1Fale morskie
- Fale powstają głównie pod wpływem wiatru – im silniejszy i dłużej wiejący wiatr, tym wyższe fale. Najwięcej zmieniają podczas sztormów.
- Fale w jednych miejscach niszczą brzeg, a w innych osadzają piasek. Prądy przybrzeżne przenoszą piasek wzdłuż brzegu.
2Wybrzeże wysokie (klifowe)
- Klif to stromy brzeg, który fale podmywają u podstawy. Górna część traci podparcie i się osuwa, a brzeg cofa się w głąb lądu.
- Przykłady: Klif Orłowski w Gdyni, klif w Jastrzębiej Górze, klify w Wolińskim Parku Narodowym.
- W Trzęsaczu kościół zbudowano prawie 2 km od morza, a w 1901 r. jego pierwsza część runęła z klifu – dziś na krawędzi stoi tylko fragment ściany.
Dlaczego klif cofa się w głąb lądu?
Podcięty przez fale klif traci podparcie i jego fragmenty osuwają się do morza.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wybrzeże niskie
- Płaskie, piaszczyste brzegi z plażami i wydmami – wzgórzami piasku usypanymi przez wiatr.
- Fale i prądy osadzają piasek w wąskie wały – mierzeje, które oddzielają zatokę lub jezioro od morza, np. Mierzeja Helska i Mierzeja Wiślana.
- W Słowińskim Parku Narodowym są ruchome wydmy, np. Wydma Łącka (ok. 40 m n.p.m.). Wiatr przesuwa je nawet o kilka do 10 metrów na rok i zasypuje las.
4Ochrona brzegu
| konstrukcja | jak działa |
|---|---|
| falochron | mur lub wał w morzu osłaniający port lub brzeg przed falami |
| ostrogi | rzędy pali lub kamieni prostopadłe do brzegu; zatrzymują przesuwany piasek |
| opaska brzegowa | umocnienie z kamieni lub betonu u podnóża klifu lub wydmy |
| sztuczne zasilanie plaż | pompowanie piasku z dna morza na plażę |
| nasadzenia i płotki | wydmuchrzyca, piaskownica i płotki z gałęzi zatrzymują piasek na wydmach |
- Zmiana klimatu zwiększa zagrożenie: poziom morza się podnosi, sztormy są silniejsze, a zimą brakuje lodu przybrzeżnego, który osłaniał brzeg.
Na plaży chodź wyznaczonymi przejściami i nie depcz wydm – ich roślinność chroni ląd przed morzem.
„ostrogi biegną wzdłuż brzegu”
Ostrogi są prostopadłe do brzegu, a opaski brzegowe biegną wzdłuż niego.
Czym jest mierzeja?
Mierzeje usypują fale i prądy przybrzeżne z przenoszonego piasku.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Wybrzeża i ich ochrona
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Na plaży chodź wyznaczonymi przejściami i nie depcz wydm – ich roślinność chroni ląd przed morzem.
- Fale powstają głównie pod wpływem wiatru – im silniejszy i dłużej wiejący wiatr, tym wyższe fale. Najwięcej zmieniają podczas sztormów.
- Klif to stromy brzeg, który fale podmywają u podstawy. Górna część traci podparcie i się osuwa, a brzeg cofa się w głąb lądu.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co jest główną przyczyną powstawania fal morskich?
- Aprzypływy rzek
- Btrzęsienia ziemi
- Cwiatr
- Druch obrotowy Ziemi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wiatr – Wiatr wiejący nad powierzchnią wody wprawia ją w ruch falowy.
Dlaczego klif cofa się w głąb lądu?
- Amorze osadza u jego stóp nowe skały
- Bwiatr nawiewa na niego piasek z plaży
- Cfale podmywają jego podstawę, a górna część się osuwa
- Drośliny na klifie rozsadzają go korzeniami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: fale podmywają jego podstawę, a górna część się osuwa – Podcięty przez fale klif traci podparcie i jego fragmenty osuwają się do morza.
Które miejsce jest przykładem wybrzeża klifowego?
- AMierzeja Helska
- BTrzęsacz
- CMierzeja Wiślana
- DWydma Łącka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Trzęsacz – W Trzęsaczu morze podmywa klif, na którego krawędzi stoją ruiny kościoła.
Czym jest mierzeja?
- Amurem chroniącym port przed falami
- Bstromym brzegiem podmywanym przez fale
- Cwąskim wałem piasku oddzielającym zatokę lub jezioro od morza
- Dzagłębieniem dna przy brzegu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wąskim wałem piasku oddzielającym zatokę lub jezioro od morza – Mierzeje usypują fale i prądy przybrzeżne z przenoszonego piasku.
Jak ustawione są ostrogi brzegowe?
- Awyłącznie wokół portów
- Brównolegle do brzegu na plaży
- Cna szczytach wydm
- Dprostopadle do brzegu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: prostopadle do brzegu – Prostopadłe ostrogi zatrzymują piasek niesiony wzdłuż brzegu.
Po co na wydmach sadzi się wydmuchrzycę i piaskownicę?
- Arośliny przyciągają turystów na wydmy
- Brośliny osuszają plażę po sztormie
- Ckorzenie roślin zatrzymują piasek
- Drośliny są pokarmem dla ryb
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: korzenie roślin zatrzymują piasek – Gęste korzenie wiążą piasek, więc wiatr go nie przesuwa.
Kuba chce przejść na plażę najkrótszą drogą – przez wydmę. Co mu doradzisz?
- Awyrwać trawę, która przeszkadza w przejściu
- Bzjechać z wydmy na kocu, żeby było szybciej
- Ciść wyznaczonym przejściem, żeby nie niszczyć roślin wydmy
- Diść przez wydmę, bo piasku i tak nie ubędzie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: iść wyznaczonym przejściem, żeby nie niszczyć roślin wydmy – Zdeptana roślinność przestaje trzymać piasek i wydma się rozwiewa.
Jak zmiana klimatu wpływa na polskie wybrzeże?
- Azimą jest więcej lodu przy brzegu
- Bpoziom morza spada, a plaże się poszerzają
- Cfale przestają niszczyć klify
- Dpoziom morza rośnie, a sztormy są silniejsze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: poziom morza rośnie, a sztormy są silniejsze – Wyższe morze i silniejsze sztormy przyspieszają niszczenie brzegu.
Cały dział „Planeta Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.