoi bez igieł.
Czym jest wieczna zmarzlina?
- Aszronem na roślinach tundry
- Bgruntem stale zamarzniętym
- Clodem na morzu zimą
- Dśniegiem na szczytach gór
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: gruntem stale zamarzniętym – W tundrze ziemia jest zamarznięta przez cały rok, latem rozmarza tylko jej wierzchnia warstwa.
Ola widziała obrazek, na którym niedźwiedź polarny poluje na pingwiny. Co jej powiesz?
- ATo niemożliwe – żyją na przeciwnych krańcach Ziemi.
- BTo możliwe w tajdze, gdzie zimują pingwiny.
- CTo typowe – oba gatunki żyją na Grenlandii.
- DTo możliwe tylko zimą, gdy morze zamarza.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: To niemożliwe – żyją na przeciwnych krańcach Ziemi. – Pingwiny żyją na półkuli południowej, a niedźwiedzie polarne w Arktyce.
Który skutek ocieplenia klimatu dotyczy tundry?
- Awycinka lasów pod palmy olejowe
- Brozmarzanie wiecznej zmarzliny
- Cczęstsze pożary makii
- Dpustynnienie na skraju Sahary
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: rozmarzanie wiecznej zmarzliny – Wieczna zmarzlina występuje w tundrze i przy ociepleniu rozmarza.
Cały dział „Planeta Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.