1Jak rozchodzi się światło
- Światło rozchodzi się prostoliniowo – dlatego powstają cienie. Bieg światła rysujemy jako promienie, czyli linie ze strzałką.
- Od gładkiej, błyszczącej powierzchni światło się odbija. Taka powierzchnia to zwierciadło.
2Zwierciadła
| zwierciadło | promienie | obraz | zastosowanie |
|---|---|---|---|
| płaskie | ani nie skupia, ani nie rozprasza | prosty, tej samej wielkości, odwrócony lewo–prawo | lustro w łazience, peryskop |
| wklęsłe | skupia | prosty i powiększony, gdy przedmiot jest blisko; odwrócony, gdy jest daleko | lusterko do makijażu i golenia, reflektor, latarka |
| wypukłe | rozprasza | pomniejszony, szerokie pole widzenia | lustra na skrzyżowaniach i w sklepach, lusterka boczne w samochodzie |
- Obraz w lustrze płaskim jest pozorny – wydaje się, że jest „za lustrem”, tak daleko jak przedmiot przed nim.
Jaki obraz daje zwierciadło płaskie?
W lustrze widzimy się w tej samej wielkości, ale z zamienioną stroną lewą i prawą.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Soczewki
- Soczewka skupiająca jest wypukła (grubsza w środku). Skupia równoległe promienie w jednym punkcie – ognisku. Z bliska daje obraz powiększony (lupa).
- Przedmiot daleko od soczewki skupiającej daje obraz odwrócony i pomniejszony – tak powstaje obraz w aparacie i na siatkówce oka.
- Soczewka rozpraszająca jest wklęsła (cieńsza w środku) i rozprasza promienie. Patrząc przez nią, zawsze widzimy obraz prosty i pomniejszony.
- Soczewki skupiające: lupa, aparat fotograficzny, soczewka w oku, okulary „plusy”. Rozpraszające: okulary „minusy”.
- Soczewki znajdziemy w przyrządach optycznych: lupie, mikroskopie, lornetce, lunecie, aparacie fotograficznym i projektorze.
Zwierciadło wklęsłe i soczewka wypukła skupiają światło, a zwierciadło wypukłe i soczewka wklęsła je rozpraszają.
„wklęsła soczewka skupia światło jak wklęsłe lustro”
Jest odwrotnie – soczewka wklęsła rozprasza promienie.
- Uwaga! Promienie słoneczne skupione przez lupę, szklaną butelkę lub słoik mogą podpalić suchą trawę. Nie zostawiamy szkła w lesie, a doświadczenia z lupą i Słońcem robimy tylko pod opieką nauczyciela.
4Doświadczenia
- Łyżka jako zwierciadło: w wewnętrznej (wklęsłej) stronie widzimy swoje odbicie do góry nogami, a w zewnętrznej (wypukłej) – proste i pomniejszone. Wniosek: kształt zwierciadła zmienia obraz.
- Szklanka z wodą jako soczewka: napis tuż za szklanką wygląda na powiększony, a strzałka na kartce kilkanaście centymetrów za szklanką zmienia kierunek. Wniosek: szklanka z wodą działa jak soczewka skupiająca.
Dlaczego nie wolno zostawiać szklanych butelek w suchym lesie?
Butelka może działać jak soczewka skupiająca i podpalić suchą ściółkę.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Zwierciadła i soczewki
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Zwierciadło wklęsłe i soczewka wypukła skupiają światło, a zwierciadło wypukłe i soczewka wklęsła je rozpraszają.
- Soczewka skupiająca jest wypukła (grubsza w środku). Skupia równoległe promienie w jednym punkcie – ognisku. Z bliska daje obraz powiększony (lupa).
- Soczewka rozpraszająca jest wklęsła (cieńsza w środku) i rozprasza promienie. Patrząc przez nią, zawsze widzimy obraz prosty i pomniejszony.
- Łyżka jako zwierciadło: w wewnętrznej (wklęsłej) stronie widzimy swoje odbicie do góry nogami, a w zewnętrznej (wypukłej) – proste i pomniejszone. Wniosek: kształt zwierciadła zmienia obraz.
- Szklanka z wodą jako soczewka: napis tuż za szklanką wygląda na powiększony, a strzałka na kartce kilkanaście centymetrów za szklanką zmienia kierunek. Wniosek: szklanka z wodą działa jak soczewka skupiająca.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jak rozchodzi się światło w powietrzu?
- Apo łuku w górę
- Bfalisto, omijając przeszkody
- Cprostoliniowo
- Dtylko w kierunku ziemi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: prostoliniowo – Prostoliniowe rozchodzenie się światła wyjaśnia powstawanie cieni.
Jaki obraz daje zwierciadło płaskie?
- Aprosty, pomniejszony, z szerokim polem widzenia
- Bodwrócony do góry nogami i pomniejszony
- Cprosty, tej samej wielkości, odwrócony lewo–prawo
- Dprosty i dwa razy powiększony
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: prosty, tej samej wielkości, odwrócony lewo–prawo – W lustrze widzimy się w tej samej wielkości, ale z zamienioną stroną lewą i prawą.
Jakie lustro montuje się na niebezpiecznych skrzyżowaniach?
- Awypukłe
- Bpłaskie
- Cwklęsłe
- Dpowiększające
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wypukłe – Zwierciadło wypukłe daje szerokie pole widzenia, więc kierowca widzi więcej drogi.
Q4: Które zwierciadło wykorzystuje się w powiększającym lusterku do makijażu?
- Awklęsłe
- Brozpraszające
- Cpłaskie
- Dwypukłe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wklęsłe – Twarz blisko zwierciadła wklęsłego widać w powiększeniu.
Jak nazywa się punkt, w którym soczewka skupiająca skupia równoległe promienie?
- Aźrenica
- Bognisko
- Cśrodek soczewki
- Dobraz pozorny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ognisko – W ognisku spotykają się promienie po przejściu przez soczewkę skupiającą.
Soczewka jest cieńsza w środku niż na brzegach. Jaka to soczewka?
- Apowiększająca
- Bskupiająca
- Crozpraszająca
- Dpłaska
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: rozpraszająca – Soczewki wklęsłe, cieńsze w środku, rozpraszają światło.
W którym przyrządzie NIE ma soczewek?
- Aw mikroskopie szkolnym
- Bw peryskopie z dwoma lusterkami
- Cw lornetce turystycznej
- Dw lupie do czytania
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w peryskopie z dwoma lusterkami – Prosty peryskop działa dzięki odbiciu światła od dwóch zwierciadeł płaskich.
Dlaczego nie wolno zostawiać szklanych butelek w suchym lesie?
- Apochłaniają wodę z gleby
- Brozpraszają światło i zacieniają rośliny
- Codbijają światło i oślepiają zwierzęta
- Dmogą skupić promienie Słońca i wywołać pożar
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: mogą skupić promienie Słońca i wywołać pożar – Butelka może działać jak soczewka skupiająca i podpalić suchą ściółkę.
Cały dział „Człowiek w środowisku”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.